navoiy qit'alari tahlili (jami 50 ta qit'a)

PDF 11 pages 472.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 11
navoiyning qit’alari tahlili alisher navoiy asarlarini o‘qiyotganimizda navoiy davridagi o‘zbek tili bugungi o‘zbek tilidan farq qilganini e’tiborga olishimiz lozim. 1. hozirgi tilimizda qo‘llanmaydigan yoki kam qo‘llanadigan so‘zlar navoiy davrida keng ishlatilgan. misol uchun: ag‘yor – begona, dushman; g‘ayr – boshqa, begona; g‘arib – bechora; g‘urbat – musofirlik, begona yurt; shafiq – rahmdil, mehribon; shafqat – rahmdillik, mehribonlik. 2. ayrim so‘zlarning ma’nosi hozirgidan farq qilgan. misol uchun, “jahl” so‘zi “bilimsizlik, nodonlik” ma’nosida qo‘llangan yoki “tuz” so‘zining “to‘g‘ri, rost” ma’nosi ham bo‘lgan. 3. ayrim so‘zlar va grammatik qo‘shimchalarda ham farqlar mavjud. misol uchun, “u” olmoshi “on” yoki “an” shaklida qo‘llangan: uni – oni. “bo‘lmoq” so‘zi esa “o‘lmoq” shaklida, “-gin” qo‘shimchasi “-g‘il” shaklida ishlatilgan: bo‘lgin – o‘lg‘il. quyida ayrim qo‘shimchalarning navoiy davrida qanday shaklda ishlatilgani ko‘rsatilgan: 1 tuzlukka moyil o‘lki, ishing borg‘ay ilgari, yuz mushkil o‘lsa yo‘qsa ming ollingda har zamon. yuz safha bir qalam bila kotib qilur raqam, ming qo‘yni bir aso …
2 / 11
egni, sinsa ili. chun xushomad demakni boshlasa kosh kim tutulsa dami, kesilsa tili. maxluq – yaratilgan, mavjudot chust etmoq – bog‘lamoq avlo – afzalroq, yaxshiroq il (ilik) – qo‘l dam – nafas; ovoz nima qoralangan: laganbardorlik, tilyog’lamalik bunday kishilarga nima deyilgan: beli sinsin, qo’li sinsin, tili kesilsin 5 navoiy, tiling asrag‘il zinhor, desangkim, yemay dahr ishidin fusus. nazar qilki, o‘q og‘zi tilsiz uchun qilur tojvarlar bila dastbo‘s. necha tojvardur, kesarlar boshin, chu hangomsiz nag‘ma tortar xurus. nimaga targ‘ib: tilni asrash nima qoralangan: o‘rinsiz so’zlash misol: xo‘roz dahr – zamon, dunyo fusus – afsus tojvar – toj egasi, podshoh dastbo‘s – qo‘l o‘pish;muloqot hangom – payt, fursat xurus – xo‘roz 6 ilmdin kasb qilki, sud ermas, charx mushkillarini hal qilmoq. lekin ul ilm dog‘i naf’ etmas, bilibon bo‘lmasa amal qilmoq. sud – foyda charx – osmon; zamon nimaga targ‘ib: ilm o‘rganish nimadan qaytarilgan: ilmiga amal qilmaslik 7 kimki o‘zluk imoratin buzdi, …
3 / 11
asli yomonning ko‘p ochma gulshani xulq, siyah gilemga albatta mehr aylama fosh ki qilmadi gul isi birla toza ruh jual, quyosh charog‘ig‘a parvona bo‘lmadi xuffosh nima qoralangan: yomon xulqli kishilar 12 qanoat go‘shasin tutqilki, chun anqo bu da’b etti, anga qushlar ichinda qurb qofida nishimandur. chu parvoriy tovug‘ning og‘zi tinmas tu’madin garchi, o‘lar oxir anga avval katak zindoni maskandur. nima ulug’langan: qanoat 13 kiyib samur ila kish qilma asru ra’noliq, ipak libos ila tutma g‘urur jomi to‘la. tiyinning o‘z tuki-o‘q bo‘ldi jonig‘a ofat, farisaning paridin keldi o‘z boshig‘a balo. nima qoralangan: kibr, kiyimi bilan maqtanish misol: tiyin, farisa (hayvonlar) 14 shahning af’oli etar xaylu sipohig‘a asar, chu nabi dediki, «annosu ‘alo dini muluk». hukamo ham dedilar shahni tengiz, xayli ariq, ul achig‘dur, bu achig‘, ul chuchuk o‘lsa, bu chuchuk. nima ulug’langan: adolat nima qoralangan: adolatsizlik 15 debon bergan kishi erdur valekin demay berganga erlik bil musallam. ne deb, ne bersa …
4 / 11
) 19 toʻnni zarboft aylabon hiffatdin uchqon har taraf, yoʻq, ajab gar bor esa dunyo matoi kom anga. ul chibinkim, koʻzga oltun yangligʻ ishnor xilʼati, koʻpraki bilkim, najosat uzradur orom anga. qanday insonlar qoralangan: dunyoparast (boylikka o‘ch) nimaga o‘xshatilgan: chivin 20 umrin ablah kechurub gʻaflat ila, nukta oʻrnigʻaki tortar xarros. bir eshakdurki, tagʻofil yuzidin qilgʻay izhor payopay arros. nima qoralangan: g‘ofillik, umrni g‘aflatda o‘tkazish misoli: eshak 21 poklar joni boʻlur ozurda tazvir ashkidin, koʻzgu ruxsori nechukkim, zang tutqay nam bila. rostlar koʻnglini aylar tiyra nodon yovadin, shamʼni ul navʼkim, johil oʻchurgay dam bila. qanday kishilar qoralangan: nodon, johil 22 o‘yla g‘arqi maydururlar xalq bu davr ichrakim, sharʼning aynul-hayotidan asar mafhum emas. ul sifotkim, bahrning achchig suyida baʼai el, topilur derlar chuchuk suv ham vale maʼlum emas. nima qoralangan: ichkilik 23 turfa ish koʻrkim, falon har vaqtkim, qilgʻay namoz, anda bir ish gʻayri nomashruʼ zohir boʻlmagʻay. gar qiyomu gar qiroat, gar …
5 / 11
an: fahmsiz mulozimlar 26 yuz tuman nopok erdin yaxshiroq pok xotinlar ayogʻining izi, lut oʻgʻlin koʻrki soldi tiyralik dingʻa nafs ilgida tabʼi ojizi, dahr aro yoqti sayodat mashʼalin, pok ravliqtin rasululloh qizi. nima qoralangan: nopoklik / misoli: lut o‘g‘li nima ulug‘langan: poklik / rosululloh (s.a.v) qizlari 27 tengri xonin ochuq aqida qilib, xalqdin roʻzi istagan gumroh. uyladurkim tengiz qirogʻingda, roʻza ochmoqqa kimsa qozgay choh. qanday kishilar qoralangan: allohdan emas, xalqdan nasiba istagan gumrohlar 28 siymni sochquchi mingdin birdur, oʻzgalarning ishi keldi termak. ul jihatdan budurur odatkim, olmoq osonduru mushkul bermak. nima ulug‘langan: saxiylik 29 falongʻa ajab hol erurkim xaloyiq, ne qilsa alar birladur mojarosi. sola olmas el oshigʻa bir nuxud, gar tuzilmas aning birla ul el arosi. qazon yoʻqki ul anda kafliz emastur, ki, boʻlsun yuziga hazonlar qarosi. qanday kishilar qoralangan: o‘zboshimcha, sergap, fosiq, fitna qo‘zg‘ovchi 30 safih zolim ila boʻlma xon uza hamdast, munosib oʻlmadi it chunki hamtabaqliqqa. oʻzungga …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "navoiy qit'alari tahlili (jami 50 ta qit'a)"

navoiyning qit’alari tahlili alisher navoiy asarlarini o‘qiyotganimizda navoiy davridagi o‘zbek tili bugungi o‘zbek tilidan farq qilganini e’tiborga olishimiz lozim. 1. hozirgi tilimizda qo‘llanmaydigan yoki kam qo‘llanadigan so‘zlar navoiy davrida keng ishlatilgan. misol uchun: ag‘yor – begona, dushman; g‘ayr – boshqa, begona; g‘arib – bechora; g‘urbat – musofirlik, begona yurt; shafiq – rahmdil, mehribon; shafqat – rahmdillik, mehribonlik. 2. ayrim so‘zlarning ma’nosi hozirgidan farq qilgan. misol uchun, “jahl” so‘zi “bilimsizlik, nodonlik” ma’nosida qo‘llangan yoki “tuz” so‘zining “to‘g‘ri, rost” ma’nosi ham bo‘lgan. 3. ayrim so‘zlar va grammatik qo‘shimchalarda ham farqlar mavjud. misol uchun, “u” olmoshi “on” yoki “an” shaklida qo‘llangan: uni – oni. “bo‘lmoq” so‘zi esa “o‘lmoq” shakl...

This file contains 11 pages in PDF format (472.5 KB). To download "navoiy qit'alari tahlili (jami 50 ta qit'a)", click the Telegram button on the left.

Tags: navoiy qit'alari tahlili (jami … PDF 11 pages Free download Telegram