tezlik konspekt

PDF 7 pages 1.7 MB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type PDF

Pages 7

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

umumiy kimyo vii– bob ii –qism kimyoviy kinetika 1-§. kimyoviy reaksiyalar tezligi kimyoning kimyoviy reaksiyalarning tezligi va unga turli omillarning ta’sirini o‘rganadigan bo‘limi kimyoviy kinetika deyiladi. kimyoviy reaksiyaning tezligi reaksiyada ishtirok etayotgan moddalar konsentratsiyasining vaqt birligi ichida o‘zgarishi bilan o‘lchanadi. reaksiya tezligini hisoblab topishda dastlabki moddalar yoki reaksiya mahsulotlari konsentratsiyalaridan qaysi birining o’zgarishini asos qilib olishning farqi yo‘q. ko'pincha, dastlabki moddalar konsentratsiyalarining kamayishidan foydalaniladi. agar ma’lum bir vaqtda dastlabki moddalardan birining konsentratsiyasi 1 mol/1 bo’lib, ikki minut o‘tgandan keyin 0,6 mol/1 gacha kamaysa, reaksiya tezligi 1-0,6/2 = 0,2 mol/l minut bo’ladi. kimyoviy reaksiyada ishtirok etayotgan moddalarning konsentratsiyalarini vaqt birligi ichida o‘zgarishi kimyoviy reaksiyaning tezligi deyiladi. agar moddaning kontsentratsiyasi t1, dan t2 ga qadar o’tgan malum vaqt ichida c1 dan c2 qadar o’zgarsa reaksiyaning o’rtacha tezligi: t cc v    12 yoki t c v    bo’ladi 1-masala. kimyoviy jarayonda a modda konsentratsiyasi 0,2 mol/1 dan 0,08 …

2 / 7

tratsiyasi 3 mol/l ga kamaygan. ∆c=c2−c1 dan c1=∆c+ c2 c1= 3 + l,4 = 4 ,4 mol/1 4-masala. reaksiyaning o‘rtacha tezligi 0,003 mol/(l∙sek) bo‘lganda 2 daqiqa davomida boshlang‘ich modda konsentratsiyasi (mol/l ) qanchaga o‘zgaradi? yechish. ∆c=t∙v=0,003mol/(l∙sek)∙120 sek = 0,36 yoki 3,6∙10−1 mol/l 2-§. kimyoviy reaksiyaning tezligiga ta’sir etuvchi omillar kimyoviy reaksiyaning tezligi, asosan, quyidagilarga bog‘liq bo‘ladi: ∴ reaksiyaga kirishayotgan moddalarning tabiatiga; ∴ reaksiyada ishtirok etuvchi moddalarning konsentratsiyalariga; ∴ temperaturaga; ∴ katalizatorlarning ishtirok etishiga; ∴ gazlarda bo‘ladigan reaksiyalarda − bosimga; ∴ qattiq moddalarning reaksiyalarida − maydalanganlik darajasiga; ∴ radioaktiv nur ta’siriga. reaksiya tezligiga kontsentratsiyaning ta'siri reaksiya tezligiga reaksiyaga kirishayotgan moddalarning kontsentratsiyalari katta ta’sir ko’rsatadi. reaksiya tezligiga kontsentratsiyaning ta’sir etish sababi shundaki, moddalar orasida o’zaro ta’sir paydo bo’lishi uchun reaksiyaga kirishuvchi moddalarning zarrachalari bir-biri bilan to’qnashadi. vaqt birligi ichida yuz beradigan to’qnashishlarning soni o’zaro to’qnashayotgan zarrachalarning kontsentratsiyalariga proporsional bo’ladi. bu son qanchalik katta bo’lsa, moddalar orasidagi o’zaro ta’sir shunchalik shiddatli bo’ladi, ya’ni …

3 / 7

zatilgan tezlik), [a],[b] – reaksiyaga kirishayotgan (a va b) moddalarning mol bilan ifodalangan kontsentratsiyasi, k– tezlik konstantasi. agar a=b=1 bo’lsa, v=k bo'ladi; demak - k reaksiyaga kirishayotgan moddalarning kontsentratsiyalari 1 molga teng bo’lgandagi reaksiya tezligi, ya’ni solishtirma tezlikdir. k ning qiymati reagentlarning (reaksiyaga kirishayotgan moddalarning) tabiatiga, temperaturaga va katalizatorga bog’liq bo’lib, kontsentratsiyaga bog’liq emas. reaksiyalarning tezliklari k ning qiymatlari bilan taqqoslanadi. agar reagentlarning stexiometrik koeffitsientlari birdan boshqa songa teng bo’lsa, masalan: aa+bb → cc uchun massalar ta’siri qonunining matematik ifodasi quyidagicha bo’ladi: v=k[a]a∙[b]b massalar ta’siri qonunidan foydalanib, konsentratsiyaning o’zgarishi bilan tezlikning o’zgarishini hisoblab topish mumkin. geterogen reaksiyalarning tezligi reaksiyaga kirishuvchi moddalarning bir-biriga tegib turadigan sirtqi kattaligiga proporsionaldir. agar reaksiyaga kirishayotgan moddalardan biri qattiq modda bo‘lsa, bunday reaksiyani tezlatish uchun qattiq moddaning sirtini kattalashtirish (moddani maydalash) kerak. qattiq moddaning sirti qancha katta bo‘lsa, reaksiyaga kirishayotgan ikkinchi moddaning zarrachalari bilan to‘qnashish ehtimolligi shuncha oshadi, zarrachalar qancha tez to’qnashsa, reaksiya shuncha tez boradi. …

4 / 7

ng. yechish. na+mb=... reaksiya ifodasi bo‘yicha v1=k∙cn(a)∙cm(b) v2= k∙(2c(a))n∙(3c(b))m=k∙2n∙c"n(a)∙3m∙cm(b)=2n∙3m∙v1 2n∙3m=144; n=l bo‘lsa m=3,6; n=2 bo‘lsa m=3,1; n=3 bo‘lsa m=2,4; n=4 bo'lsa m=2; n=5 bo’lsa m= 1,3 va boshqa qiymatlar oladi. 4a+2b=... sxema masalani qanoatlantiradi. 7-masala. 2a + b = c reaksiyada moddalarning konsentratsiyasi tegishlicha 3,2 va 1,6 mol/l. reaksiyaning dastlabki tezligini va reaksiyaning a moddaning kontsentratsiyasi 0,5 mol/l ga kamaygandagi tezligini toping. (k=0,75) yechish. massalar ta’siri qonuniga asosan, reaksiyaning dastlabki tezligi: v = k∙[a]2∙[b] = 0,75∙(3,2)2∙1,6=12,29 bo’ladi. reaksiya tenglamasiga ko’ra a — moddaning kontsentratsiyasi 0,5 mol/l ga kamaysa, b moddaning kontsentratsiyasi bunga nisbagan ikki marta (0,5:2 = 0,25) kamayishi kerak, shunga asoan bir qadar vaqt o’tgandan keyin a moddaning kontsentratsiyasi 3,2−0,5 =2,7 mol/l. b moddaniki esa 1,6−0,25 =1,35 mol/l bo’ladi bu vaqtda reaksiya tezligi: v = k∙[a]2∙[b] = 0,75∙(2,7)2∙1,35 = 7,38 bo’ladi. reaksiya tezligiga temperaturaning ta’siri: atom va molekulalar qo’zg’algan holatga o’tganda ularning reaksiyaga kirishish qobiliyati kuchayadi. zarrachalarni qo’zg’altirish uchun, …

5 / 7

tezlikni v1 bilan belgilasak, reaksiya tezligining temperatura bilan o’zgarishi. 𝑉1 = 𝑉0 ∙ 𝛾 ∆𝑡 10𝑜𝐶 tenglama bilan ifodalanadi: bu yerda, γ — temperatura 10°c ko’tarilganda reaksiya tezligining necha marta ortishini ko’rsatuvchi son reaksiyaning temperatura koeffitsienti deb ataladi. reaksiya tezligiga temperaturaning ta’sirini ko’rsatish uchun natriy tiosulfat na2s2o3 bilan sulfat kislota eritmalarining o’zaro reaksiyasini misol qilib ko’rsatish mumkin: na2s2o3 + h2so4 → na2so4 + so2 + s↓+ h2o reaksiya 20° va 30°c da o’tkaziladi. unda oltingugurt hosil bo’lishi sababli eritma loyqalanadi. 30°c da reaksiya 20°c dagiga nisbatan 2 marta kam vaqt ichida tugaydi. 8-masala. h2+j2=2hj reaksiyada harorat har 20°c ga oshganda reaksiya tezligi 2 marta ortadi. agar reaksiyaning harorati 10°c dan 70°c gacha oshirilganda reaksiyaning tezligi qanday o‘zgaradi? yechish. 1. reaksiya tezligini haroratga bog‘liqligini topish (vant- gorff) formulasidan foydalanamiz: 𝑉1 = 𝑉0 ∙ 𝛾 ∆𝑡 10𝑜𝐶 da 10 o‘rniga 20 qo’llaniladi. benlganlarni ifodalasak t1=10°c, t2=70°c, γ - 2 bo‘lsa, formuladan foydalanib, …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tezlik konspekt"

umumiy kimyo vii– bob ii –qism kimyoviy kinetika 1-§. kimyoviy reaksiyalar tezligi kimyoning kimyoviy reaksiyalarning tezligi va unga turli omillarning ta’sirini o‘rganadigan bo‘limi kimyoviy kinetika deyiladi. kimyoviy reaksiyaning tezligi reaksiyada ishtirok etayotgan moddalar konsentratsiyasining vaqt birligi ichida o‘zgarishi bilan o‘lchanadi. reaksiya tezligini hisoblab topishda dastlabki moddalar yoki reaksiya mahsulotlari konsentratsiyalaridan qaysi birining o’zgarishini asos qilib olishning farqi yo‘q. ko'pincha, dastlabki moddalar konsentratsiyalarining kamayishidan foydalaniladi. agar ma’lum bir vaqtda dastlabki moddalardan birining konsentratsiyasi 1 mol/1 bo’lib, ikki minut o‘tgandan keyin 0,6 mol/1 gacha kamaysa, reaksiya tezligi 1-0,6/2 = 0,2 mol/l minut bo’ladi. kimyoviy rea...

This file contains 7 pages in PDF format (1.7 MB). To download "tezlik konspekt", click the Telegram button on the left.

Tags: tezlik konspekt PDF 7 pages Free download Telegram