glossariy+

PDF 52 pages 438.2 KB Free download

52 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 438.2 KB

File type PDF

Pages 52

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 52

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi qarshi davlat universiteti “hayot faoliyati xavfsizligi” fanidan tayyorlagan glossariy qarshi glossariy (tayanch so’zlar, iboralar va asosiy tushunchalar) abiotik omillar – iqlim, edofogen (mexanik tarkib, zichlik, tuproqning nam va havo o’tkazuvchanligi), orografik (relef, dengiz sathidan balandlik), ximik (havoning gaz tarkibi, tuproq tarkibi). adaptatsiya - ko'zning yorug'likda va qorong'ida ko'rishga moslashish qobiliyati, yoki organizmlarni o‘rologik omillar ta’siriga moslashuv xususiyati. affekt (emotsional) holat – qattiq hayajon, jazavaga tushish holati. akkomodatsiya - ko'zning bar xil uzoqlikdagi narsalarni ravshan ko'rish atmosfera - yerni o’rab turgan havo qobig’i. yunoncha “atmos-bug’”, “sfera-shar” manosini bildiradi. atmosfera yer bilan birga aylanadi. atmosfera bo’lmasa yer yuzi kunduzi +120 0 c gacha qizib, kechasi -180 …-120 0c gacha sovub ketar edi. avariya - halokat mahsulot tayyorlashga ishlatiladigan mashinalar , jihozlar, texnologik tizimdagi uskunalar majmuasidagi nosozlik, elektir bilan ta'minlashdagi nosozlik, binolar, qurilmadagi nosozliklar tufayli vujudga keladigan vokea aytiladi. antropogen halokatlar (ta’sirlar)– insoniyatning xo’jalik faoliyati …

2 / 52

zmlarning alohida to’plami. biogeosenoz – “bio” –hayot,”geo”-er, “senoz”- birlik degan ma’noni bildiradi. dinamik sinov-yuk ko’tarish mehanizmlari, tormozlar, ajratgichlar va harakatni cheklovchi moslamalar tekshiriladi. sinov nominal yuk ko’tarish qobilyatidan 10% ortiq bo’lgan yukda, yukni 300 mm balandlikka bir necha marta ko’tarib-tushirish o’tkaziladi.barcha sinov natijalari dalolatnoma bilan hujjatlashtirilib, mexanizm pasportiga yoziladi. domkratlar sinovi - har yili bir marta statik sinovdan o’tkaziladi. sinov normal yuk ko’tarish qobilyatidan 10% ortiq yuk bilan 10 min davomida amalga oshiriladi. bunda gidravlik yuk ko’targichlarda bosim kamayishi 5% dan ortiq bo’lmasligi zarur ekologiya – grekcha “oykos” – uy, yashash joyi; “logos” – fan degan ma’noni bildiradi. ekologik omillar turi: abiotik (jonsiz), biotic (jonli). ekosistema – tirik organizmlar jamoasi va ularning yashash muhitini o’z ichiga olgan funksional sistema. elektr xavfsizligi – insonlarni elektr toki, elektr yoyi, elektromagnit maydon va statik elektr tokidan himoyalashga qaratilgan tashkiliy va texnik tadbirlar hamda vositalar sistemasi. elektr tokining ta’sir turlari – kimyoviy, issiqlik va …

3 / 52

epitsentr – yer silkinishining, yer ustki qatlamining eng maksimal silkinishi joyi. epidemiya - yuqumli kasalliklarning biror o'lka, viloyatda yoki mamlakatda keng tarqalib ketishi. bunda bemorlar soni odatdagidan 5-10 marta ko'p bo'ladi. epidemeologik vaziyatlar – odamlar o‘rtasida xavfli infektsiyalar: o‘lat, vabo, isitma; epidemik toshma terlama, bril kasalligi; zoonoz infektsiyalar: sibir yarasi, quturish; bezgak kasalliklari; zaharli moddalar bilan zaharlanish; oziq-ovqatdan zaharlanish holatlari. epizootiya – hayvonlarning ommaviy tarzda kasallanishiga yoki nobud bo‘lishiga olib keladigan vaziyat. epifitotiya – o‘simliklarning ommaviy nobud bo‘lishiga olib keladigan vaziyat. ekzotik kasalliklar - xorijdan keltirilgan yuqumli kasalliklar. ergonomika - mehnat qonuniyatlari va ishchi jarayonlar haqidagi fandir. ergonomika tushunchasi grekcha “ish va qonun” degan so'zlardan kelib chiqqan. ergonomika – insonning mehnat faoliyati davomida faoliyatni samarali bo’lishini va inson uchun qulay sharoitlar yaratilishini ta’minlay oladigan funksional imkoniyatlarni o’rganuvchi fan. evribiont organizmlar – ekologik omillar ta’siriga chidamli organizmlar. ezilish sindromi – zilzila ofatida odam tanasining ayrim qismlari, turar-joylardagi binolar, devorlar, dov-daraxtlar va …

4 / 52

ni kamaytirishga qaratilgan tadbirlar kompleksi. favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish - favqulodda vaziyatlar ro'y berganda o'tkaziladigan hamda odamlarning hayotini asrab qolish va sog'lig'ini saqlashga, atrof tabiiy muhitga etkaziladigan zarar va moddiy talofatlar miqdorini kamaytirishga, shuningdek favqulodda vaziyatlar ro'y bergan zonalarning kengayishiga yo'l qo'ymaslikka hamda xavli omillar ta'sirini tugatishga qaratilgan qutqaruv ishlari va kechiktirib bo'lmaydigan ishlar kompleksi. favqulodda vaziyat oqibatlari – favqulodda vaziyat turiga, tusiga va tarqalish miqyosiga bog‘liq holda odamlarning kasallanishi, o‘limi, inshoat, bino va qurilmalarning buzilishi, radioaktiv ifloslanishlar, kimyoviy va bakterial zaharlanishlar, ekologik vaziyatni keskinlashishi, yong‘in portlashlar va insonlarning ruhiy jarohatlanishi. favqulodda holatlar (fh) – kutilmaganda, qo’qqisdan sodir bo’luvchi, aholining hayot faoliyatiga katta salbiy ta’sir etuvchi, amalda o’rnatilgan jarayonlar turg’unligini buzilishiga, iqtisodga, sotsial sohaga va muhitga ta’sir etuvchi holat va hodisalardir. fhlarni xavfni tarqalish tezligiga ko’ra turlari – qo’qqisdan (yer qimirlashlar, portlashlar, transport avariyalari va b); shiddatli (yong’inlar, gidronomik avariyalar); o’rtacha (suv bosish, vulqon otilishi); tekis-sekin tarqaluvchi (epidemiya, qurg’oqchilik, tuproqlarni …

5 / 52

ro muhofazasi xizmati – fuqaro muhofazasi maxsus tadbirlarini bajarish, fuqaro muhofazasi tizimlarining harakatlarini ta’minlash uchun kuchlar va vositalarni tayyorlash maqsadida tuzilgan funktsional bo‘linmalar majmui. fuqaro muhofazasi kuchlari – qutqaruv va boshqa kechiktirib bo‘lmaydigan ishlarni (qbti) amalga oshirish uchun tuziladigan fuqaro muhofazasi harbiy qismlari, umumiy va maxsus hududiy, funktsional va ob’ekt tizimlari. funksional holat fazalari bosqichlari – mobilizatsiya, birlamchi reaksiya, giperkompetsatsiya, kompetsatsiya, subkompetsatsiya, dekompetsatsiya va uzilish fazasi fvdt kuchlari - favqulodda vaziyatlarda aholini va hududlarni muhofaza qilish funktsiyasiga ega bo'lgan barcha davlat, mahalliy, ob'ekt tuzilmalari va bo'linmalarining majmuidir. geologik xavfli hodisalar – odamlar o‘limiga, ma`muriy – ishlab chiqarish binolarini, texnologik asbob – uskunalarni, energiya taminoti, transport komunikatsyalari va infratuzilma tizimlarining, ijtimoiy yo‘nalishdagi binolarini va uy joylarini turlicha darajada buzilishiga, ishlab chiqarish va odamlar xayot faoliyatining izdan chiqishiga olib keladi. gidrometerologik xavfli hodisalar – odamlar o‘limiga, aholi yashash joylarini, bazi sanoat va qishloq xo‘jaligi obektlarini suv bosishiga, infratuzilma va transport komunikatsyalari, ishlab …

Want to read more?

Download all 52 pages for free via Telegram.

Download full file

About "glossariy+"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi qarshi davlat universiteti “hayot faoliyati xavfsizligi” fanidan tayyorlagan glossariy qarshi glossariy (tayanch so’zlar, iboralar va asosiy tushunchalar) abiotik omillar – iqlim, edofogen (mexanik tarkib, zichlik, tuproqning nam va havo o’tkazuvchanligi), orografik (relef, dengiz sathidan balandlik), ximik (havoning gaz tarkibi, tuproq tarkibi). adaptatsiya - ko'zning yorug'likda va qorong'ida ko'rishga moslashish qobiliyati, yoki organizmlarni o‘rologik omillar ta’siriga moslashuv xususiyati. affekt (emotsional) holat – qattiq hayajon, jazavaga tushish holati. akkomodatsiya - ko'zning bar xil uzoqlikdagi narsalarni ravshan ko'rish atmosfera - yerni o’rab turgan havo qobig’i. yunoncha “atmos-bug’”, “sfera-shar” manosini bildir...

This file contains 52 pages in PDF format (438.2 KB). To download "glossariy+", click the Telegram button on the left.

Tags: glossariy+ PDF 52 pages Free download Telegram