14. bekmuratova ulmeken
Предварительный просмотр (5 стр.)
Прокрутите вниз 👇
![lastırıp úyreniw maqset qılınǵan. fizika kursı hár qıylı materiallardıń sonıń ishinde qurılıs, konstrukciyalıq, radio-elektronikalıq hám taǵı basqalardıń fizikalıq qásiyetin úyrenedi. hár qıylı materiallardıń bekkemligi, yarım ótkizgishler hám dielektriklerdiń elektrlik qásiyetleri, olardıń texnikada hám turmısta qollanılıwı úyretiledi. yarım ótkizgishlerdi tereńirek úyreniw oqıwshılarǵa radioelektronika hám avtomatikanıń (elektron priborları hám olardıń elektronika, avtomatika, baylanıs qurallarındaǵı xızmeti) elementleri menen tanıstırıwǵa múmkinshilik tuwdıradı. [bookmark: _goback]i. tiykarǵı bólim 1.1. yarım ótkizgishlerdiń elektrofizikalıq qásiyetleri texnikanıń kóplegen tarawlarınıń (radiobaylanıs, televidenie, avtomatika, esaplaw texnikası, qorǵanıw texnikasınıń kóplegen tarmaqları, kosmoslıq baylanıs hám basqalar) tez pát penen rawajlanıwı yarım ótkizgishler fizikasınıń tabıslarısız, yarım ótkizgishli ásbaplarsız múmkin emes edi. yarım ótkizgishler – elektr togın jaqsı ótkeriwshi zatlar (ótkizgishler- tiykarınan metallar) hám elektr togın ámelde ótkermeytuǵın zatlar (izolyatorlar yamasa dielektrikler) arasındaǵı aralıqtı iyeleytuǵın zatlar bolıp esaplanadı. metallarda erkin elektronlar koncentraciyası joqarı bolǵanlıǵı ushın jaqsı elektr ótkizgishlikke iye, olarda salıstırmalı qarsılıq – q0-i-q0-u om.m, dielektriklerde - q0i-q0qe om.m, al yarım ótkizgishlerde –q0-w-q0y om.m tártibinde …](/media/previews/pages/p3_287229.webp "14. bekmuratova ulmeken - Страница 3")
![lken áhmiyetke iye bolıp esaplanadı. birinshi márte yarım ótkizgishli kristallardı ámeliy túrde o. v. losev úyreniwdi baslaǵan. losev -jılı kristadin dep atalıwshı yarım ótkizgishli radio qabıllaǵıshtı jaratqan. yarım ótkizgishler fizikasın úyreniwge akademik a. f. i̇offe úlken úles qosqan. yarım ótkizgishlerdiń tiykarǵı qásiyetlerin ápiwayı tájiriybelerde kórsetiw múmkin. bunı ótkeriw ushın túbinen yarım ótkizgishli zat penen qaplanǵan, ıssılıqqa shıdamlı plastmassadan jasalǵan uzın qutıdan (oqıwshılardıń qálem qutısına uqsas) paydalanǵan qolaylı (-a súwret). yarım ótkizgishli qatlamnıń aqırǵı shetlerinen shınjırǵa tutastırıw ushın ushlar shıǵarılǵan. eger qutını jaqtılıq ótkizbeytuǵın qaqpaq penen jawıp, yarım ótkizgishti tok deregi hám galvanometrli shınjırǵa izbe-iz tutastırsaq, shınjırda tok joqlıǵın kóremiz [image: ] [image: ] biraq qutınıń astına janıp turǵan spirt lampasın jaqınlatsaq, galvanometer strelkasınıń burılǵanlıǵın kóremiz (-súwret). spirt lampasın alıp qoysaq, galvanometr strelkası áste - aqırın shkalanıń nolinshi bólimine qaytqanlıǵın kóremiz. bul tájiriybe ótkizgishtiń qarsılıǵınıń temperaturaǵa kúshli túrde baylanıslı ekenliginen derek beredi. -súwrette qarsılıqtıń temperaturaǵa baylanıslılıǵınıń tájiriybede alınǵan iymekligi kórsetilgen: -yarım …](/media/previews/pages/p4_287229.webp "14. bekmuratova ulmeken - Страница 4")
![r bolmaydı. eger kristall elektr maydanına qoyılsa, onda elektr togı bolmaydı. absolyut nol temperaturada taza yarım ótkizgish ideal izolyator qásiyetlerine iye bolar edi. absolyut nolden joqarı temperaturalarda kristall pánjere atomları terbelmeli qozǵalısqa keledi, onıń ústine kristalldıń temperaturası qansha joqarı bolsa, terbelisler amplitudası da sonsha úlken boladı. bunda elektronlardan bir bólegi atomlardıń jıllılıq terbelisleri atomdı taslap ketiwi ushın jetkilikli energiya alıwı múmkin. elektron atomdı taslap ketkende elektronlıq baylanıs úziledi (4-súwret). elektron baylanıslarınıń úziliwi yarım ótkizgishli kristallǵa jaqtılıq, elektr hám magnit maydanları, rentgen hám radioaktivlilik nurlardıń hám t.b. lardıń nátiyjesinen júzege keliwi múmkin. atomdı taslap ketken elektronlardı erkin elektronlar yamasa ótkizgishlik elektronları dep ataladı. [image: ]bosaǵan elektronǵa qaraslı atom oń ionǵa aylanadı. elektron baylanıslarınıń tek erkin elektronlar hám oń ionlardıń payda bolıwına ǵana alıp kelmesten, bálkim gewek (yamasa tesik) dep atalıwshı, elektron baylanısdaǵı bos orınlardıń payda bolıwına da alıp keledi. bul gewek, qońsılas baylanıstaǵı valentli elektron menen tolıwı múmkin. bunda valentli baylanıs …](/media/previews/pages/p5_287229.webp "14. bekmuratova ulmeken - Страница 5")
О "14. bekmuratova ulmeken"
ózbekstan respublikasí joqarí hám orta arnawlí bilimlendiriw ministirligi ájiniyaz atíndaǵí nókis mámleketlik pedagogikalíq institutí fizika – matematika fakulteti fizika astronomiya oqıtıw metodikası tálim baǵdarı fizika hám astronomiyanı oqıtıwdı joybarlaw páninen kurs jumısı kafedra baslıǵı: f.-m.i.d., doc. a.kamalov qabılladı: t.i.k., doc. s. ashirbekova orınladı: u.bekmuratova nókis 2021 – jıl tema: yarım ótkizgishler haqqında túsinik beriwdi joybarlastırıw m a z m u n i kirisiw………………………………………………………………………...……3 i. tiykarǵı bólim 1.1. yarım ótkizgishlerdiń elektrofizikalıq qásiyetleri………………………......5 1.2. yarım ótkizgishlerdiń menshikli ótkizgishligi……………..........................7 1.3. yarım ótkizgishlerdiń aralaspa ótkizgishligi……………….........................9 1.4. yarım ótkizgishler...
Этот файл содержит 31 стр. в формате DOCX (451,6 КБ). Чтобы скачать "14. bekmuratova ulmeken", нажмите кнопку Telegram слева.
DOCX
PDF
DOCX
DOC
DOCX
PPTX
DOCX
DOCX
DOCX
DOCX
DOCX
PPTX