tanlangan asarlar [@kitob_pdf_yuklabot]

PDF 336 стр. 7,4 МБ Бесплатная загрузка

336 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 7,4 МБ

Тип файла PDF

Страницы 336

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 336

istiqlol qahramonlari abdurauf fitrat tanlangan asarlar istiqlol qahramonlari abdurauf fitrat tanlangan asarlar darslik va 0 ‘quv qo‘llanmalari, ilmiy maqola va tadqiqotlar toshkent «ma’naviyat» 2009 abdurauf fitrat badiiy ijod va ilmning juda ko‘p sohalari bo‘yicha tadqiqotlar olib bordi. sizga havola qilinayotgan ushbu saylanmadan uning «adabiyot qoidalari», «eng eski turk ada- biyoti namunalari» kabi adabiyotshunoslikka, «tilimiz», «sarf», «nahv» singari tilshunoslikka oid hamda ijtimoiy-ma’rifiy yo‘na- lishdagi «oila» asari o‘rin olgan. mas’ul muharrir: f.f.d., prof. begali qosimov nashrga tayyorlovchi va izohlar muallifi filologiya fanlari doktori, professor hamidulla boltaboyev f 4702620204-19 m25(04)—09 isbn 978-9943-04-099-1 © «ma’naviyat», 2009 adabiyotshunoslik she’r va shoirliq (adabiy mubohasa) i she’r va shoirliq degan so‘zlar bizda yangig‘ina bir narsa emas. turk ulusi o‘z borlig‘ini ochung‘a ko‘rsatkali she’r va shoirliqni bilibg‘ina kelganlar. har kim ishonadirkim, turk ulusining borlig‘i va madaniylig‘i arab kelgach boshlanma- gan. turklar oltoy tegrasinda madaniyat qurub, hukumat yasab, tinchgina yashab turg‘anda arablaming arabistondag‘i hollarini, ehtimolkim, o‘zlari ham bilmas edilar. …

2 / 336

toshlardan boshqa narsa emasdir. ulus ora og‘izdan og‘izg‘a aylanib yuig‘an cho‘bchaklardan yaxshig‘ina onglashilurkim, turk eski adabiyot madrasasinda sevgi va oshiqdan boshqa fal- safa, hikmat va axloqdan ham ko‘b narsalar bor ekan. esiz, minglarcha esizkim, arab kelgani sababli eski turk adabiyotining buyuk va baholi izlari so‘lindi, yo‘qoldi-ketdi. ziyrak, tirishg‘an, chidamli, ongli har ishning ketini tushungan arablar qaysi o‘lkani bosib olg‘anda eng ko‘p shul o‘lkaning eski dini, eski tili, eski bitiklari, eski asarlarini 1 izohlar lcitobning oxirida berilgan. 5 bitirurg‘a tushar edilar. biz turklar arab bosqini bilan o‘z harflarimiz va o‘z yozuvimizni yo‘qotg‘andan keyin o‘z adabiyot va she’rlarimizdan ham ayrihshimiz tabiiy edi. mana shul ayrilish sababli ko‘b kerakli narsalarimizni yo‘qotdik. eski adiblarimizning she’r va shoirhq to‘g‘rusuda qanday yoilari, qanday qarashlari bor edi, bunlami bilmaymiz. bunlar yo‘qolg‘an, qoiimizdan chiqg‘andir. eski turk adabiyoti to‘g‘rusuda ochiq va yetarlik bilgilarimiz yo‘qdir. adabiyotimizning ikinclii bo‘limi musulmonhqdan bosh- lanadir. adabiyotimizning bu bo‘limi uchun kerak bo‘lg‘an negizlar va tamallami …

3 / 336

chi, singirlarini3 o‘ynatg‘uchi, miyasini titratkuchi, sezgusini qo‘zg‘atg‘uchi bir kuch, ma’naviy bir kuch bor. shunday bir kuchi boima- g‘an so‘z vazn va qofiyasi boisun she’r boia olmaydir. yuqorida dedikkim, she’mi «vaznh, qofiyah so‘z» deb ta’rif etkanlar. arabning so‘ng adiblari deydirlar bu so‘z to‘g‘ridir. arabning yasama shoirlari bo‘lg‘an mantiq ilmlisi she’mi yanglish yoida ta’rif qilg‘anlar. arablaming chin va tabiiy shoirlari bo‘lg‘an johihyat shoirlari4 esalar, she’mi bu ma’no bilan onglamag‘an edilar. tarixi islomni o‘qug‘an maktab bolalari ham bilarkim, arablar qur’on oyatlarina qarshi «huva qovlu shoir» (va shoir so‘zidir, she’rdir) degan edilar. qur’on «va ma huva biqovh shoir» (bu shoir so‘zi emas, she’r emas) deb so‘zlarini qaytaig‘an edi. tabiiy shoir bo‘lg‘an johihyat shoir- lari she’mi «vazn» va «qofiya»u so‘z deb bilg‘an bo‘lsa edilar, «vazn» va «qofiya»si bo‘lmag‘an qur’on oyatlarini «she’i» demas 6 edilar. biz ham she’mi «vazn» va «qofiya»dan iborat (deb) bihb turg‘ancha chin she’rg‘a yaqinlasha olmaymiz. talabimiz qilg‘an kabi «sharob, jom, xumor, hol, …

4 / 336

n gavdasini ko‘rganda har kim o‘zig‘a yarasha bir narsa sezar: biri buyuk bir qo‘rquv bilan holig‘a yigiar; biri chuqur qozib ko‘mar; biri esa u1 yarali gavdani ko‘rgach, qoni qaynab ketar. bu ishni qilg‘an vijdonsiz yirtqichlami topub oidirmak uchun har yon chopar. «she’r» yurakimizda hosil bo‘lg‘an ana shunday sezgi- lami hunarhcha so‘zlar bilan boshqalaming yuragiga o‘tkar- makdir. shoir tegrasindagi narsa va hodisalardan oldig‘i sez- gilami hunarlicha (xidmatkorona) so‘zlar bilan boshqalarg‘a o‘tkarmakchi boiadir. kishining yuragi qancha «sezag‘on» (mutaxassis) esa, shuncha yaxshi shoir boiar. shoirliq uchun yurakda bir sezgi va u sezgini hunarlicha so‘zlar bilan bosh- qalarg‘a o‘tkarguchi bir kuch kerakdir. «qofiya» bilan «vazn»- ning esa, she’ming haqiqatig‘a ta’siri yo‘qdir. bir necha kishilar she’r uchun «hunarlicha so‘zlar»ning ham teyishligini inkor qilalar. «she’r yurakdagi sezgi toiqunlarini so‘z orqam tash- qarig‘a to‘kmakdu» deydilar. bu qarash biroz ifrotdir5. she’ming bir san’at boig‘anligini qabul etkandan keyin bu qarashning ahamiyati qolmas, ayniqsa, biz kabi «chin she’r va san’at» …

5 / 336

g she’mi o‘qiturg‘a ta’sirlari yo‘qdir» degan edik. bu yerda esa, tizim she’rda vazn va qofiyaning kerakligini so‘ylarmiz. vazn bilan qofiyaning she’rg‘a ta’siri yo‘qdir, vazn va qofiyasi bo‘lmag‘an ko‘p she’rlar bo‘lg‘ani kabi «she’r» bo‘la olmag‘an vaznh, qofiya- li so‘zlar ham ko‘pdir. she’r yurak sezgilarini ko‘rsatmakdir. vazn va qofiya esa so‘zning «bezagi» (ziynati)dir. yurakimiz- dagi sezgilami to‘g‘ri bermakchi bo‘lsoq, qofiyasiz, vaznsiz bir she’r (sochim she’r) yoziladir. she’rimizni bezamakchi esak, vaznli, qofiyali she’r (tizim she’r) yozarmiz. vazn va qofiya yurakimizdagi sezgilarimizni tasvirlay olmaydir; sez- gilarimizni tasvir etuchi so‘zlarimizni bezaydir (ziynat be- radir); sezgilarimizni boshqalaig‘a o‘tkarmak uchun aytilg‘usi so‘zlar vaznli, qofiyali bo‘lg‘anda musiqa ohangini berib tu- radir, shuning uchun quloqqa yoqimliroq keladir. qop-qorong‘u bir kechada boshqa birisining puchmog‘inda sevgilisini ko‘zlab turg‘an bir kishi shamolning esishi bilan yaproq va butoq tebranishlarindan chiqqan mungh musiqaga iyarib bir she’r aytadir. bu she’ming yetti-sakkiz so‘zi bir vaznda tizilgan, bir vaznda ko‘ringan har so‘z turkumining og‘ir nido — quloqg‘a …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 336 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tanlangan asarlar [@kitob_pdf_yuklabot]"

istiqlol qahramonlari abdurauf fitrat tanlangan asarlar istiqlol qahramonlari abdurauf fitrat tanlangan asarlar darslik va 0 ‘quv qo‘llanmalari, ilmiy maqola va tadqiqotlar toshkent «ma’naviyat» 2009 abdurauf fitrat badiiy ijod va ilmning juda ko‘p sohalari bo‘yicha tadqiqotlar olib bordi. sizga havola qilinayotgan ushbu saylanmadan uning «adabiyot qoidalari», «eng eski turk ada- biyoti namunalari» kabi adabiyotshunoslikka, «tilimiz», «sarf», «nahv» singari tilshunoslikka oid hamda ijtimoiy-ma’rifiy yo‘na- lishdagi «oila» asari o‘rin olgan. mas’ul muharrir: f.f.d., prof. begali qosimov nashrga tayyorlovchi va izohlar muallifi filologiya fanlari doktori, professor hamidulla boltaboyev f 4702620204-19 m25(04)—09 isbn 978-9943-04-099-1 © «ma’naviyat», 2009 adabiyotshunoslik she’r va shoirliq ...

Этот файл содержит 336 стр. в формате PDF (7,4 МБ). Чтобы скачать "tanlangan asarlar [@kitob_pdf_yuklabot]", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tanlangan asarlar [@kitob_pdf_y… PDF 336 стр. Бесплатная загрузка Telegram