navoiy g'azaliyoti talqinlari

PDF 393 pages 8.2 MB Free download

393 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.2 MB

File type PDF

Pages 393

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 393

' zz.z(^u) n-^ toshkent «o‘2vek18tom» °^7^z^g'l'1 neiboky- ea/aliyoti taltsinlari •! i 13vm 978-9943-28-849-2 uo'k 821.512.133-1 kbk 84(5o')1n 14 taqrizchilar: iqboloy adizova, filologiya fanlari nomzodi, dotsent olimjon davlatov, adabiyotshunos mas'ul muharrir: shuhrat sirojiddinov, filologiya fanlari doktori, lrofessor to'plovchi, tuzuvchi, nashrga tayyorlovchi: nusratullo jumaxo'ja, filologiya fanlari doktori © nusratullo jumaxo'ja (tuzuv.), 2018 © «o‘2vek13tom» nmiu, 2018 taxlil lazzatiga ne etsin «kimga boshimni fido qildimki, boshim qasdig'a.. «kimga jonimni asir ettimki, jonim qatlig'a...» alisher navoiy asarlarini mutolaa etarkanmiz, qani endi har kim navoiy merosini o'zlashtirishga sidqu sadoqat bilan harakat qilsa, deya orzu etamiz. ammo ba'zan hayotda xohishga tes- kari holatlarning guvohi bo'lib turamiz. masalan, hozirgi adabi- yot darsliklari va majmualarida navoiy ijodi avvalgidan ancha kengroq yoritilgan, asarlariga ko'proq izoh hamda sharhlar beril- gan bo'lishiga qaramay, ayrim mutaxassis o'qituvchilar navoiyni o'rganishdan osongina chekinmoqchi bo'ladilar. xususan, filologiya va jurnalistika fakultetlarining ba'- zi talabalari navoiy asarlarini asl matnda o'qiy olmasliklari hamda buni ochiq-oydin tan olishlarini eshitib …

2 / 393

i tuyulyapti». ushbu misralarda shubhaga o'rin yo'q. «bosh» va «jon» so'zlari tabiiy mantiq asosida misralar tarkibida takrorlangan. maz- kur misralar «xazoyin ul-maoniy»ning uchinchi devoni «badoe ul- g k. vasat»ning 434-g'azalidagi 2- va 4-baytlarning birinchi misrala- ridir. kimga jonimni asir ettimki, jonim qatlig'a, g'ayr sori xulqu lutfi jonfizosin ko'rmadim. kimga boshimni fido qildimki, boshim qasdig'a har tarafdin yuz tuman tig'i jafosin ko'rmadim?! bayt mazmuni tazod san'ati asosiga qurilgan. lirik qahramon fidoyiligiga javoban vafo, mehr-muruvvat qaytishi lozim edi. egilgan bosh - siylovga loyiq. egilgan boshga xusumat saqlanmaydi. baxtga qarshi, fido bo'lgan bosh qasdiga har tomondan yuz ming jabru jafo yog'iladi. ushbu baytda ham tazod san'ati asosida ziddiyatli holat tas- viri ifodalangan. tabiiyki, oshiqqa faqat mahbubaning jonbaxsh- ligi najot berishi mumkin. taassufki, mahbuba g'ayr - ag'yorga lutfu karam ko'rsatib, jon bag'ishlaydi va bu ters qilmishi bilan oshiqni qatl etadi... bizning nazarimizda, navoiy ijodida «bir so'zning bir satr- da ikki marta kelishi g'alati» emas. …

3 / 393

da xalqni alisher navoiyni tushunish darajasiga et- kazish lozimligini oliy majlis minbaridan turib ta'kidlagan yo54§" edilar. shundan beri ham, necha yil o'tdi. yangi mustaqil davlat va jamiyat ravnaqi yo'lida ma'naviyatni yuksaltirish bosh masala bo'lib, davlat siyosati darajasiga ko'tarilgan ekan, navoiyni tu- shunish, merosini o'zlashtirish ham shunday dolzarb maqom egalla- shi tabiiy zaruriyat edi. chunki uning ijodi ma'naviyat xazinasi, milliy ma'naviyatimiz qomusidir. ushbu kitob xalqimizning navoiyni tushunishi, anglashi sari xizmat qiladigan muhim manba bo'ladi, degan umiddamiz. ushbu kitobda taniqli olimlarimiz va shoirlarimiz tomonidan navoiy asarlariga yozilgan sara sharhlarni to'plashga harakat qildik. as- lida, alisher navoiyning barcha, xususan, to'rt mustaqil devondan tashkil topgan «xazoyin ul-maoniy» kulliyotidagi lirik asarlar- ning to'liq sharhini yaratish bizning orzuimizdir. mazkur kitob shu ishning dastlabki tajribasi bo'lib, uni izchil davom ettirib, to'ldirib, takomillashtirib borish mumkin. biz sharhlarning kelajakda to'liq va tugal holatga kelishini nazarda tutib, asarlar va ularning sharhlarini navoiy devonlaridagi tar- tibda joylashtirdik. asarlar va ularning sharhlari …

4 / 393

$adi. boshqa lirik janrlardagi asarlar sharhini qisqartirishga to'g'ri keldi. kelajakda barcha janrdagi asarlar to'liq qamrab olinishi ko'zda tutiladi. ayrim mashhur g'azallarga yaratilgan bir necha sharhlardan bittasi tanlab kiritildi. ba'zi maqolalarda shunday sharhlarning qiyosiy tahlili o'rin oldi. shun- ga ham e'tibor berildiki, faqat ommalashgan va davr sinovidan nusratullo jumaxo'ja — o'tgan, ya'ni mualliflarning o'z kitoblari yoki matbuotda chop etil- gan sharhlargina majmuaga kiritildi. sharhlarni nashrga tayyor- lash jarayonida har bir sharhlovchining o'z uslubi sakdandi. umid qilamizki, navoiy lirikasi asosida tayyorlangan ushbu sharhlar kitobi aziz kitobxonlarga manzur bo'ladi. «g'aroyib us-sig'ar» (yoshlik g'aroyibotlari) ||| ||| 111 n- iii i iii ||| n g ||| ||\ ~ ---- 35--------- 35---------------------- — —4«— - **^ 2 ( lari ham shu bayt hikmatini yodga soladi. chunki ular ham xalqning vijdoni, bag'ri edilar va bir kuni katta siyosatdagi hiylalarni fosh etib, chinakam adolatni tiklashlari muqarrar edi. xullas, mazkur g'azal ana shunday chuqur ijtimoiy salmokdor ma'nolarni qamrab olgani, …$

5 / 393

virlari kishiga behad hayrat, zavq, surur baxsh etadi. bas, jonga huzur-halovat, qalbga nur va zaro- fat, ongga ma'no va hayrat etmog'i uchun mohiyatdan - ichki, haqiqiy ma'nolardan xabardor bo'lmoq lozim. alisher navoiyning xush ohang, yashirin rang va turfa ma'nolar- ni o'zida mujassam etgan asarlaridan biri «jon va jonon» g'aza- lidir. g'azalni shartli ravishda shunday nomlaymiz. zero, unda jon bilan jonon sirlari pinhondir. tan bilan jon, jon bilan jonon bir-birlariga qanday payvasta bo'lsa, g'azalda majoz va haqiqat ana shunday bir-biriga bog'langan. 1 «jon va jonon sirlari» maqolasi «tafakkur» jurnali (2012 yil, 2-son, 38-47-betlar) da chop bo'lgan. 1. jonbaxsh lab qaqiqati ul mahbubaning barmog'i hayratdan xandon la'li labining ora- sidadir, bamisoli alif jon ichida bo'lganidek. har labing o'lganni tirguzmakda, jono, jon erur, bu jihatdin bir-birisi birla jonojon erur. barmog'i hayrat bilakim la'li xandon ichradur, ul alif yanglig'durkim, filmasal jon ichradur. ey jon! (ey jonim-sevgilim!) har bir labing o'likni tirilti- rishda bir jondir. …

Want to read more?

Download all 393 pages for free via Telegram.

Download full file

About "navoiy g'azaliyoti talqinlari"

' zz.z(^u) n-^ toshkent «o‘2vek18tom» °^7^z^g'l'1 neiboky- ea/aliyoti taltsinlari •! i 13vm 978-9943-28-849-2 uo'k 821.512.133-1 kbk 84(5o')1n 14 taqrizchilar: iqboloy adizova, filologiya fanlari nomzodi, dotsent olimjon davlatov, adabiyotshunos mas'ul muharrir: shuhrat sirojiddinov, filologiya fanlari doktori, lrofessor to'plovchi, tuzuvchi, nashrga tayyorlovchi: nusratullo jumaxo'ja, filologiya fanlari doktori © nusratullo jumaxo'ja (tuzuv.), 2018 © «o‘2vek13tom» nmiu, 2018 taxlil lazzatiga ne etsin «kimga boshimni fido qildimki, boshim qasdig'a.. «kimga jonimni asir ettimki, jonim qatlig'a...» alisher navoiy asarlarini mutolaa etarkanmiz, qani endi har kim navoiy merosini o'zlashtirishga sidqu sadoqat bilan harakat qilsa, deya orzu etamiz. ammo ba'zan hayotda xohishga tes- kari holatlar...

This file contains 393 pages in PDF format (8.2 MB). To download "navoiy g'azaliyoti talqinlari", click the Telegram button on the left.

Tags: navoiy g'azaliyoti talqinlari PDF 393 pages Free download Telegram