òrta osiyo tabiiy geografiyasi

PDF 465 sahifa 27,6 MB Bepul yuklash

465 sahifa òrta osiyo tabiiy geografiyasi — PDF

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 27,6 MB

Fayl turi PDF

Sahifalar 465

Yangilangan May 2026

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 465

$p. baratov, m . mam atkulov, a. rafikov urta osiyo tabiiy geografiyasi uzbekiston respublikasi oliy va urta maxsus ta'lim vazirligi oliy u^uv yurtlarining geografiya bulimi talabalari uchun sh u v tsullanm a sifatida tavsiya etgan professor p. baratovning umumiy taxriri ostida tosh kent «edituvchi» 2002 @pdf_audio_kito blar_bot «urta osiyo tabiiy geografiyasi» utsuv tsullanmasining birinchi tsismida urta osiyo zududi tabiiy unsurlari (geologii tuzilishi, relefi, itslimi, suvlari, tuprots, usimlik tsoplami va ^ayvonot dunyosi)shshg uziga xos tomon lari, ulariing bir-biriga boglits va alotsadorligi, tabiiy resurslari, ular- dap ozilona foydalanish ^amda ularni mu.\ofaza tsilish yullari tazlil etiladi. ^ullanmanipg ikkinchi tsismi urta osiyoping tabiiy-geografik rayon- lashtirilishi, uning ba'zi bir nazariy-uslubiy masalalariga bagishlanib, ^ar bir tabiiy rayonga kompleks tavsif berilgan. tsullanma oliy utsuv yurtlari talabalari va geografiya fani bilan tsivi- tsuvchilarga muljallangan. shuningdek, ushbu tsullanmadan akademik litsey va kollej talabalari _\am foydalanishlarn mumkin. takrizchilar uzmu geografiya fakultet dotsentlari, geografiya fanlari nomzodlari: i. ^asanov, a. zaynutdinov, sh. …$

2 / 465

ududi tabiatining paleogeografik rivojlanishi va shakllanishi jizatidan uning tekislik zismi bilap toglik tsismi orasida bir butunlik mavjud. chunki tekisliklar toglar- dan emirib olib kelingai yotzizizlarning tuplanishidan tashkil topgan, tekislik zismidan kutarilgan buglar togli zismida kon- dentsiyalashuvi jarayonida namga aylanadi, undan darslar tuyi- nib, suvning bir zismi tekislikka chizzach, buglanishga, shimilish- ga va sugorishga sarflanadi. dolgan bir zismi esa er osti suvi- ni xosil ziladi, toglarda ularning kup zismi tabiiy drenajga ega bulg_anidan, siljib tekislikdagi er osti suvini tuyintirib turadi. j urta osiyoning zududiy chegaralanishini anizlashda shu kun- gacha yakdil fikr yuz. bu x,azda «urta osiyoning geografik urni va chegaralari» mavzusida tuxtalib utamiz. «urta osiyo tabiiy geografiyasi» oliyuzuv yurtlaridagi geogra fik bilimlar tizimining eng muxim uzuv fanlaridats biridir. bu uzuv fanini urganish orzali talabalar uzi yashab turgan xu- dudning tabiati, ularning bir-biriga alozadorligi, tabiiy resurslari, ularning xozirgi zolati, ulardan omilkorlik bi lan foydalanish yullari, tabiatni zayta tiklab boyitib bo rish va …

3 / 465

yliklari, daryolari, kullari va suv omborlari, er osti suvlari, ^ozirgi zamon muzliklari, ^ayvonot dunyosi, k>ozoriston past torliklari, turray platosi va darvozasi, muro- jar, manrishlo^, ustyurt, balxashbuyi va olakul ^ismlarini p. baratov; er yuzasining tuzilishi, geologik taraediyot tarixi, zilzilalari, tor provintsiyasi, savur va torboratoy, jungoriya olatovi, tyanshan, issi^kul botiri, farrona botiri, oloy—^isor, janubiy tojikiston botiri, pomir, kopetdog tsismlarini m. ma- mattsulov; tuprotslari, usimliklari, tabiiy boyliklari va ular ni mu^ofaza tsilish, ^uritsxonalari, buyurtmalari, tabiiy xal^ borlari, urta osiyo xududining tabiiy-geografik rayonlashtiri- lishi, uning tekislik provintsiyasi, orolbuyi (shimoliy), k.uyi amudaryo, rarbiy turon— kaspiybuyi, muyintsum, k*iziltsum, mir- zachul — toshkent, k*uyi zarafshon, k^rshi tsismlarini a. rafikov yozdilar. «urta osiyo tabiiy geografiyasi» fanining oliy utsuv yurtla- rida u^itilishi bu ulkada yashovchi uzbek, ^ara^alpots, tojik turk- man, ^irgiz va tsozots xaltslarining tsadriyatlarini e'zozlashga, tarixan, •ota-bibolarimizdan meros bulib kelayotgan mutsaddas ona-vatan tuyrusini tsayta tiklashda, tarixiy, ma'naviy, mada- nny, diniy birligimizni yanada musta^kamlashda katta yordam beradi. «urta osiyo …

4 / 465

tsnsmlar tarixan tarkib topgan muayyan geogra fik sarxadlarga ega. «materiklar va okeanlar tabiiy geografiya- si»dan ukuvchilarga ma'lumki, bundam tabiiy-geografik sar^ad- lar, odatda siyosiy-ma'muriy, i^tisodiy, etnik chegaralarga mos kelmaydi va ular bilan ^ech ^anday boglits ^am emas. ular juda uzots tarixiy-geologik (paleogeografnk) rivojlanish davomida betakror tabiiy-^ududiy ^osila taritsasida shakllangan. urta osiyo tabiiy-geografik ulkasining ^amrovi va chegaralari ^atsida ^am shunday fikrni aytish mumkin. urta osiyo tabiiy-^ududiy jizatdan evrosiyo materigining shunday bir yaxlit va noyob tabiiy tsurilmasiki, u boshtsa tabiiy ^lkalardan tubdan farts tsiladi. urta osiyo materikning marka- zida, okeanlardan uzotsda, berk (kaspiy—orol—balxash) ^avzada joylashganligi, shimol va garb tomonga ochitsligi, shar^ va ja- nubdan tsudratli tof tizmalari bilan uralganligi ulkaning eng mu^im xususiyatlaridan zisoblanadi. ulka chegarasining umumiy uzunligi 9950 km atrofida bulib, shundan 8650 km tsurutslik orzali, ^olgani esa suv ortsali ^tadi. suv orzali ^tadigan chegaraning asosiy 1̂ ismi ^lkaning rarbiga, ya'ni kaspiy dengizi (1300 km) ^irgotslariga t^ri keladi. urta osiyo ulkasining rarbiy …

5 / 465

on past toglarining janubiy ^ismi orkali utkazadi. s. p. suslov esa ulkaning shimoliy chegarasini 50° sh.k., ya'ni k^ozogiston past toglarining suvayirrich ^ismi ortsali utkazsa, i. s. shchukin ulka shimoliy chegarasini 50—52° sh.k. orzali ut kazadi. bu shimoliy muz okeani bilrn 1̂ ozoriston berk ^avzasi orasidagi suvayirgichlarga tugri keladi. bizning fikrimizcha shimoliy chegarani k^ozoshston past toglarining eng shimoliy chek- kasi yoki rarbiy sibir tekisligi bilan tutashgan 200 metrli gorizontal orzali semipalatinsk shaxriga tsadar utkazish matssad- ga muvofi^ buladi. bunda paleogeografik ji^atidan bir butun xudud ^isoblangan k^zoriston past torlarini yaxlitligicha urta osiyo ^ududiga kiritiladi. bredi sha^ridan boshlangan shimoliy chegara semipalatinsk shaefidan sung janubi-shar^iy tomon char vodiysi va kokpekti sha^ri orzali zoyson kuliga, undan k>ora irtish uzani buylab burchum kishloriga 30 km etmasdan (460 m mutlats balandlikda) ulkaning eng shartsiy chekka (86°46'sh^.u., 47° 44' sh^.) nutstasiga tutashadi. bu erda serektitov (to f) i bor. shimoliy chegaraning umumiy uzunligi taxminan 2150 km ni tash …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 465 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"òrta osiyo tabiiy geografiyasi" haqida

p. baratov, m . mam atkulov, a. rafikov urta osiyo tabiiy geografiyasi uzbekiston respublikasi oliy va urta maxsus ta'lim vazirligi oliy u^uv yurtlarining geografiya bulimi talabalari uchun sh u v tsullanm a sifatida tavsiya etgan professor p. baratovning umumiy taxriri ostida tosh kent «edituvchi» 2002 @pdf_audio_kito blar_bot «urta osiyo tabiiy geografiyasi» utsuv tsullanmasining birinchi tsismida urta osiyo zududi tabiiy unsurlari (geologii tuzilishi, relefi, itslimi, suvlari, tuprots, usimlik tsoplami va ^ayvonot dunyosi)shshg uziga xos tomon lari, ulariing bir-biriga boglits va alotsadorligi, tabiiy resurslari, ular- dap ozilona foydalanish ^amda ularni mu.\ofaza tsilish yullari tazlil etiladi. ^ullanmanipg ikkinchi tsismi urta osiyoping tabiiy-geografik rayon- lashtirilishi, uning b...

Bu fayl PDF formatida 465 sahifadan iborat (27,6 MB). "òrta osiyo tabiiy geografiyasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: òrta osiyo tabiiy geografiyasi PDF 465 sahifa Bepul yuklash Telegram