11-sinf astronomiya 2018 (@elekton_darslikbot)

PDF 176 стр. 2,3 МБ Бесплатная загрузка

176 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,3 МБ

Тип файла PDF

Страницы 176

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 176

m. mamadazimov astronomiya o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik 1-nashri o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan «davr nashriyoti» toshkent – 2018 @elektron_darslikbot dan yuklab olindi. uo‘k 52(075.3) kbk 22.6ya72 m 23 mazkur darslik, unga qo‘yilgan talablarga ko‘ra, o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari va o‘zbekiston respublikasi fanlar akademiyasi astronomiya instituti qoshida ochilayotgan astronomiyadan ixtisoslashtirilgan maktab uchun mo‘ljallangan bo‘lib, ikki qismdan iborat. darslikda o‘quv materiallarining qiyinlik darajasiga ko‘ra, ayrim mavzular bir (*) yoki ikki (**) yulduzcha bilan berilgan bo‘lib, bunda bir (*) yulduzchali o‘quv materiali oddiy va ixtisoslashtirilgan maktablar uchun mo‘ljallangan bo‘lsa-da, biroq oddiy maktab o‘quvchilariga uning mazmuni yuzasidan tushunchalar berish bilan cheklanib, ixtisoslashgan maktabda uning matematik apparatlar yordamida yoritilgan mazmunini o‘zlashtirish talab etiladi, o‘quv materiallari ikki yulduzcha (**) bilan berilgan paragraflar esa faqat ixtisoslashtirilgan maktab o‘quvchilari uchun mo‘ljallangan bo‘lib, ularda astro- nomiyaning chuqurlashtirilgan va kengaytirilgan mazmuni yoritilgan. shuningdek, dars- likdan …

2 / 176

qituvchisi; e. jumaniyozov – toshkent shahar sergeli tumani 8-umumiy o‘rta ta’lim maktabi o‘qituvchisi. m 23 astronomiya [matn]: ta’lim o‘zbek tilida olib boriladigan o‘rta ta’lim muas- sasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quv- chilari uchun darslik / m.mamadazimov. – toshkent: davr nashriyoti, 2018. – 176 b. uo‘k 52(075.3) kbk 22.6ya72 respublika maqsadli kitob jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan chop etildi. © m. mamadazimov, 2018 isbn 978-9943-5024-1-3 © «davr nashriyoti» mchj, 2018 @elektron_darslikbot dan yuklab olindi. 3 kirish 1-mavzu. 1-§. astronomiya nimani o‘rganadi? uning rivojlanish tarixi va boshqa fanlar bilan aloqasi koinotning bizga eng yaqin va uzoq obyektlarini, sistemalarining hara katlari va fizik tabiatlarini o‘rganadigan fan astronomiya deb ataladi. astrono miya yunoncha «astron» – yulduz, «nomos» – qonun degan so‘zlardan tashkil topgan bo‘lib, osmon jismlari, ularning kelib chiqishi va tuzilishi, harakatlari, fizik tabiatlari va evo lutsiyalarini o‘rga nadigan fandir. astronomiya rivojining qisqacha tarixi. astronomiya ham boshqa bar- cha fanlar singari jamiyatning amaliy …

3 / 176

i klavdiy ptolemey «megale sintaksis» (buyuk tuzilish) nomli asarida yunon astro nomiyasi yutuqlarini umumlashtirib, pla netalarning ko‘rinma-sirt- moq simon harakat larini tu shuntira oladi gan va asosida aris totel-gipparxlarning geo- 1-rasm. aristotel (mil. avv. iv asr) olam tuzilishini shunday tasavvur qilgan. merkuriy venera yupiter quyosh mars oy saturn @elektron_darslikbot dan yuklab olindi. 4 sentrik, ya’ni markazda yer joylashgan degan nazariyasi yotgan olam tuzilishi haqidagi yangi ta’limotni yaratdi (1-rasm). bu ta’limotga ko‘ra, o‘sha paytda ma’lum bo‘lgan beshta planeta (merkuriy, venera, mars, yupiter va saturn) yer atrofida episikl deyiluvchi aylanalar bo‘ylab, mazkur episikllarning markazlari esa deferent deyiluvchi katta aylanalar bo‘ylab aylanadi. garchi bu geosentrik nazariya olam tuzilishining haqiqiy manzarasini aks ettirmagan bo‘lsa-da, biroq u deyarli o‘n besh asr davomida tan olinib kelindi. ix–xv asrlarda yaqin va o‘rta sharq hamda markaziy osiyo mamlakatla- rida yirik astronomik rasadxonalar qurildi. ularda al-battoniy, al-xorazmiy, al- farg‘oniy, abu mahmud xo‘jandiy, abu al-vafo buzjoniy, abdu rahmon as-so‘fiy va …

4 / 176

vomida qozizoda rumiy, jamshid koshiy va ali qushchi kabi olimlardan iborat astronomiya maktabi shakllandi. astronomiyaning keyingi ravnaqi yevropada bir qator olimlarning astro- nomiya sohasidagi muhim kashfiyotlari bilan bog‘liq. bu borada polsha lik astronom nikolay kopernik, italiyalik olimlar jordano bruno va galileo galiley, ne mis matematigi iogann kepler hamda ingliz fizigi isaak nyutonlarning ijodiy faoliyatlari, ayniqsa, barakali bo‘ldi. xvi asr dan xx asr ning boshlarigacha tabiatshu noslik yo‘nalishida qi lin gan asosiy kashfiyot va qonuniyatlar ning ak- sariyati yuqori dagi olimlarning nomlari bilan bog‘liq. xix asr o‘rta larida spektral analizning kashf etilishi va astronomiyada foto- gra fiyaning qo‘llanishi natijasida ast ronomiyaning yangi ufq lari ochildi. bu osmon jismlari ning fizik tabiatlarini o‘rganish borasida katta imko niyatlarni vu- @elektron_darslikbot dan yuklab olindi. 5 judga keltirdi. oqibatda, osmon jismlari va ular sistema larining fizik tabiatlarini o‘rganish bilan shug‘ullanadigan yangi fan – astrofizikaga asos solindi. astronomiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi. astronomiya fani boshqa bar- …

5 / 176

asalalardan hisoblanadi. astronomiyaning metodologik, dunyoqarash va ekologik jabhalaridagi talay ma salalari esa uning ijtimoiy va gumanitar fanlar bilan aloqasini aks ettiradi. astronomik hodisalar qayd etilgan qadimiy qo‘lyozma lar asosida, tarixiy hodisalar va jarayonlarning aniq vaqtlari belgilangan hollar tarixda yetarlicha ko‘p bo‘lgan. oxirgi yillarda astronomik tadqiqot asboblari ning takomillashuvi va boshqarilishida texnika va radioelektronika alohida ahamiyat kasb etadi. bularning hammasi astronomiyaning shakllanishi va taraqqiyotida uning boshqa fanlar bilan qanchalik uzviy hamkorlikda bo‘lganiga muhim dalil bo‘la oladi. savol va topshiriqlar: 1. yerning sharsimon osmon jismi ekanligini birinchilardan bo‘lib kim aniqlagan? 2. yer radiusini qadimda kimlar birinchilardan bo‘lib o‘lchagan? 3. o‘rta asrlarda astronomiya rivojiga katta hissa qo‘shgan markaziy osiyolik va yevropalik olimlardan kimlarni bilasiz? 4. o‘zbekiston hududidagi astronomik markaz o‘rta asrlarda qayerda joylashgan edi? 5. astronomiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi haqida nimalar bilasiz? @elektron_darslikbot dan yuklab olindi. 6 i qism i bob. amaliy astronomiya asoslari 2-mavzu. 2-§. yoritgichlarning sutkalik ko‘rinma harakatlari. yulduz turkumlari …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 176 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "11-sinf astronomiya 2018 (@elekton_darslikbot)"

m. mamadazimov astronomiya o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik 1-nashri o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan «davr nashriyoti» toshkent – 2018 @elektron_darslikbot dan yuklab olindi. uo‘k 52(075.3) kbk 22.6ya72 m 23 mazkur darslik, unga qo‘yilgan talablarga ko‘ra, o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari va o‘zbekiston respublikasi fanlar akademiyasi astronomiya instituti qoshida ochilayotgan astronomiyadan ixtisoslashtirilgan maktab uchun mo‘ljallangan bo‘lib, ikki qismdan iborat. darslikda o‘quv materiallarining qiyinlik darajasiga ko‘ra, ayrim mavzular bir (*) yoki ikki (**) yulduzcha bilan berilgan bo‘lib, bunda bir (*) yulduzchali o‘quv...

Этот файл содержит 176 стр. в формате PDF (2,3 МБ). Чтобы скачать "11-sinf astronomiya 2018 (@elekton_darslikbot)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: 11-sinf astronomiya 2018 (@elek… PDF 176 стр. Бесплатная загрузка Telegram