№3 labaratoriya ish matematik mayatnik

PDF 9 pages 657.3 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 657.3 KB

File type PDF

Pages 9

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

labaratoriya ishi №3 matematik mayatnik yordamida og‘irlik kuchi tezlanishini aniqlash ishning maqsadi: matematik mayatnikning tebranish davri, harakat tenglamasi ifodalashni o‘rganish. matematik mayatnik yordamida erkin tushish tezlanishini aniqlashni o‘rganish. talabalarni asbob va fizik qurilmalar bilan ishlash ko‘nikmalarni shakllantirish. tajribada aniqlanadigan parametrni xatoligini hisoblashni o‘rganish. kerakli asbob va materiallar: matematik mayatnik, sekundomer. nazariy qism jismlarning muvozanat vaziyati atrofida u yoki bu aniqlikda davriy ravishda takrorlanadigan harakatiga tebranma harakat deb ataladi. eng oddiy tebranma harakatlardan biri garmonik tebranma harakat bo‘lib, bunday harakat parametrlari sin yoki cos qonuni bo‘yicha o‘zgarib turadi: x = x0sin(ωt+φ0) (1) bu erda x0, ω, φ0 lar mos ravishda tebranishlarning amplitudasi, chastotasi va boshlang‘ich fazasidir. (1) tenglama ko‘rinishdagi qonuniyat bilan ro‘y beradigan harakat quyidagi differentsial tenglamaning echimi ekanligiga aniq ishonch hosil qilish mumkin: x -ω 2 x=0 (2) garmonik tebranishda moddiy nuqtani muvozanat holatiga qaytaruvchi va unga ta’sir etuvchi kuch: f= m x = -mω 2 x ga teng. u …

2 / 9

nuqtasi o atrofida (1-rasm) aylanma tebranma harakat qila olganligi uchun uning harakatini aylanma harakat dinamikasining asosiy qonuni tenglamasi orqali ifodalash mumkin. mi   (3) bunda i-mayatnikning o nuqtasiga nisbatan inertsiya momenti, β - burchak tezlanish, m - mayatnikning muvozanat vaziyatiga qaytaruvchi kuchning momenti. agar: i=ml 2 ;     2 2 dt d ; m=plsin=mgl, p=mg ekanini hisobga olsak (2) tenglama quyidagi ko‘rinishga keladi:  sin2 mglml  (4) yoki φ  2f   mgp  o  f 2 l h φ 1-rasm  f 1 0sin   l g  (4*) (4) tenglamada minus ishora og‘irlik kuchi momenti vektori bilan burchak siljishi vektori o‘zaro qarama qarshi yo‘nalganligini ko‘rsatadi. mayatnikning kichik burchaklarda tebranganda sinφ≈φ o‘rinli bo‘ladi va bu holda (4*) tenglama quyidagi ko‘rinishga keladi: 0  l g  (5) (2) va (5) ni taqqoslasak: l g 2 (6) ekani kelib chiqadi. shunday qilib …

3 / 9

o nuqtaga nisbatan inertsiya momenti (ii) yig‘indilaridan iborat bo‘ladi. i=i0 +ish +ii =ml 2 +2mr 2 /5+mil 2 /3 (9) bu erda mi – ipning massasi, m – sharning massasi, r-sharning radiusi. agar sharning massasi 200 gr, diametrini 4 sm, ipning massasini 1 gr atrofida deb hisoblasak (9) ifodadan ko‘rinadiki, l20 sm qiymatlarida ish va ii larning umumiy i ga qo‘shadigan hissasi e’tiborga olmasa bo‘ladigan darajada kichik bo‘ladi. ya’ni (ii +ish)/i00,005. endi ipning cho‘zilmaslik shartini ko‘rib chiqamiz. mayatnik tebranma harakat qilganda taranglik kuchi f1=mgcos dan (chetki holatda) f2=mg+mv 2 /l gacha (muvozanat holatidan o‘tish vaqtida) o‘zgaradi. energiyaning saqlanish qonuniga asosan: mgh=mv 2 /2 bu erda (1-rasm) h=l(1-cos), sharning ko‘tarilish balandligi. bularni hisobga olsak, tebranish vaqtida taranglik kuchining o‘zgarishi uchun quyidagi ifoda kelib chiqadi: δf=f2-f1=3mg(1-cos) (10) yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan maksimal siljish burchagi =0.2 radian (12 0 ) bo‘lganida cos=0,98 bo‘lib taranglik kuchining o‘zgarishi δf=0.06mg bo‘ladi. bunday sharoitlarda mustahkam paxta ipi …

4 / 9

l: 2 24 t l g   formula yordamida g ni aniqlash uchun ikkita miqdorni, mayatnikning uzunligi l ni va unga mos keladigan tebranishlari t ni o‘lchash lozim. o‘lchashlar mayatnikning bir necha uzunliklari uchun kamida 3 martadan bajarilishi kerak. ba’zan og‘irlik kuchi tezlanishini (8) formula yordamida hisoblash vaqtida o‘lchash hatoligini kamaytirish maqsadida quyidagi 2-usuldan foydalaniladi. (8) formuladan ko‘rinadiki, g l t 2 2 4  (13) ya’ni tebranish davrining kvadrati mayatnik uzunligiga chiziqli bog‘liqdir. 2- usul. agar mayatnikning har hil uzunligi uchun tebranish davri aniqlansa va ulardan foydalanib, t 2 ning l ga bog‘lanish grafigi chizilsa, hosil bo‘lgan to‘g‘ri chiziqning burchak koeffitsientini bilgan holda g ni hisoblash mumkin (2-rasm). bu usulning boshqa usullardan afzalligi shundan iboratki, bunda ipning uzunligini o‘lchash o‘rniga uning o‘zgarishi l0=l-l* ni o‘lchash kifoyadir. bu esa o‘lchash hatoligini kamaytiradi. agar (13) ga l= l0+l* ni qo‘ysak, 2t 2 2t 2 1t 1l 2l l . . …

5 / 9

ymati o‘lchanadi. mayatnikning tebranma harakatga keltirib, 50 ta tebranish uchun ketgan vaqt (t1) o‘lchanadi. bunda mayatnikning og‘ish burchgi kichik (ko‘pi bilan 10 0 -12 0 ) bo‘lishiga e’tibor berish kerak. 2. ipni yana uzaytirib l0 ning qiymati o‘lchanadi va i–punktdagi o‘lchashlar takrorlanadi. bunday o‘lchashlar mayatnikning 8-10 ta uzunligiga mos keluvchi qiymatlari uchun bajariladi. 3. so‘ngra uzunlikning avvalgi mos keluvchi qiymatlar orqali kamaytirib borib, barcha l0 lar uchun 1-punktdagi o‘lchashlar bajariladi. 4. o‘lchash natijalari quyidagi jadvalga yoziladi. 1- jadval l l0 n=50 tebranish vaqti it t y=t ti ti 1 2 3 1-usul. jadval ma’lumotlaridan foydalanib, (8) formula yordamida li lar uchun og‘irlik kuchi tezlanishi gi lar aniqlanadi va g ni aniqlashdagi o‘rtacha kvadratik va nisbiy hatolik topiladi: k g g i o'r   ; %100 o'r o'r g g  bu erda k, g ni hisoblashlar soni. oxirgi natija o'ro'r ggg  ko‘rinishda yoziladi. 2-usul. 1. ikkinchi usul bilan …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "№3 labaratoriya ish matematik mayatnik"

labaratoriya ishi №3 matematik mayatnik yordamida og‘irlik kuchi tezlanishini aniqlash ishning maqsadi: matematik mayatnikning tebranish davri, harakat tenglamasi ifodalashni o‘rganish. matematik mayatnik yordamida erkin tushish tezlanishini aniqlashni o‘rganish. talabalarni asbob va fizik qurilmalar bilan ishlash ko‘nikmalarni shakllantirish. tajribada aniqlanadigan parametrni xatoligini hisoblashni o‘rganish. kerakli asbob va materiallar: matematik mayatnik, sekundomer. nazariy qism jismlarning muvozanat vaziyati atrofida u yoki bu aniqlikda davriy ravishda takrorlanadigan harakatiga tebranma harakat deb ataladi. eng oddiy tebranma harakatlardan biri garmonik tebranma harakat bo‘lib, bunday harakat parametrlari sin yoki cos qonuni bo‘yicha o‘zgarib turadi: x = x0sin(ωt+φ0) (1) bu erda x0...

This file contains 9 pages in PDF format (657.3 KB). To download "№3 labaratoriya ish matematik mayatnik", click the Telegram button on the left.

Tags: №3 labaratoriya ish matematik m… PDF 9 pages Free download Telegram