biologiya 9(@kitob_ulashaman_bot)

PDF 152 стр. 5,8 МБ Бесплатная загрузка

152 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 5,8 МБ

Тип файла PDF

Страницы 152

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 152

a. zikiryayev , a. to‘xtayev , i. azimov, n. sonin o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9- sinfi uchun darslik sifatida tavsiya etgan toshkent «yangiyo‘l poligraph service» 2014 9 sinf biologiya sitologiya va genetika asoslari qayta ishlangan 5- nashri mazkur darslik amaldagi davlat ta’lim standartlari va dasturi asosida yaratildi. o‘quv materiallari zamonaviy va qiziqarli usullarda bayon etilgan. darslikda vatanimiz olimlarining yirik kashfiyotlariga, ularning ilmiy ahamiyatiga keng o‘rin berilgan. mavzularga oid matn va suratlar, savol- topshiriqlar hamda laboratoriya ishlari qayta ko‘rib chiqildi, to‘ldirildi va kengaytirildi. shartli belgilar: laboratoriya mashg‘uloti savollar topshiriqlar 28.0 b70 biologiya. sitologiya va genetika asoslari: 9- sinf: umumiy o‘rta ta’lim mak- tablarining 9- sinfi uchun darslik. a.zikiryayev , a.to‘xtayev , i.azimov, n.sonin; 5- nashri.t.: «yangiyo‘l poligraph service », 2014 -y. -152 b. i. zikiryayev a. va boshq. taqrizchilar: ochil mavlonov — biologiya fanlari doktori, professor; oydin haydarova — biologiya fanlari nomzodi, dotsent; feruza muborakova — …

2 / 152

otiy misollar orqali ko‘rsatadi. biologiya tirik tabiat to‘g‘risidagi bilimlar tizimini birlashtiruvchi fan sifatida namoyon bo‘ladi. chunki, bu fan da ilgari o‘rganilgan dalillar tarixiylik nuqtayi nazardan ma’lum tizim- larga keltiriladi va ularning yig‘indisi organik olamning asosiy qo nuniyatlarini aniqlashga imkon yaratadi. darslikni o‘qish borasida siz organik olamning xilma-xilligi va tirik organizmlarning tuzilmalari bilan tanishasiz. organizmlarning individual rivojlanishi va ko‘payishi, rivojlanish jarayonining o‘ziga xos tomonlarini tushunishni, irsiyat va o‘zgaruvchanlik hodisalarining qarama-qarshiligi, o‘zaro bog‘liqligini, assimilatsiya hamda dissimilatsiya jarayonlari va boshqalarni o‘rgana- siz. tirik tabiatning qanchalik xilma-xil va murakkab bo‘lishidan qat’i nazar, siz uni o‘rganish bilan bog‘liq bo‘lgan aniq dalillarga ega bo‘la- siz. hozirgi kunda biologiyaning turli sohalarida quyidagi ilmiy-tadqiqot usullaridan foydalanib kelinmoqda. bularga kuzatish, taqqoslash, tarixiy va eksperimental usullar kiradi. kuzatish usuli. eng dastlabki usullardan bo‘lib, uning yordamida har qanday biologik hodisani tasvirlash, ta’rif lash mumkin. keyinchalik bu usuldan turlarni aniqlashda ham keng foydalanilgan. bu sohada k. linney juda katta muvaffaqiyatlarga erishgan. kuzatish …

3 / 152

a qo‘llanishi ch. darvinning nomi bilan bog‘liq. bu usul biologiyada chuqur sifatiy o‘zgarishlarni vujudga kelishiga sabab bo‘ladi. tarixiy usul hayotiy hodisalarni o‘rganishning asosiga aylangan. chunki bu usul yordamida hozirgi zamon olamini va uning o‘tmishini ko‘rsatuvchi ma’lumotlar asosida tirik tabiatning rivojlanish jarayonlarini aniqlash mumkin. eksperimental yoki tajriba usuli biologiyada o‘rta asrlarda (abu ali ibn sino) boshlangan bo‘lsa, fizika va kimyo fanlarining ravnaqi tufayli xix— xx asrlardan keng qo‘llanila boshlandi. bugungi kunda yuqorida qayd qilingan usullar o‘rtasidagi farqni aniqlash qiyin. endilikda xalq xo‘jaligining deyarli barcha tarmoqlarida biologiya bilimlaridan keng foydalaniladi. kelajakda biologiyaning amaliy ahamiyati yanada ortib boradi. bu borada mikroorganizmlar, o‘simliklar, hayvon- larning yuqori mahsuldor navlari va zotlarini yaratish katta ahamiyat kasb etadi. shu bilan birga tabiiy boyliklardan oqilona foydalanish, tuproq unumdorligini saqlash va uni oshirish ham muhim o‘rinlarni egallaydi. irsiyat va o‘zgaruvchanlik qonunlarini yaxshi bilgan vatanimiz olim- lari qishloq xo‘jaligi sohasida juda katta yutuqlarni qo‘lga kiritmoqdalar. uy hayvonlarining yangi mahsuldor zotlarini …

4 / 152

boyitishda xlo- rella suv o‘tidan foydalanishning yo‘lga qo‘yilgani chorvachilikni yanada rivojlantirishga imkon yaratdi. darslikda asosiy o‘quv materiallari bilan bir qatorda qo‘shimcha ma’lumotlar, laboratoriya ishlari ham berilgan. savol va topshiriqlar esa o‘tiladigan darslarni mustahkamlashga qaratilgan. 4 kirish sayyoramizdagi tirik mavjudotlar juda xilma-xildir. bunga ishonch hosil qilish uchun vatanimizning cho‘l, adir, tog‘ va yaylovlari yoki o‘tloqzor, to‘qayzorlari, dala va bog‘larini sayr qilish kifoya. qolaversa, afrika, janubiy amerikadagi tropik o‘rmonlarni ko‘z oldimizga keltiraylik. shubhasiz, ushbu hududlarda son-sanoqsiz o‘simliklar, hasharotlar, qushlar va sut emizuvchi hayvonlar tarqalgan. turli-tuman mikroorganizmlar bir tomchi suvda yoki tuproqning ayrim bo‘lakchalarida hayot kechiradi. ular juda xilma-xil o‘lchamga, rangga, hulq-atvorga va boshqa ko‘pgina xususiyatlarga ega. ularning barchasi birgalikda tirik organizmlar deb ataladi. organizm — mustaqil hayot kechiradigan mavjudotdir. nima uchun biz zamburug‘, lola, quyon, baliq va bo‘rilarni tirik orga nizmlar deb qaraymiz, aksincha, qum zarrachasi, kometa, muzlagan suv kabilarni esa jonsiz tabiatning tarkibiy qismlari deb hisoblaymiz? jonsiz tabiatdagi jism tashqi muhit …

5 / 152

tuzilishga ega hamda o‘xshash kimyoviy elementlar va moddalardan iborat. yirik sut emizuvchi hayvon kit ham, mayda chivin ham hujayralardan tuzilgan. hujayra tiriklikning barcha xossalarini o‘zida mujassamlashtirgan eng kichik birlikdir. organizm bilan tashqi muhit o‘rtasida doimo moddalar va energiya almashinuvi sodir bo‘lib turadi. ba’zi bir moddalar organizm tomonidan o‘zlashtirilsa, boshqa moddalar, aksincha, tashqi muhitga chiqarib yuboriladi. bunda murakkab jarayonlar kuzatilib, natijada oddiy moddalardan murakkab moddalar hosil bo‘ladi, ular o‘z navbatida organizmning tana tuzilishi uchun sarflanadi. yoki murakkab moddalar oddiy moddalarga parchalanishi mumkin, bunda organizmning hayot faoliyati uchun zarur bo‘lgan energiya ajralib chiqadi. moddalar almashinuvi organizmdagi hujayralarning tiklanishi, o‘sishi va ishlashini ta’minlaydi. barcha tirik mavjudotlar oziqlanadi. oziqlanish tashqi muhitdan ozuqa moddalarni o‘zlashtirishdir. ozuqa barcha tirik organizmlar uchun zarur, chunki u organizmdagi hujayralarning tiklanishi, o‘sishi va boshqa ko‘pgina jarayonlar omili bo‘lib, moddalar va energiya manbayi hisoblanadi. tirik organizmlar o‘z hayot faoliyatini saqlab turishlari uchun doimiy ravishda energiya kerak bo‘ladi. energiya nafas olish jarayonida …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 152 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "biologiya 9(@kitob_ulashaman_bot)"

a. zikiryayev , a. to‘xtayev , i. azimov, n. sonin o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9- sinfi uchun darslik sifatida tavsiya etgan toshkent «yangiyo‘l poligraph service» 2014 9 sinf biologiya sitologiya va genetika asoslari qayta ishlangan 5- nashri mazkur darslik amaldagi davlat ta’lim standartlari va dasturi asosida yaratildi. o‘quv materiallari zamonaviy va qiziqarli usullarda bayon etilgan. darslikda vatanimiz olimlarining yirik kashfiyotlariga, ularning ilmiy ahamiyatiga keng o‘rin berilgan. mavzularga oid matn va suratlar, savol- topshiriqlar hamda laboratoriya ishlari qayta ko‘rib chiqildi, to‘ldirildi va kengaytirildi. shartli belgilar: laboratoriya mashg‘uloti savollar topshiriqlar 28.0 b70 biologiya. sitologiya va genetika asoslari...

Этот файл содержит 152 стр. в формате PDF (5,8 МБ). Чтобы скачать "biologiya 9(@kitob_ulashaman_bot)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: biologiya 9(@kitob_ulashaman_bo… PDF 152 стр. Бесплатная загрузка Telegram