14. bekmuratova ulmeken

DOCX 31 sahifa 451,6 KB Bepul yuklash

31 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 451,6 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 31

Yangilangan May 2026

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 31

ózbekstan respublikasí joqarí hám orta arnawlí bilimlendiriw ministirligi ájiniyaz atíndaǵí nókis mámleketlik pedagogikalíq institutí fizika – matematika fakulteti fizika astronomiya oqıtıw metodikası tálim baǵdarı fizika hám astronomiyanı oqıtıwdı joybarlaw páninen kurs jumısı kafedra baslıǵı: f.-m.i.d., doc. a.kamalov qabılladı: t.i.k., doc. s. ashirbekova orınladı: u.bekmuratova nókis 2021 – jıl tema: yarım ótkizgishler haqqında túsinik beriwdi joybarlastırıw m a z m u n i kirisiw………………………………………………………………………...……3 i. tiykarǵı bólim 1.1. yarım ótkizgishlerdiń elektrofizikalıq qásiyetleri………………………......5 1.2. yarım ótkizgishlerdiń menshikli ótkizgishligi……………..........................7 1.3. yarım ótkizgishlerdiń aralaspa ótkizgishligi……………….........................9 1.4. yarım ótkizgishlerdiń termoelektr hádiyseleri……………………………….13 ii. metodikalıq bólim 2.1.yarım ótkizgishlerde jeke ótkizgishlik. aralaspalı ótkizgishlik temasın oqıtıwdı joybarlaw...........................................................................................17 juwmaq……………………………………………………………………...…. 30 ádebiyatlar…………………………………………….…………………..........31 k i̇ r i̇ s i̇ w házirgi waqıtta oqıwshılardıń qábiletlerin rawajlandırıw, olarda pikirlew mádeniyatın payda etiw máseleleri ayrıqsha áhmiyetke iye bolıp barmaqta. oqıwshılardıń qábiletlerin rawajlandırıw ushın oqıw processin tómendegi modeller tiykarında ámelge asırıw maqsetke muwapıq mashqalalı oqıtıw hám analiz qılıw hám t.b. fizika pánin úyreniwde, tiykarınan máseleler sheshiwde …

2 / 31

da (eksperimental fizika) hádiyseler arasındaǵı jańa baylanıslar fizikalıq ólshewler járdeminde anıqlanadı. bul jerde túrli-túrli qurallar-kóplep ólshegish ásbaplar, tezletkishler hám t.b. lardan paydalanıladı. tábiyiy, bul eki izertlew usılı túrlishe pikirlew usılın hám hár qıylı qábiletti talap qıladı, bular bolsa kemnen-kem halda bir adamda shólkemlesken boladı. máselen, anglichan fizigi j.maksvell ózi tapqan elektrodinamika teńlemeleriniń nátiyjesi sıpatında elektromagnit tolqınlardı dáslep teoriyalıq jaqtan ashqan edi. keyinrek olardı nemis fizigi g.gerc tájiriybede anıqladı. sonnan keyin rus alımı a.s.popov hám italiyalı injener g.markoni bul fizikalıq hádiyselerdi ámeliy maqsetlerde paydalanıw múmkin ekenligin kórsetti. respublikamızda « bilimlendiriw haqqındaǵı » nızam hám « kadrlar tayarlawdıń milliy dástúri »niń ámelge asırıp atırılǵanlıǵı sebepli ulıwma orta hám arnawlı orta, kásip – óner tálimi mekemelerindegi fizika oqıtıw mazmunınıń jańalanıwı, jańa laboratoriyalıq klassları hám úskeneleri menen támiyinlewi, tálimde xabar texnologiyalarınan keń paydalanıwǵa erisiw, fizika oqıtıwshıların tayarlaw processine unamlı tásir kórsetpekte. « kadrlar tayarlawdıń milliy dástúri »n turmısqa engiziw ushın mámleketlik bilimlendiriw standartları tiykarında …

3 / 31

lastırıp úyreniw maqset qılınǵan. fizika kursı hár qıylı materiallardıń sonıń ishinde qurılıs, konstrukciyalıq, radio-elektronikalıq hám taǵı basqalardıń fizikalıq qásiyetin úyrenedi. hár qıylı materiallardıń bekkemligi, yarım ótkizgishler hám dielektriklerdiń elektrlik qásiyetleri, olardıń texnikada hám turmısta qollanılıwı úyretiledi. yarım ótkizgishlerdi tereńirek úyreniw oqıwshılarǵa radioelektronika hám avtomatikanıń (elektron priborları hám olardıń elektronika, avtomatika, baylanıs qurallarındaǵı xızmeti) elementleri menen tanıstırıwǵa múmkinshilik tuwdıradı. [bookmark: _goback]i. tiykarǵı bólim 1.1. yarım ótkizgishlerdiń elektrofizikalıq qásiyetleri texnikanıń kóplegen tarawlarınıń (radiobaylanıs, televidenie, avtomatika, esaplaw texnikası, qorǵanıw texnikasınıń kóplegen tarmaqları, kosmoslıq baylanıs hám basqalar) tez pát penen rawajlanıwı yarım ótkizgishler fizikasınıń tabıslarısız, yarım ótkizgishli ásbaplarsız múmkin emes edi. yarım ótkizgishler – elektr togın jaqsı ótkeriwshi zatlar (ótkizgishler- tiykarınan metallar) hám elektr togın ámelde ótkermeytuǵın zatlar (izolyatorlar yamasa dielektrikler) arasındaǵı aralıqtı iyeleytuǵın zatlar bolıp esaplanadı. metallarda erkin elektronlar koncentraciyası joqarı bolǵanlıǵı ushın jaqsı elektr ótkizgishlikke iye, olarda salıstırmalı qarsılıq – q0-i-q0-u om.m, dielektriklerde - q0i-q0qe om.m, al yarım ótkizgishlerde –q0-w-q0y om.m tártibinde …

4 / 31

lken áhmiyetke iye bolıp esaplanadı. birinshi márte yarım ótkizgishli kristallardı ámeliy túrde o. v. losev úyreniwdi baslaǵan. losev -jılı kristadin dep atalıwshı yarım ótkizgishli radio qabıllaǵıshtı jaratqan. yarım ótkizgishler fizikasın úyreniwge akademik a. f. i̇offe úlken úles qosqan. yarım ótkizgishlerdiń tiykarǵı qásiyetlerin ápiwayı tájiriybelerde kórsetiw múmkin. bunı ótkeriw ushın túbinen yarım ótkizgishli zat penen qaplanǵan, ıssılıqqa shıdamlı plastmassadan jasalǵan uzın qutıdan (oqıwshılardıń qálem qutısına uqsas) paydalanǵan qolaylı (-a súwret). yarım ótkizgishli qatlamnıń aqırǵı shetlerinen shınjırǵa tutastırıw ushın ushlar shıǵarılǵan. eger qutını jaqtılıq ótkizbeytuǵın qaqpaq penen jawıp, yarım ótkizgishti tok deregi hám galvanometrli shınjırǵa izbe-iz tutastırsaq, shınjırda tok joqlıǵın kóremiz [image: ] [image: ] biraq qutınıń astına janıp turǵan spirt lampasın jaqınlatsaq, galvanometer strelkasınıń burılǵanlıǵın kóremiz (-súwret). spirt lampasın alıp qoysaq, galvanometr strelkası áste - aqırın shkalanıń nolinshi bólimine qaytqanlıǵın kóremiz. bul tájiriybe ótkizgishtiń qarsılıǵınıń temperaturaǵa kúshli túrde baylanıslı ekenliginen derek beredi. -súwrette qarsılıqtıń temperaturaǵa baylanıslılıǵınıń tájiriybede alınǵan iymekligi kórsetilgen: -yarım …

5 / 31

r bolmaydı. eger kristall elektr maydanına qoyılsa, onda elektr togı bolmaydı. absolyut nol temperaturada taza yarım ótkizgish ideal izolyator qásiyetlerine iye bolar edi. absolyut nolden joqarı temperaturalarda kristall pánjere atomları terbelmeli qozǵalısqa keledi, onıń ústine kristalldıń temperaturası qansha joqarı bolsa, terbelisler amplitudası da sonsha úlken boladı. bunda elektronlardan bir bólegi atomlardıń jıllılıq terbelisleri atomdı taslap ketiwi ushın jetkilikli energiya alıwı múmkin. elektron atomdı taslap ketkende elektronlıq baylanıs úziledi (4-súwret). elektron baylanıslarınıń úziliwi yarım ótkizgishli kristallǵa jaqtılıq, elektr hám magnit maydanları, rentgen hám radioaktivlilik nurlardıń hám t.b. lardıń nátiyjesinen júzege keliwi múmkin. atomdı taslap ketken elektronlardı erkin elektronlar yamasa ótkizgishlik elektronları dep ataladı. [image: ]bosaǵan elektronǵa qaraslı atom oń ionǵa aylanadı. elektron baylanıslarınıń tek erkin elektronlar hám oń ionlardıń payda bolıwına ǵana alıp kelmesten, bálkim gewek (yamasa tesik) dep atalıwshı, elektron baylanısdaǵı bos orınlardıń payda bolıwına da alıp keledi. bul gewek, qońsılas baylanıstaǵı valentli elektron menen tolıwı múmkin. bunda valentli baylanıs …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 31 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"14. bekmuratova ulmeken" haqida

ózbekstan respublikasí joqarí hám orta arnawlí bilimlendiriw ministirligi ájiniyaz atíndaǵí nókis mámleketlik pedagogikalíq institutí fizika – matematika fakulteti fizika astronomiya oqıtıw metodikası tálim baǵdarı fizika hám astronomiyanı oqıtıwdı joybarlaw páninen kurs jumısı kafedra baslıǵı: f.-m.i.d., doc. a.kamalov qabılladı: t.i.k., doc. s. ashirbekova orınladı: u.bekmuratova nókis 2021 – jıl tema: yarım ótkizgishler haqqında túsinik beriwdi joybarlastırıw m a z m u n i kirisiw………………………………………………………………………...……3 i. tiykarǵı bólim 1.1. yarım ótkizgishlerdiń elektrofizikalıq qásiyetleri………………………......5 1.2. yarım ótkizgishlerdiń menshikli ótkizgishligi……………..........................7 1.3. yarım ótkizgishlerdiń aralaspa ótkizgishligi……………….........................9 1.4. yarım ótkizgishler...

Bu fayl DOCX formatida 31 sahifadan iborat (451,6 KB). "14. bekmuratova ulmeken"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: 14. bekmuratova ulmeken DOCX 31 sahifa Bepul yuklash Telegram