qadimgi davr musiqa madaniyati cholg‘ulari

DOC 3.1 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1522510339_70529.doc qadimgi davr musiqa madaniyati cholg‘ulari reja: 1. milliy musiqiy sozlarimiz juda qadimiy va boy tarixga ega 2. doyra va sanj cholg‘usining tarixi ijro etilish usullari 3. cholg‘ularni takomillashtirishda va ularning yangi turlarini yaratishda ikki nuqtai nazar asos bo‘ldi o‘zbek xalqining bebaho boyligi hisoblanmish - milliy musiqiy cholg‘ularimiz o‘zining betakrorligi, naqsh bezagining jozibadorligi, ovoz tarovatining rang-barangligi va ijro imkoniyatlarining beqiyosligi bilan milliy musiqiy madaniyatimizda alohida o‘rin tutadi. musiqiy cholg‘ular azal-azaldan o‘zbek xalqining ma’naviy hayotida muhim ahamiyat kasb etib, kundalik turmush tarzi bilan chambarchas bog‘lanib ketgan. ular hozirgi kunda ham kishilar dunyoqarashining shakllanishida o‘ziga xos xususiyatlarga ega. ayniqsa, cholg‘u ijrochiligi san’ati ajdodlarimiz tomonidan asrlar davomida noyob estetik vosita sifatida shakllanib, nafaqat musiqa ilmida, balki zamonaviy musiqa ijodiyotida ham katta qiziqish uyg‘otib kelmoqda. uning barcha o‘ziga xos xususiyatlari va qirralarini o‘rganish esa cholg‘u ijrochiligi amaliyotini boyitishga yordam beradi. milliy musiqiy sozlarimiz juda qadimiy va boy tarixga ega. musiqa san’atida dastlabki zarbli (membranofon) …

hi, ijro va ifoda imkoniyati jihatidan xilma-xil zarbli cholg‘ularning turlari shakllangan. taniqli olima t.vizgoning ma’lumotiga ko‘ra mudovara (tarelka) harbiy cholg‘ular qatoridan ham o‘rin olgan. misli mudovara (sanj)lar ham meloddan uch ming yil oldin ma’lum bo‘lsa-da, zamonamizgacha xuddi doyra cholg‘usidek o‘z shaklida etib kelgan. zarbli cholg‘ular - doyra, debu, daff, daz, dov, sanj, go‘lachalar meloddan ikki ming yil muqaddam (nisoniylar davri) vujudga kelib, turli shakllari, tuzilish va zarblari bilan takomillashib bizgacha etib kelgan. doyra va sanj cholg‘usining tarixi ijro etilish usullari haqida musiqashunos olima t.vizgo fikr yuritib, sanj cholg‘usining o‘rtasidan tasma o‘tkazilib chalinganligini va hozirgi davrda ham xuddi shunday uslubda ijro etilishini ta’kidlaydi. samarqandning urgut tumani mo‘minobod qishlog‘idan topilgan miloddan besh ming yil oldin suyakdan ishlangan va beshta qo‘l bilan bosib ijro etiladigan teshikka ega bo‘lgan nay qisman saqlangan bo‘lib, o‘sha davrda bunday tovush ko‘lamiga ega bo‘lgan cholg‘uda qanday kuylar ijro etilganligini tasavvur qilish mumkin. arxeologik qazilmalar natijasida topilgan va bizgacha …

r, turli mehnat qurollari, buyumlar yoki toshlarning bir-biriga tegishidan kelib chiqadigan ritmik tovushlar – zarbli cholg‘ularning vujudga kelishiga sabab bo‘lgan. ritm-usul ibtidoiy inson hayotining markaziy unsuri bo‘lib, u jamoa faoliyatini birlashtiruvchi, uni borliq-tabiat va koinot bilan uyg‘unlashtiruvchi yagona vosita bo‘lgan. miloddan avvalgi, ikki ming yillikka oid samayli-tosh arxeologik qazilmalaridan topilgan tarixiy obidalarda doyrasimon cholg‘ularda ijro etayotgan sozandalar tasvirlangan . bu esa doyraning qadim zamonlardayoq ijrochilik amaliyotida mavjud bo‘lgan zarbli cholg‘u ekanligini tasdiqlaydi. o‘rta osiy hududlarida olib borilgan arxeologik qazilmalar natijasida olingan ma’lumotlarga qaraganda, islom davridan oldingi zamonlarda doyraga asosan ayollar jo‘r bo‘lgan. ularning doyra usullariga mos qo‘shiq aytishi va raqsga tushishi o‘sha davrlarda shakllanib, asrlar osha rivojlanib kelmoqda. doyra, qayroq, zang va safoyillar oymoma marosimlarida koshinlar tomonidan keng qo‘llanilgan. niso peshtoqlarida tasvirlanishicha, doyra diniy marosim raqslariga jo‘r bo‘luvchi mas’ul cholg‘u sanalib, ayrim hollarda raqsga tushuvchilarning o‘zlari, ba’zan esa maxsus doyrachilar tomonidan ijro etilgan. marosimiy raqs. saymali-tosh. m.a. ii minginchi y. …

lg‘ular o‘sha davrdagi musiqa taraqqiyotining nechog‘lik rivojlanganligini tasdiqlovchi vosita hisoblangan va har bir davrdagi taraqqiyot jarayonini namoyon etgan. shuni ham ta’kidlash kerakki, inson ovozi va tanasini chertish orqali hosil qilingan tovushlar - tabiiy tovushlar hisoblanadi. haqiqatdan ham shunday. ibtidoiy odamlar vaqt o‘tishi bilan “tabiiy damli cholg‘u” hisoblangan inson ovozi va “tabiiy zarbli cholg‘u” hisoblangan o‘z tanasi bilan qanoatlanmay, sun’iy tovush yaratish vositalarini topishga harakat qilganlar. lekin shunga qaramay, manbalarda yozilishicha birinchi ish jarayonlarini tashkil etishda ibtidoiy odamlar hech qanday sun’iy tovush chiqaradigan ashyolarsiz, o‘sha davrlarda yagona material va san’at ob’ekti hisoblangan - o‘z tanalaridan chiqaradigan sehrli ovozlardan foydalanganlar va shu bilan chegaralanganlar. qanday sabablar insonni musiqa cholg‘ularini yaratishga jalb etdi? birinchidan, o‘zi yaratadigan tabiiy shovqinli tovushlar samardorligini oshirish maqsadida hamda ularni jarangdor va turli-tuman qilish uchun. shuningdek, yovvoyi odamlar odatga aylangan harakatlarini saqlagan holda zarb kuchini hamda qo‘l harakati diapazonlarini kengaytirgan. shu bilan birga ular daraxt, qovoq va hayvonlar terilaridan …

ydalanishga o‘tildi. shovqinli shiqildoqlar esa ispan kastanetalariga aylandi. shu oddiy cholg‘ular bilan birga ancha vaqtgacha tana ham zarbli cholg‘u sifatida qo‘llanilgan (elka, qorin, peshona hamda tananing har xil qismlari orqali ovoz chiqarish). tanaga taqiladigan har xil shiqildoq va taqinchoqlar ham tez rivojlangan. ular inson harakatlanganida, yurganida, ayniqsa raqs tushganida jaranglagan. ichi o‘yilgan qovoqlardan ham bolalar o‘yinchog‘i paydo bo‘lgunga qadar foydalanilgan. ovoz qovoqning ichiga urish orqali taralgan. shiqildoqlar cholg‘ularni takomillashtirishda va ularning yangi turlarini yaratishda ikki nuqtai nazar asos bo‘ldi: 1 - tovush chiqarish vositasi (rezonans) aks sado bo‘lsa, 2- tovush balandligi va tovush xarakteri hamda tovush hosil qiladigan manba va materialining kattaligi (hajmi). keyinchalik bular chuqurlik va o‘ralardan hamda ichi chirigan to‘nkalardan foydalanishgan. bu o‘rinda chuqurlik ustiga qo‘yilgan ovalsimon barabanlardan foydalanib, katta hajmdagi yog‘ochlar ustida raqs tushish orqali tovush hosil qilishgan. shuningdek, o‘ralardan birinchi baraban va ilk torli cholg‘ularni yaratishda ham foydalanishgan. loy tuvaklarning paydo bo‘lishi hamda qovoqlar ichini o‘yib …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi davr musiqa madaniyati cholg‘ulari"

1522510339_70529.doc qadimgi davr musiqa madaniyati cholg‘ulari reja: 1. milliy musiqiy sozlarimiz juda qadimiy va boy tarixga ega 2. doyra va sanj cholg‘usining tarixi ijro etilish usullari 3. cholg‘ularni takomillashtirishda va ularning yangi turlarini yaratishda ikki nuqtai nazar asos bo‘ldi o‘zbek xalqining bebaho boyligi hisoblanmish - milliy musiqiy cholg‘ularimiz o‘zining betakrorligi, naqsh bezagining jozibadorligi, ovoz tarovatining rang-barangligi va ijro imkoniyatlarining beqiyosligi bilan milliy musiqiy madaniyatimizda alohida o‘rin tutadi. musiqiy cholg‘ular azal-azaldan o‘zbek xalqining ma’naviy hayotida muhim ahamiyat kasb etib, kundalik turmush tarzi bilan chambarchas bog‘lanib ketgan. ular hozirgi kunda ham kishilar dunyoqarashining shakllanishida o‘ziga xos xususiyatlarga...

DOC format, 3.1 MB. To download "qadimgi davr musiqa madaniyati cholg‘ulari", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi davr musiqa madaniyati … DOC Free download Telegram