№_11_12_suyuqliklarning_hajmiy_kengayish_koeffisiyentini_aniqlash

DOCX 4 sahifa 161,0 KB Bepul yuklash

4 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 161,0 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 4

Yangilangan May 2026

Sahifa ko'rinishi (4 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 4

suyuqliklarning temperaturaviy hajmiy kengayish koeffitsiyentini aniqlash. kerakli asbob va materiallar: 1) qurilma, 2) suv bug’latgich, 3)rezina naylar. qisqacha nazariy ma`lumot. moddaning suyuq xolati oraliq xolat bo`lib, temperaturaning ko`tarilishi bilan uning xususiyati bug’ xususiyatiga o`ta boradi. bu esa modda molekulyar tuzilishining o`zgarishi bilan uzviy bog’liqdir. suyuqlik qattiq qismdan shunisi bilan farqlanadiki, birinchidan uning zarralari bir — biriga nisbatan qo`zg’aluvchandir, ya`ni u oqish xususiyatiga ega, ikkinchidan u qattiq jismlar kabi doimiy xajmga ega uncha yuqori bo`lmagan temperaturalarda suyuqlikning molekulyar gaz yoki bug’ning molekulyar xajmidan ancha kichikdir. demak, suyuqlik molekulalari bug’ molekulalariga qaraganda bir-biriga yaqinroq joylashgan bo`lib, ular orasidagi molekulalararo tortishish gazlardagidan kattaroq bo`ladi. ma`lumki, molekulaga quyidagi (1) molekulalararo kuch ta`sir qiladi; bu erda r - molekulalar orasidagi masofa, a va b- molekula tuzilishiga bog’liq bo`lgan doimiylar. yig’indi o`zaro ta`sir kuchining masofaga bog’lanishi 5-rasmda ko`rsatilgan r =d bo`lganda itarishish kuchlari tortishish kuchlarini muvozanatlaydi;r 0 bo`ladi, ya`ni itarishish kuchlari tortishish kuchlaridan ustun keladi; r>d …

2 / 4

temperaturasi ortishi bilan tebranishlar energiyasi ortadi. demak, agar molekula t1, temperaturada a2 va b2 nuqtalar orasida tebransa. t2 temperaturada a2 va b2 nuqtalar orasida tebranadi. potentsial egri chiziqning nosimmertikligi tufayli a nuqtaning chapga siljishiga qaraganda b nuqtaning o`nga siljishi kattaroq bo`ladi. bundan temperaturaning ortishi bilan muvozanat xolatining ham o`nga siljishi ma`lum bo`ladi. demak molekulararo ta`sir potentsial egri chiziqning nosimmetrikligi natijasida temperaturaning ortishi bilan molekulalar orasidagi masofa ortadi. bu narsa suyuqlik va qattiq jismlarning issiqlikdan kengayish mexanizmini sifat jixatdan tushuntiradi. ma`lumki, suyuqlikning temperaturaviy xajmiy kengayish koeffitsienti (2) bilan xarakterlanadi, bu erda temperaturaning o`zgarishi, xajmining o`zgarishi, v0 - boshlang’ich xajm. (2) ga asosan, xajmiy kengayish koeffitsienti son qiymat jixatdan temperatura izobarik ga o`zgargandagi xajmning nisbiy o`zgarishishiga teng. usulning nazariyasi va tajriba qurilmasi. temperaturaviy xajmiy kengayish koeffitsientini aniqlash usuli tutash idish tirsaklarida suyuqlik temperaturalari xar xil bo`lganda ikkita tirsakdagi suyuqlik satxlarining muvozanati shartiga asoslanadi. bu xol uchun tirsaklardagi satxlar balandliklari ulardagi suyuqliklar zichliklariga …

3 / 4

ng natijasida ulardagi suyuqlik zichliklari o`zgaradi. 4-rasmda ko`rsatilgan farq chap tirsak o`ng tirsakka qaraganda issiqroq bo`lgan xolga mos keladi. [image: 2] 8-rasm soddalik uchun termostat tirsaklarining balandliklari— termostatdagi c1,c1 va c2,c2 tiqinlar orasidagi masofa bir — biriga teng, ya`ni h1=h2=h qilib olingan. tirsakdagi suyuqlik xosil qiladigan bosim suyuqlik zichligining suyuqlik ustuni balandligiga ko`paytmasiga teng bo`ladi. tik tirsaklardagi bosimlar farqi h(p2-p1)g ga teng, bu yerda p1 va p2 o`ng (sovuq) va chap (issiq) tomondagi suyuqlik zichliklari. bu bosimlar ayirmasi h1-h2 suyuqlik satxlari farqi xosil qiladigan (h1-h2)p2g bosimlar ayirmasi bilan muvozanatlashady. shuning uchun quyidagi tenglik o`rinlidir. h(p2-p1)=(h1-h2)p2 tutash naydagi suyuqlikning t1 temperaturadagi v1 xajmi o`sha suyuqlikning t2, temperaturadagi v2 xajmi bilan quyidagicha bog’langan. v1=v2(1+) , yoki bu erda temperaturaviy xajmyay kengayish koeffidieyati.tirsaklar suyuqlik zichliklarining nisbati xajmlar nisbatiga teskari mutanosib: bundan zichlikning bu ifodasi (3) ga qo`yilsa, ni xisoblash uchun quyidagi (4) ifoda xosil bo`ladi. agar termostat tirsaklarining h1 va h2 balandliklari bir …

4 / 4

uv bug’lattich tokdan uziladi. chap tirsakdagi suyuqlik soviy boshlab, temperaturasi pasaya boradi. t1 termometr ko`rsatishini kuzatib borib, uning xar bir 10°c ga pasayishiga mos keluvchi (h1-h2) satxlar farqi o`lchab boriladi. 3. a nayning isitiladigan va sovitiladigan tik qismlarining h balandliklari o`lchanadi. bu masofa b1 va b2 termostat tiqinlari orasidagi masofalardan iboratdir. ularning xar birini millimetrli masshtabli lineyka yordamida kamida uch martadan o`lchash kerak. 4. tajribani yuqorida bayon qilingan tartibda 4 — 5 marta takrorlash kerak. olingan natijalar quyidagi 1 — jadvalga yoziladi. 2-jadval. t1i t2 t1i- t2 h (h1-h2)i i ii iii 90 80 70 60 50 40 5. 2-jadval natijalari asosida (4) yoki (5) ifodadan foydalanib xisoblanadi. b1 va b2 termostatdagi tik tirsak balandliklari h1=h2=h bo`lgan xol uchun differentsial usul bo`yicha o`lchash xatoligi ushbu [bookmark: _goback]ifodadan aniqlanadi. bu erda tutash nayining ikki uchidagi suyuqlik satxlarini aniqlashdagi xatolik bo`lib, uning kattaligi suyuqlik mexanikasining xolati va millimetrli shkaladan xisoblash aniqligi bilan …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 4 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"№_11_12_suyuqliklarning_hajmiy_kengayish_koeffisiyentini_aniqlash" haqida

suyuqliklarning temperaturaviy hajmiy kengayish koeffitsiyentini aniqlash. kerakli asbob va materiallar: 1) qurilma, 2) suv bug’latgich, 3)rezina naylar. qisqacha nazariy ma`lumot. moddaning suyuq xolati oraliq xolat bo`lib, temperaturaning ko`tarilishi bilan uning xususiyati bug’ xususiyatiga o`ta boradi. bu esa modda molekulyar tuzilishining o`zgarishi bilan uzviy bog’liqdir. suyuqlik qattiq qismdan shunisi bilan farqlanadiki, birinchidan uning zarralari bir — biriga nisbatan qo`zg’aluvchandir, ya`ni u oqish xususiyatiga ega, ikkinchidan u qattiq jismlar kabi doimiy xajmga ega uncha yuqori bo`lmagan temperaturalarda suyuqlikning molekulyar gaz yoki bug’ning molekulyar xajmidan ancha kichikdir. demak, suyuqlik molekulalari bug’ molekulalariga qaraganda bir-biriga yaqinroq joylashgan bo`li...

Bu fayl DOCX formatida 4 sahifadan iborat (161,0 KB). "№_11_12_suyuqliklarning_hajmiy_kengayish_koeffisiyentini_aniqlash"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: №_11_12_suyuqliklarning_hajmiy_… DOCX 4 sahifa Bepul yuklash Telegram