umumiy_kimyo_1-qism

PDF 81 pages 3.9 MB Free download

81 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.9 MB

File type PDF

Pages 81

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 81

*nazariy ma’lumot *testlar yechimlari 1-qism 1 kirish “kadrlar tayyorlash milliy dasturi” tizimida ta’limda uzluksizlikni ta’minlash bo’g’ini yoshlarni qiziqishi va iqtidorini e’tiborga olib, kasbga yo’naltirish hisoblanadi. shundan kelib chiqib tabiiy va tibbiyot yo’nalishida akademik litseylar o’quvchilari uchun ko’plab qo’llanma va darsliklar chop etilgan. ularda asosan oliy oq’uv yurtlariga kirish uchun nazariy ma’lumotlar va amaliy mashg’ulotlar berilgan. qo’lingizdagi qo’llanma esa akademik litseylarning tabiiy yo’nalishi 3 yillik o’quv rejasi asosida tuzilgan bo’lib, unda umumiy, anorganik va organik kimyodan nazariy ma’lumotlar, masalalarning yechimlari keltirilgan. uni tayyorlashda mavzuni yoritish uchun iloji boricha qisqa va to’liqroq ma’lumot berishga harakat qilindi. hozirda kirish imtihonlarida test topshiriqlarini yechish usullari bo’yicha juda ko’p qo’llanmalar mavjudligiga qaramasdan, ularning ko’pchiligida masalalar yechish turli xil proportsiyalar tuzishga asoslanadi. bu esa o’quvchida bir tomonlama, ya’ni faqat masalani yechimini topishdan boshqa maqsad qoldirmasligiga olib kelishi mumkin. shuning uchun biz qo’llanmada iloji boricha test topshiriqlarini yechishda kimyoviy formulalardan foydalanishga, kattaliklarni to’g’ri keltirishga harakat qildik. qo’llanmada …

2 / 81

a fikr va mulohazlarni quyidagi manzilda mamnuniyat bilan qabul qiladi. samarqand shahri, 140104, universitet xiyoboni ko’chasi 15, samarqand davlat universiteti, kimyo bo’limi, anorganik kimyo kafedrasi, 408 xona. e-mail: xurshiduz@rambler.ru mailto:xurshiduz@rambler.ru 2 3 4 i bob. asosiy kimyoviy tushuncha va qonunlar. mavzu: atom-molekulyar ta’limot. ta’rif: kimyo moddalar, ularning tarkibi, xossalari, tuzilishi va ularda bo’ladigan o’zgarishlar haqidagi fan. kimyoviy toza modda ayni sharoitda o’zgarmas fizik xossalarga ega bo’ladi. ta’rif: jism nimadan tashkil topgan bo’lsa, modda deyiladi. modda haqidagi dastlabki ilmiy ta’limotni 1741 yil m.v lomonosov yaratdi va u “atom molekulyar ta’limot” deb ataladi. uning asosiy hollari quyidagilar: 1. barcha moddalar molekulalardan tuzilgan. 2. molekulalar atomlardan tuzilgan. 3. molekula va atomlar to’xtovsiz harakatda bo’ladi. 4. oddiy moddalar bir xil element atomlaridan, murakkab moddalar turli xil element atomlaridan tuzilgan. lomonosovdan farq qilib ingliz olimi j.dalton atomistik nazariyani yaratdi. lekin u murakkab moddalar molekulalardan, oddiy moddalar faqat atomlardan tuzilgan deyiladi: (1803) oddiy moddalar: fe, al, …

3 / 81

glerod 12 c atomi massasining 1/12 qismiga nisbatan olingan massasiga nisbiy atom massa deyiladi va ar bilan belgilanadi. [m.a.b] ar (h) =1,008 m.a.b ar (cl) =35,5 m.a.b ta’rif: atom – oddiy va murakkab moddalar tarkibiga kiruvchi, elementning kimyoviy xossasini saqlovchi bo’linmaydigan eng kichik zarracha hisoblanadi. ta’rif: molekula- ayni moddaning kimyoviy xossalarini o’zida saqlovchi eng kichik zarrachadir. ta’rif: yadro zaryadi bir xil bo’lgan atomlar turiga element deyiladi. ta’rif: modda molekulasi massasining uglerod 12 c atomi massasining 1/12 qismiga nisbatan olingan massasiga nisbiy molekulyar massa deyiladi va mr harfi bilan belgilanadi. mr(o2)=2∙ar (o)=32 m. a. b mr(h2so4)=2∙ar(h)+ar(s)+4ar(o) =98 m.a.b atom va molekulaning haqiqiy (absolyut) massasi g yoki kg da o’lchanadi. ma(atom) =ar∙1,66∙10 -24 g=ar∙ 1,66∙10 -27 kg ma(molekula)=mr∙1,66∙10 -24 g=mr∙1,66∙10 -27 kg masalan, ma(cu)=64∙1,66∙10 -24 g=106,24∙10 -24 g=1,06∙10 -22 g ma(h2so4)=98∙1,66∙10 -24 g=162,68∙10 -24 g=1,63∙10 -22 g agar atom yoki molekulaning absolyut massasi berilgan bo’lsa, uning nisbiy massasi quyidagicha topiladi: 5 1,66∙10 …

4 / 81

da 6,02∙10 23 ta al atomi; 1 mol h2o da 6,02∙10 23 ta suv molekulasi; 1 mol nacl da 6,02∙10 23 ta na + va 6,02∙10 23 ta cl - ionlari bo’ladi. agar zarracha soni berilsa, modda miqdori quyidagicha hisoblanadi: murakkab moddadagi atom soni quyidagicha hisoblanadi: n(atom)=n∙element soni∙na eski adabiyotlarda mol atamasi o’rniga gramm-atom yoki gramm-molekula so’zi ishlatilgan. masalan, 1 g-atom o 16g kelsa 1 g-molekula o2 32g keladi. m1. 9g suvning miqdorini toping. m(h2o)=8g n-? m2. 3,5mol co2 necha gramm keladi? n(co2)=3,5mol m-? m=n∙m=3,5∙44=154g m3. 49g sulfat kislotadagi kisorod atomlari sonini toping. m(h2so4)=49g n(o)-? n(o)=n∙lement soni∙na=0,5∙4∙6,02∙10 23 =12,04∙10 23 m4. 2mol suvdagi kislorodga teng bo’lgan kislorod tutgan sulfat kislota massasi nechaga teng? 98g h2so4da 4mol o x 2mol o x=49g 6 mavzu: kimyoning asosiy qonunlari. asosiy stexiometrik qonunlar quyidagilar: 1. modda massasining saqlanish qonuni (1748 y lomonosov). 2. tarkibning doimiylik qonuni (1809 y j.lui prust). 3. karrali nisbatlar qonuni …

5 / 81

moddalarning 5% tashkil qiladi. masalan, co2, n2o5, h2so4, so3. atom tuzilishli qattiq kristall moddalar bu qonunga bo’ysunmaydi va ular bertolidlar deyiladi. ular barcha qattiq moddalarning 95% ni tashkil qiladi. bertolidlarga o’tish metallarining oksidlari, sulfidlari, fosfidlari va nitridlari kiradi. masalan, tio da ti1,2o dan tio1,2, fe o da fe0,89o dan fe0,98o gacha bo’lishi mumkin. karrali nisbatlar qonuni. ta’rif: agar ikki element o’zaro birikib bir necha kimyoviy birikma hosil qilsa, elementlardan birining shu birikmalardagi ikkinchi elementning bir xil massa miqdoriga to’g’ri keladigan massa miqdorlari o’zaro kichik butun sonlar nisbatida bo’ladi. masalan, so2 va so3 ni olaylik. so2 so3 32:32 32:48 32 48 2 3 yoki, azot oksidlarida n2o no n2o3 no2 n2o5 28:16 14:16 28:48 14:32 28:80 14:8 14:16 14:24 14:32 14:40 8 16 24 32 40 1 2 3 4 5 hajmiy nisbatlar qonuni. ta’rif: kimyoviy reaksiyaga kirishuvchi gazlarning hajmlari o’zaro va reaksiyada hosil bo’ladigan gazlarning hajmlari bilan oddiy butun sonlar …

Want to read more?

Download all 81 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umumiy_kimyo_1-qism"

*nazariy ma’lumot *testlar yechimlari 1-qism 1 kirish “kadrlar tayyorlash milliy dasturi” tizimida ta’limda uzluksizlikni ta’minlash bo’g’ini yoshlarni qiziqishi va iqtidorini e’tiborga olib, kasbga yo’naltirish hisoblanadi. shundan kelib chiqib tabiiy va tibbiyot yo’nalishida akademik litseylar o’quvchilari uchun ko’plab qo’llanma va darsliklar chop etilgan. ularda asosan oliy oq’uv yurtlariga kirish uchun nazariy ma’lumotlar va amaliy mashg’ulotlar berilgan. qo’lingizdagi qo’llanma esa akademik litseylarning tabiiy yo’nalishi 3 yillik o’quv rejasi asosida tuzilgan bo’lib, unda umumiy, anorganik va organik kimyodan nazariy ma’lumotlar, masalalarning yechimlari keltirilgan. uni tayyorlashda mavzuni yoritish uchun iloji boricha qisqa va to’liqroq ma’lumot berishga harakat qilindi. hozirda k...

This file contains 81 pages in PDF format (3.9 MB). To download "umumiy_kimyo_1-qism", click the Telegram button on the left.

Tags: umumiy_kimyo_1-qism PDF 81 pages Free download Telegram