g‘oya va mafkuraning tarixiy shakllari

DOC 259.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1555314991_74084.doc g‘oya va mafkuraning tarixiy shakllari reja: 1. g‘oya va mafkuraning tarixiy shakllari. 2. bunyodkor va vayronkor g‘oyalar. 3. aqidaparastlik har qanday shaklda ham insoniyat uchun nihoyatda xatarlidir. g‘oya va mafkuraning tarixiy shakllari. kishilik tarixidan yaxshi ma’lumki, dastlab odamlarning ishonch-e’tiqodi tabiatni ilohiylashtirish asosida shakllangan. shuning uchun eng qadimgi mafkuralar haqida gap ketganda, avvalo, odamlar jamoa bo‘lib, urug‘larga bo‘linib yashagan ibtidoiy davrlarni eslash lozim. chunki odamlarning jamoa bo‘lib, ya’ni birlashib yashashi ularning muayyan mafkura asosida uyushganidan, tabiat o‘zgarishlariga birgalikda javob izlaganidan dalolat beradi. bunda ular yashaydigan hududning o‘ziga xos iqlimi, tabiat dunyosi, shart-sharoiti muhim ahamiyat kasb etgan. insonning hali texnika rivojlanmagan vaqtidagi hayot tarzi, moddiy ta’minoti ko‘proq tabiat hodisalariga bog‘liq bo‘lgani uchun har bir qabila tevarak-atrofidagi borliqni o‘zining moddiy-ma’naviy ehtiyojlaridan, ularni qondirish darajasidan kelib chiqqan holda tasavvur etgan. shu tariqa tabiat hodisalari o‘rtasidagi bog‘liqlikni aks ettiradigan afsona va rivoyatlar paydo bo‘lgan. masalan, eng qadimgi davrlarda nur, ziyo, bahor, yoz farovonlik, yaxshilik …

qarindoshligi borligini anglatadi. bunday xususiyatlar ayrim xalqlar hayotida bugungi kungacha uchraydi. masalan, hindlar sigirga, avstraliyaliklar kenguruga, qirg‘izlar oq bug‘uga baxt keltiruvchi hayvon deb qaraydi. bizning ajdodlarimiz esa humo qushini ulug‘laganlar. shuning uchun davlatimiz gerbida humo qushi tasviri tushirilgan. yuqorida aytganimizdek, ibtidoiy odamlar hamma narsaning joni bor, ular sezadi, fikrlaydi, deb o‘ylaganlar. ular yaxshilik keltirsin, yomonlik keltirmasin deb turli xil marosimlar o‘tkazib, duolar o‘qiganlar. animizm (lotincha anima – ruh degani) – har bir narsaning joni bor deb e’tiqod qilishga undovchi ana shunday qarashlar asosida shakllangan. fetishizm (fransuzcha fetiche – but, sanam, tumor degani) – jonsiz narsalarga sig‘inishga da’vat etuvchi e’tiqod. uning mazmuniga ko‘ra, buyumlar va ularga xos xususiyatlar insonlarni murod-maqsadga yetkazishi, odamlarning hayotiga biron-bir tarzda ta’sir etishi, bu ta’sir goh ijobiy, goh salbiy bo‘lishi mumkin. taraqqiyot natijasi o‘laroq insoniyat tarixining keyingi davrlarida milliy asosdagi hinduizm, iudaizm, konfutsiylik singari diniy tizimlar shakllangan. hinduizm hindistonliklarning ko‘pxudolilikka asoslangan dini bo‘lib, unda uchta xudo asosiy …

deyarli barchasida ko‘plab milliy an’analar, xalqning turmush tarzi ham mujassamlashgan. ular muayyan davrlarda davlat dini va mafkurasi bo‘lib xizmat qilgan. jumladan, konfutsiylik bir necha asrlar mobaynida xitoy xalqining dini va davlat mafkurasi bo‘lib kelgan. xuddi shuningdek, ijtimoiy zaruriyat taqozosiga ko‘ra, falsafiy g‘oyalar ham muayyan tizimni shakllantirib, odamlarning e’tiqodi va dunyoqarashiga aylanadi. olamning yaralishi, mavjudlik xossalari, uning asosini tashkil etuvchi birlamchi narsaning mohiyati kabi masalalarga turlicha yondashish natijasida monizm, dualizm, plyuralizm, idealizm va materializm singari oqimlar vujudga kelgan. monizm – olamning asosi bitta deb tushuntiradi. dualizm – olam xudo tomonidan yaratilgan, lekin uning rivojlanishi o‘zining moddiy xususiyatlariga ham bog‘liq deb ta’lim beradi. plyuralizm – olam ko‘p narsalarning birikishi natijasida vujudga kelganini yoqlaydi. idealizm – olam va odamning yaralishi, dunyoning yashashi va rivojlanish qonuniyatlari, borliq hamda yo‘qlik masalalarida ruhiy va ilohiylik tamoyillarini ustuvor deb biladi, ularni mutlaqlashtiradi. materializm – olam va odamni ilohiy kuch yaratmagan, ular moddaning rivojlanib borishi natijasida paydo bo‘lgan, …

. ba’zi mafkuralar, muayyan ijtimoiy shart-sharoit taqozosiga ko‘ra, davlat mafkurasiga aylanadi. ayrimlari davr o‘tishi bilan o‘zining mavqeyini yo‘qotsa-da, umumbashariy qadriyatlar manbayi sifatida tarixiy ahamiyatga ega bo‘ladi. turli-tuman mafkuralar o‘rtasidagi bahs-munozaraga sabab bo‘luvchi yoki ularni uyg‘unlashtiruvchi g‘oyalar ham qadim zamonlardan buyon mavjud va bu jarayon insoniyatning tafakkur rivojiga ta’sir etib kelmoqda. shuningdek, bir-biriga mutlaqo qarama-qarshi bo‘lgan g‘oyaviy tizim va mafkuralar tortishuvi ham uzoq tarixga ega. bunga ilohiy kuch, ya’ni xudoni butunlay rad etuvchi ateizm – dahriylik bilan xudo va ilohiylikni mutlaqlashtiruvchi teizm – xudojo‘ylik o‘rtasida azaliy bahsmunozara yorqin misol bo‘la oladi. bu an’anaviy tortishuv, shunchalik ilm-fan taraqqiyotiga qaramay, bugungi kunda ham muayyan darajada davom etmoqda. fransiyada imperator napoleon shaxsiga sig‘inish natijasida paydo bo‘lgan shovinizm g‘oyalari xix asrning 30-yillarida keng tarqalgan. keyinchalik u bir xalqni boshqasidan afzal deb biladigan zararli oqimga aylangan. «buyuk millatchilik shovinizmi», «buyuk davlatchilik shovinizmi», «irqiy shovinizm» kabi tushunchalar aynan shuning natijasida paydo bo‘lgan. bunyodkor va vayronkor g‘oyalar. ko‘hna …

oyalarini yuzaga keltirgan. ular butun insoniyatga ko‘plab kulfat keltirib, uning taraqqiyotini orqaga surgan. ezgu maqsad-muddaolarga xizmat qiladigan mafkuralarga bunyodkor g‘oyalar asos bo‘ladi. vayronkor g‘oyalar asosida shakllangan mafkuralar esa xalqlar va davlatlarni tanazzulga boshlaydi, insonni asoratga soladi, hayotni qabohatga aylantiradi. shu ma’noda, yuksak g‘oyalar odamlarni oliyjanob maqsadlar sari yetaklaydi. g‘oyasi yetuk, e’tiqodi butun, qadriyatlari yuksak insongina mardlik namunalarini ko‘rsata oladi. jahon tarixidan, jumladan, xalqimizning o‘tmishidan ham, qaysi sohada bo‘lmasin, mardlik va jasorat ko‘rsatish uchun insonga ulug‘vor g‘oya madad ekaniga ko‘plab misollar topiladi. bashariyat beparvolikka berilib, uning bunyodkorlik intilishlari susaygan paytda yovuz va buzg‘unchi mafkuralar jozibali shiorlarni niqob qilib, odamlarni chalg‘itib, hokimiyatga egalik qilib olishi ham mumkin. xx asrning 30-yillarida italiya va germaniyada fashizmning g‘alaba qozonishi, buning natijasida dunyo halokat yoqasiga borib qolgani, insoniyat boshiga tengsiz kulfatlar yog‘ilgani bunga misol bo‘la oladi. albatta, fashizm g‘oyasi o‘z-o‘zidan paydo bo‘lgani yo‘q. u zikr etilgan davlatlardagi o‘zaro qaramaqarshiliklar, ijtimoiy tengsizliklar, iqtisodiy muammolar natijasida vujudga kelgan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "g‘oya va mafkuraning tarixiy shakllari"

1555314991_74084.doc g‘oya va mafkuraning tarixiy shakllari reja: 1. g‘oya va mafkuraning tarixiy shakllari. 2. bunyodkor va vayronkor g‘oyalar. 3. aqidaparastlik har qanday shaklda ham insoniyat uchun nihoyatda xatarlidir. g‘oya va mafkuraning tarixiy shakllari. kishilik tarixidan yaxshi ma’lumki, dastlab odamlarning ishonch-e’tiqodi tabiatni ilohiylashtirish asosida shakllangan. shuning uchun eng qadimgi mafkuralar haqida gap ketganda, avvalo, odamlar jamoa bo‘lib, urug‘larga bo‘linib yashagan ibtidoiy davrlarni eslash lozim. chunki odamlarning jamoa bo‘lib, ya’ni birlashib yashashi ularning muayyan mafkura asosida uyushganidan, tabiat o‘zgarishlariga birgalikda javob izlaganidan dalolat beradi. bunda ular yashaydigan hududning o‘ziga xos iqlimi, tabiat dunyosi, shart-sharoiti muhim aham...

DOC format, 259.5 KB. To download "g‘oya va mafkuraning tarixiy shakllari", click the Telegram button on the left.

Tags: g‘oya va mafkuraning tarixiy sh… DOC Free download Telegram