11 -sinf asosiy joyi

DOCX 6 pages 274.8 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 274.8 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

tuzuvchi : abdusalomov shoxibek 1. 12-§. muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar 2. bir yoki har xil turga mansub oʻsimlik, hayvon va mikroorganizmlarning o‘zaro hamda yashash sharoitlariga ta’siri muhitning biotik omillarini ifodalayd 3. organizmlar orasidagi o‘zaro munosabatlarning barcha ko‘rinishlari muhitning biotik omillarini tashkil qiladi 4. biotik omillar ikki guruhga ajratiladi. 5. tur ichidagi munosabatlar – bir turga mansub individlar o‘rtasidagi munosabatlar. 6. bu populatsiyaning o‘zo‘zini boshqarishdagi muhim mexanizmdir. 7. turlararo munosabatlar – har xil turlar o‘rtasidagi munosabatlar sanaladi 8. populatsiyalardagi individlar soni o‘zaro ta’sir natijasida o‘zgarishsiz qoladigan munosabatlar neytral munosabatlar deb ataladi. 9. agar o‘zaro ta’sir natijasida bir populatsiyadagi individlar soni ortsa, lekin ikkinchi populatsiyadagi individlar soni kamaymasa, bunday munosabatlar ijobiy yoki simbiotik munosabatlar deb ataladi 10. o‘zaro munosabatlar tufayli bir populatsiyadagi individlar soni qanday o‘zgarishidan qat’i nazar, ikkinchi populatsiyadagi individlar soni kamaysa, bunday munosabatlar salbiy yoki antagonistik (antibioz) munosabatlar deyiladi. 11. individlar sonining ortishini «+», kamayishini «–» belgisi …

2 / 6

qdiri yashash muhitining umumiy holati, abiotik omillarga bog‘liq bo‘ladi. 18. biotik munosabatlarning simbioz (yunoncha – «sim» – birga, «bios» – hayot) ko‘rinishida birgalikda yashaydigan organizmlarning har ikkalasi yoki bittasi ushbu munosabatdan o‘ziga foyda oladi. 19. simbioz munosabatning quyidagi turlari mavjud: mutualizm, protokooperatsiya, kommensalizm. 20. mutualizm (lotincha «mutus» – o‘zaro) – har ikki populatsiya uchun o‘zaro manfaatli va majburiy munosabat turi. bu munosabatlarning buzilishi bir yoki har ikkala populatsiya hayotiy faoliyatini cheklab qo‘yadi. 21. lishayniklar tanasidagi zamburug‘ va suvo‘tining o‘zaro simbioz usulda yashashi misol bo‘ladi. zamburug‘ mitselliylari suv va unda erigan mineral tuzlarni shimib, suvo‘tining yashashi uchun sharoit yaratadi. 22. suvo‘tida sodir bo‘ladigan fotosintez jarayoni natijasida sintezlangan uglevodlar zamburug‘ning oziqlanishi, o‘sishi va rivojlanishiga zamin tayyorlaydi. 23. dukkakli o‘simliklarning ildizida uchraydigan tugunak bakteriyalar o‘simlik ildizida joylashib, havo tarkibidagi azotni o‘zlashtiradi, azotdan avval ammiak, so‘ngra aminokislotalar sintezlaydi. 24. mikoriza – qalpoqchali zamburug‘lar va yuksak o‘simliklar o‘rtasidagi munosabat bo‘lib, yuksak o‘simliklar zamburug‘dan suv va …

3 / 6

bo‘lgan o‘zaro munosabat turi. 29. tabiatda shunday baliq turlari borki, ular yirik baliqlar terisini, jabra va og‘iz bo‘shlig‘ini parazitlardan tozalab beradi. 30. asalarilar gulli o‘simliklardan o‘ziga oziq (chang, nektar) olish davomida o‘simliklarni changlantiradi 31. kommensalizm (fransuzcha «commensal» – hamtovoq) – birgalikda yashaydigan organizmning biri ushbu munosabatdan foyda oladi, ikkinchisi hech qanday naf yoki zarar ko‘rmaydigan o‘zaro munosabatning bir turi sanaladi 32. o‘z navbatida kommensalizm: hamsoyalik, hamtovoqlik, hamxo‘raklik kabi turlarga ajratilad 33. bir tur ikkinchisidan yashash joyi sifatida foydalanadigan va bu munosabatda o‘z «yashash joyi»ga zarar ham, foyda ham yetkazmaydigan o‘zaro munosabat turi sinoykiya (yunoncha «syn» – birga, «oikos» – uy) – hamsoyalik deb yuritiladi. 34. masalan, daraxtlarning tanasi va shoxlarida epifit o‘simliklar (orxideya, yo‘sinlar) va lishayniklar joylashib oladi. 35. qushlar, kemiruvchi hayvonlarning uyalarida turli o‘rgimchaksimonlar va hasharotlar yashaydi. 36. ayrim baliqlar meduzalar va aktiniyalarning paypaslagichlari orasiga yashirinib oladi. 37. boshqa bir baliq turi esa ikki pallali molluskalarning mantiya bo‘shlig‘iga tuxum …

4 / 6

odamga ziyon yoki foyda yetkazmagan holda hazm bo‘lmagan ovqat qoldiqlari bilan oziqlanadi. yopishqoq baliq esa maxsus so‘rg‘ichlari bilan akulalar terisiga yopishib olib akula bilan birgalikda harakat qiladi va uning ovqatlari qoldiqlari bilan oziqlanadi 42. kommensalizm tabiatda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, bir hududda ko‘plab turlarning yashashi va yashash muhitidan hamda resurslardan to‘liqroq foydalanishga imkon beradi. 43. antibioz. antibioz munosabatlarga o‘zaro raqobat, parazitizm, yirtqichlik, amensalizm kabi munosabat shakllari misol bo‘ladi. 44. hamsoyalik: gorchak baliq ikki pallali molluskaning mantiya bo‘shlig‘iga tuxum qo‘yadi. 45. protokooperatsiya: aktiniya «zohid» qisqich- baqasini yirtqich baliqlardan himoya qiladi, u esa aktiniyalarning tarqalishini ta’minlaydi 46. raqobat bir turga mansub (tur ichidagi raqobat) va har xil turlarga mansub (turlararo raqobat) individlarning oziq, yashash joyi uchun va boshqa ekologik sharoitlar uchun kurashda namoyon bo‘ladi. 47. turlararo raqobat rus biologi g. f. gauze (1932) tomonidan yaxshi o‘rganilgan 48. u o‘z tajribasida oziqlanish xususiyatlari o‘xshash bo‘lgan infuzoriyalarning ikki turini pichan ivitmasida avval alohida idishlarda, …

5 / 6

i, bir tur (raqobatbardosh tur) ikkinchi turni (kam raqobatbardosh) albatta siqib chiqaradi 55. agar birgalikda yashayotgan turlarning ekologik ehtiyojlari turlicha bo‘lsa, ular o‘rtasida raqobat kuzatilmayd 56. shunday qilib, turlar o‘rtasidagi raqobat «raqobatni inkor etuvchi prinsip» qonuniga ko‘ra bir turning ikkinchisini siqib chiqarishi orqali yoki turlarning birgalikda yashashiga imkon beruvchi turlicha ekologik ixtisoslashuv orqali bartaraf etiladi. 57. amensalizm – o‘zaro biotik munosabat turi bo‘lib, bu munosabatda bir turning faoliyati ikkinchi turga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan organizmning o‘zi esa bu munosabatdan foyda ham, zarar ham ko‘rmaydi. 58. masalan, yorug‘sevar o‘t o‘simliklar baland daraxtlar soyasida o‘sganda yorug‘lik yetishmasligi tufayli rivojlanishdan orqada qoladi. 59. daraxtlarga esa bu «qo‘shnichilik»dan foyda ham, ziyon ham yetmaydi. 60. mog‘or zamburug‘lari tashqi muhitga antibiotiklar ishlab chiqarib, bakteriyalarning o‘sishini va ko‘payishini to‘xtatib qo‘yadi. 61. yirtqichlik munosabatlarining yana bir ko‘rinishi – kannibalizm (tur ichidagi yirtqichlilik), ya’ni bir turga mansub organizmlarning bir-birlarini yeb qo‘yishidir. masalan, qoraqurtning urg‘ochilari urug‘langandan so‘ng erkaklarini …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "11 -sinf asosiy joyi"

tuzuvchi : abdusalomov shoxibek 1. 12-§. muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar 2. bir yoki har xil turga mansub oʻsimlik, hayvon va mikroorganizmlarning o‘zaro hamda yashash sharoitlariga ta’siri muhitning biotik omillarini ifodalayd 3. organizmlar orasidagi o‘zaro munosabatlarning barcha ko‘rinishlari muhitning biotik omillarini tashkil qiladi 4. biotik omillar ikki guruhga ajratiladi. 5. tur ichidagi munosabatlar – bir turga mansub individlar o‘rtasidagi munosabatlar. 6. bu populatsiyaning o‘zo‘zini boshqarishdagi muhim mexanizmdir. 7. turlararo munosabatlar – har xil turlar o‘rtasidagi munosabatlar sanaladi 8. populatsiyalardagi individlar soni o‘zaro ta’sir natijasida o‘zgarishsiz qoladigan munosabatlar neytral munosabatlar deb ataladi. 9. agar o‘zaro ta...

This file contains 6 pages in DOCX format (274.8 KB). To download "11 -sinf asosiy joyi", click the Telegram button on the left.

Tags: 11 -sinf asosiy joyi DOCX 6 pages Free download Telegram