1_–_laboratoriya_ishi_frontal_laboratoriya_ishi_fizikaviy_kattaliklar

PDF 10 pages 851.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 851.1 KB

File type PDF

Pages 10

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

1 – laboratoriya ishi frontal laboratoriya ishi fizikaviy kattaliklarni o‘lchash va xatoliklarni hisoblash. ishning maqsadi: mikrometr va shtangentsirkuldan to‘g‘ri foydalanishni, bilvosita va bevosita o‘lchash usulida, absolyut va nisbiy xatoliklarni hisoblashni o‘rganish. kerakli asboblar: mikrometr, shtangentsirkul, o‘lchanadigan jismlar. fizikaviy kattaliklarni o‘lchash fizika fani bizni o‘rab olgan moddiy dunyodagi hodisalar haqidagi ma’lumotlarni tajriba orqali yig‘adi. laboratoriya sharoitida muayyan hodisa u yoki bu faktorning ta’sirini o‘rganish maqsadida fizikaviy tajriba o‘tkaziladi. fizikaviy kattalik – biror sifatni miqtoriy xarakterlovchi kattalikdir. fizikaviy kattaliklar yordamida har qanday jarayonni matematik ifodalash mumkin. fizikaviy kattalikni o‘lchash uni etalon qilib qabul qilingan bir jinsli miqdor bilan o‘zaro solishtirish jarayonidan iboratdir. o‘lchashlarni ikkiga bo‘lish mumkin: bevosita o‘lchash va bilvosita o‘lchash. agar o‘lchash asboblari yordamida aniqlash lozim bo‘lgan o‘lchamga erishsak, bunday o‘lchash usuliga bevosita yoki to‘gridan–to‘gri o‘lchash deyiladi. masalan: vaqtni, uzunlikni, tok kuchini va shunga o‘xshash kattaliklarni bevosita o‘lchanadi. bevosita o‘lchangan kattaliklar ustidan biror matematik amal (ko‘paytirish, bo‘lish, ildiz chiqarish, logarifmlash va …

2 / 10

deyiladi. masalan: tashqi sharoitni keskin o‘zgarishi va shunga o‘xshashlar. tasodifiy xatolikni kamaytirish faqat tajribani ko‘p marta takrorlash natijasida erishish mumkin. eksprementatorlarni e’tiborsizligi tufayli vujudga keladigan xatoliklar qo‘pol xatoliklar deyiladi. masalan o‘lchov asboblarning shkalasidan noto‘gri yozib olish yoki, noto‘gri bajarish kabilar. bevosita usul bilan o‘lchashdagi xatolikni aniqlash bevosita o‘lchangan fizik kattalikning haqiqiy qiymati o‘lchashlarning absolyut yoki nisbiy xatoliklarini hisoblash orqali topiladi. biror fizik kattalikning absolyut va nisbiy xatoliklarini aniqlash quyidagi tartibda amalga oshiriladi: 1. bevosita o‘lchash usulida o‘lchanadigan kattalikni bir necha bor takror o‘lchash faqat toq (3,5,7 va h.k.) marta bo‘llishi mumkin. 2. o‘lchashning aniqligi hamma hollarda bir xil bo‘lishi yoki o‘lchashdagi hamma son qiymatlari bir xil razryadli (verguldan keyingi xona soni) bo‘lishi lozim. o‘rtacha arifmetik qiymat: n aaa a n  ...21 formula orqali hisoblanadi. 3. har bir o‘lchashlarning absolyut xatoliklari topiladi: 11 aaa  ; 22 aaa  ; … nn aaa  4. topilgan absolyut xatoliklarning o‘rtacha arifmetik …

3 / 10

k qiymati va uning absolyut xatoligini o‘rtacha arifmetik qiymati a ma’lum bo‘lsa, u holda, x-kattalikning absolyut xatoligi: a da adf x  )( (1) ifoda bilan hisoblanadi. demak: xf(a); (a)-funktsiyaning absolyut xatosi shu funktsiyadan olingan birinchi tartibli hosilasi bilan, argument xatoligini modulining algebraik yigindisiga teng. |||||/ c dc df b db df a da df x  bu yerda: ,a va v va s , bevosita o‘lchanadigan kattaliklarning xatoligi. nisbiy xatolikni aniqlash agar x-bir necha bevosita o‘lchanadigan kattalikni funktsiyasi bo‘lsa, u xolda nisbiy xato quyidagicha aniqlanadi: x x  ma’lumki natural logarifm differentsiali: d (lnx)= x x x x dx  )(ln, )ln(x x x    shunday qilib natijaviy kattalikni nisbiy xatoligi funktsiyaning natural logarifm differentsialiga teng. masalan: x=/a,v,s,…/ bo‘lsa, nisbiy xatolik ||)ln(||)ln(||)ln/(  cf dc d bf db d af da d  bo‘ladi. bevosita o‘lchashdagi natijaviy kattalikni nisbiy xatoligini aniqlash uchun quyidagi qoidaga amal qilish lozim …

4 / 10

birliklarda o‘lchashni yozib qo‘yiladi. grafikni to‘g‘ri bo‘lishi uchun masshtabni to‘g‘ri a+v va  va va   a-v va  va va   a·v avva  ** v v a a    v a 2v avva  v v a a    a n aan n  1 a a n   lna a a aa a ln  sin  cos  ctg cos  sin  tg tg    2cos 1   2sin 2 tanlab olish muhim ahamiyatga ega. masshtab har bir o‘q bo‘ylab alohida tanlab olinishi ham mumkin. uni shunday tanlab olish zarurki, har bir kattalik chegarasiz o‘qlarida birday masshtabni (uzunlikni ) egalasin. odatda masshtab birligi sifatida har bir o‘q yo‘nalishi uzunligi 2 sm. li bo‘lakchalar olib to‘g‘risiga unga mos keladigan son yozib qo‘yiladi. masshtab tanlab olingandan so‘ng har bir o‘q masshtab bilan teng bo‘laklarga ajratiladi, ha’r bir …

5 / 10

oqchalar esa, ichki chiziqli kattaliklar (truba diametrlari) ni o‘lchashda qo‘llaniladi. hisoblash quyidagicha bajariladi: k n a all  bu yerda  – asosiy shkalani eng kichik bo‘lakchasi qiymati mm hisobida.  - asosiy shkaladagi bo‘lakchalar soni. n - noniusdagi bo‘lakchalarning umumiy soni. k - asosiy shkaladagi bo‘lakchalar bilan ustma–ust tushgan nonius shkalasining nomeri. mikrometr po‘lat skoba (b) dan iborat bo‘lib, unga (d) trubka biriktirilgan. mikrometr vintining (a) qadami 1mm yoki 0,5 mm bo‘ladi. a vintning sterjeniga c baraban o‘rnatilgan bo‘lib, uning oldingi uchi 50 yoki 25 bo‘limga bo‘lingan bo‘ladi. mikromet yordamida 0-25 mm chamasidagi jism 0,01 mm aniqlikda o‘lchanadi. mikrovintning qadamini qiymatiga qarab, baraban ma’lum bo‘laklarga bo‘lingan shkalaga ega. hisob barabandagi shkalalar orqali quyidagicha hisoblanadi: k n a all  bu yerda  -shkaladagi eng kichik bo‘lakchaning qiymati b=0,5 mm xisobida. k- asosiy shkaladagi bo‘lakchalar bilan ustma–ust tushgan nonius shkalasining nomeri.  - mikrometr vintining (a) qadamlar soni. n-baraban shkalasining …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "1_–_laboratoriya_ishi_frontal_laboratoriya_ishi_fizikaviy_kattaliklar"

1 – laboratoriya ishi frontal laboratoriya ishi fizikaviy kattaliklarni o‘lchash va xatoliklarni hisoblash. ishning maqsadi: mikrometr va shtangentsirkuldan to‘g‘ri foydalanishni, bilvosita va bevosita o‘lchash usulida, absolyut va nisbiy xatoliklarni hisoblashni o‘rganish. kerakli asboblar: mikrometr, shtangentsirkul, o‘lchanadigan jismlar. fizikaviy kattaliklarni o‘lchash fizika fani bizni o‘rab olgan moddiy dunyodagi hodisalar haqidagi ma’lumotlarni tajriba orqali yig‘adi. laboratoriya sharoitida muayyan hodisa u yoki bu faktorning ta’sirini o‘rganish maqsadida fizikaviy tajriba o‘tkaziladi. fizikaviy kattalik – biror sifatni miqtoriy xarakterlovchi kattalikdir. fizikaviy kattaliklar yordamida har qanday jarayonni matematik ifodalash mumkin. fizikaviy kattalikni o‘lchash uni etalon qili...

This file contains 10 pages in PDF format (851.1 KB). To download "1_–_laboratoriya_ishi_frontal_laboratoriya_ishi_fizikaviy_kattaliklar", click the Telegram button on the left.

Tags: 1_–_laboratoriya_ishi_frontal_l… PDF 10 pages Free download Telegram