moddalar_va_energiya_almashinuviga_190719163944

PDF 68 sahifa 2,0 MB Bepul yuklash

68 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 2,0 MB

Fayl turi PDF

Sahifalar 68

Yangilangan May 2026

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 68

1 o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi namangan davlat universisteti huzuridagi xalq ta’limi xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish hududiy markazi aniq va tabiiy fanlar metodikasi kafedrasi namangan shahar xalq ta’limi bo‘limiga qarashli 5-umumiy o‘rta ta’lim maktabi biologiya fani o‘qituvchisi sheraliyev obidjon xomidjonovichning mavzusidagi metodik tavsiyasi namangan -2019 2 mazkur metodik tavsiya biologiya fani davlat ta’lim standarti va umumiy o‘rta ta’lim maktablarining biologiya fani o‘qituvchilarni qo‘yilgan davlat talablari asosida tayyorlandi. ushbu metodik tavsiyadan uslubchilar, o‘qituvchilar foydalanishlari mumkin. tuzuvchi: o. sheraliyev – namangan shahar 5-umumiy o‘rta ta’lim maktabi biologiya fani o‘qituvchisi. muharrir: q. niyozov - namdu huziridagi xtxqtmohm aniq va tabiiy fanlar metodikasi kafedrasi katta o‘qituvchisi taqrizchilar: m. aliboyeva – namangan shahar xtb ga qarashli 66-sonli idum biologiya fani o‘qituvchisi z.xolmirzayeva - namdu huziridagi xtxqtmohm aniq va tabiiy fanlar metodikasi kafedrasi katta o‘qituvchisi ushbu metodik tavsiya namdu huziridagi xtxqtmohm aniq va tabiiy fanlar metodikasi kafedrasining 17.05.2019 yildagi yig‘ilishining 5 - sonli …

2 / 68

laridan biri hujayrani qurilish materiali bilan ta’minlashdir. moddalar almashinuvi jarayonida tirik organizm hujayralari hayot faoliyatining doimiyligi, ya’ni gomeostazni saqlash uchun hujayra strukturalari bo‘lgan membranalar va organoidlar tarkibiga kiradigan oqsillar, lipidlar, uglevodlarni sintezlaydi. hujayraning tuzilishi hamda tarkibining yangilanib turishini ta’minlaydigan biosintetik reaksiyalar yig‘indisi plastik almashinuv (assimilatsiya, anabolizm) deb ataladi. plastik almashinuv biologik sintez reaksiyalarining to‘plami plastik almashinuv (yoki assimilatsiya) deb ataladi. modda almashinuvida bu turning nomi uning mohiyati bilan bog‘hq: hujayra tashqaridan kelayotgan oddiy moddalar hisobiga o‘zi uchun zarur bo‘lgan birikmalarni hosil qiladi. quyida plastik almashinuvning eng muhim shakllaridan biri bo‘lgan oqsil biosintezini ko‘ramiz. chunki tirik organizmlarda boradigan har xil biokimyoviy jarayonlar orasida oqsil birikmalarining sintezi alohida o‘rin egallaydi. moddalar almashinuvi ashda oqsillar almashinuvi bilan bog‘liq bo‘lib, oqsillarga xos bo‘lgan biror xususiyatning o‘zgarishi ayni paytda moddalar almashinuvi jarayonining o‘zgarishiga ham sabab bo‘ladi. oqsillarning biologik vazifasi asosan aminokislotalaming oqsil molekulasidagi o‘mi ya'ni, ularning ketma-ketligi bilan aniqlanadi. binobarin, bunday molekulalar biosintezi oldindan belgilangan …

3 / 68

ining boshlanishi va tugallanishini bildiradi. genetik kod barcha tirik organizmlar uchun universal hisoblanadi. demak, u mikroorganizmlardan odamgacha bir xildir. genetik kodning muhim xususiyatlaridan biri uning o‘ziga xosligi bo‘lib, bitta triplet bitta aminokislotaga mos keladi. oqsil biosintezi o‘ta murakkab jarayon bo‘lib, bunda xilma-xil ferment va rnkag ishtirok etadi. bu jarayon hujayraning maxsus sintez qiluvchi organoidi — ribosomalarda kechadi. dastlab aminokislotalar atf energiyasi yordamida faol holga keladi va t-rnklar yordamida ribosomalarga tashib keltiriladi. oqsil to‘g‘risidagi axborot dnk molekulasidan i-rnkag yordamida ko‘chirib olinadi va ribosomaga beriladi. demak, dnkning zanjirlaridan birida rnk molekulasi sintezlanadi. i-rnk nukleotidlarning ketma-ketligi dnk molekulasidagi nukleotidlar ketma-ketligiga mos (komplementar) bo‘ladi. shunday qilib, sitoplazmada ribosoma va i-rnkdan iborat oqsil sintez qiluvchi majmua hosil bo‘ladi. ribosoma i-rnk bo‘ylab harakat qiladi va rolipeptid zanjiming hosil bo‘lishi boshlanadi. bu harakat davomida ribosomaga ketma-ket ravishda aminokislotalar kelib qo‘shiladi. aminokislota bilan tripletli kodining mos kelishini t-rnk belgilaydi. oqsil molekulasi sintezi tugallangach, polipeptid zanjir ribosomadan ajraladi. ribosoma …

4 / 68

ayot faoliyatining doimiyligini saqlashni ta’minlovchi plastik va energetik almashinuv reaksiyalari yig‘indisi metabolizm, metabolizm mahsulotlari esa metabolitlar deyiladi. 5 plastik almashinuv bilan energiya almashinuvi bir-biri bilan chambarchas bog‘langan. plastik almashinuv reaksiyalari uchun zarur energiya manbayi atf energetik almashinuv reaksiyalarida hosil bo‘ladi. energetik almashinuv reaksiyalarining yuzaga chiqishi uchun zarur fermentlar plastik almashinuv reaksiyalarida sintezlanadi. plastik va energiya almashinuvlar orqali hujayra tashqi muhit bilan bog‘lanadi. bu jarayonlar hujayra hayoti davom etishining asosiy sharti, uning o‘sishi, rivojlanishi va funksiyalarini yuzaga chiqarish manbayidir. plastik va energiya almashinuvida sodir bo‘ladigan o‘zgarishlar tirik hujayra ochiq sistema sanaladi, chunki hujayra bilan atrof-muhit o‘rtasida moddalar bilan energiya tinmay almashinib turadi. energetik almashinuv - dissimilatsiya. atf barcha hujayralarning universal energiya zaxirasi bo‘lib hisoblanadi. atf hujayrada fosforlanish reaksiyasi natijasida hosil bo‘ladi. adf + h2po4 + 40 kj = atf + h,o atfning sintezi uchun kerak bo‘ladigan energiya hujayrada organik moddalarning parchalanishidan hosil bo‘ladi. bu energiya atfning kimyoviy bog‘larida saqlanadi. energetik almashinuv …

5 / 68

anizmlarda energetik almashinuv 3 bosqichda o‘tadi: 1. tayyorgarlik bosqichi. 2. kislorodsiz bosqich — glikoliz 3. kislorodli bosqich – hujayraning nafas olishi moddalar almashinuvi bosqichlari 1.tayyorgarlik bosqichi. bu bosqich tirik organizmlarning ovqat hazm qilish organlarida va hujayra lizosomasi fermentlari ishtirokida o‘tadi. bu bosqichda ovqat hazm qilish organlarida ishlab chiqiladigan fermentlar ta’sirida yuqori molekulali organik birikmalar kichik molekulalarga, ya’ni oqsillar aminokislotalarga, lipidlar glitserin va yog‘ kislotalariga, polisaxaridlar esa monosaxaridlarga parchalanadi. tayyorgarlik bosqichida hosil bo‘lgan energiya issiqlik sifatida to‘- liq tarqalib ketadi. bu bosqichda hosil bo‘lgan moddalarning bir qismi hujayraning hayotiy jarayonlari uchun murakkab uglevodlar(glikogen) oddiy uglevodlar(glukoza c6h12o6) sut kislota c3h6o3 tayyorgarlik bosqichi kislorodsiz bosqich kislorodli bosqich 2atf 36atf h2o co2 7 zarur bo‘ladigan organik moddalarining sintezlanishiga sarflanadi, bir qismi esa parchalanadi. 2.kislorodsiz bosqich. kislorodsiz bosqich (glikoliz)da tayyorgarlik bosqichida hosil bo‘lgan kichik molekulali organik moddalar, masalan glukoza kislorod ishtirokisiz fermentlar ta’sirida parchalanadi. glikoliz - glukozaning ko‘p bosqichli kislorodsiz parchalanishidir. glikoliz natijasida bir molekula …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 68 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"moddalar_va_energiya_almashinuviga_190719163944" haqida

1 o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi namangan davlat universisteti huzuridagi xalq ta’limi xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish hududiy markazi aniq va tabiiy fanlar metodikasi kafedrasi namangan shahar xalq ta’limi bo‘limiga qarashli 5-umumiy o‘rta ta’lim maktabi biologiya fani o‘qituvchisi sheraliyev obidjon xomidjonovichning mavzusidagi metodik tavsiyasi namangan -2019 2 mazkur metodik tavsiya biologiya fani davlat ta’lim standarti va umumiy o‘rta ta’lim maktablarining biologiya fani o‘qituvchilarni qo‘yilgan davlat talablari asosida tayyorlandi. ushbu metodik tavsiyadan uslubchilar, o‘qituvchilar foydalanishlari mumkin. tuzuvchi: o. sheraliyev – namangan shahar 5-umumiy o‘rta ta’lim maktabi biologiya fani o‘qituvchisi. muharrir: q. niyozov - namdu h...

Bu fayl PDF formatida 68 sahifadan iborat (2,0 MB). "moddalar_va_energiya_almashinuviga_190719163944"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: moddalar_va_energiya_almashinuv… PDF 68 sahifa Bepul yuklash Telegram