biologiya_11_uzb

PDF 240 pages 4.8 MB Free download

240 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.8 MB

File type PDF

Pages 240

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 240

biologiya o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik 1-nashr o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati toshkent – 2018 © a. g‘afurov, a. abdukarimov, j. tolipova, o. ishankulov, m. umaraliyeva, i. abduraxmonova. © «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati, 2018. biologiya: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 11-sinfi uchun darslik: 1-nashr / mualliflar: a. g‘afurov, a. abdukarimov, j. tolipova, o. ishankulov, m. umaraliyeva, i. abduraxmonova. – t.: «sharq», 2018. – 240 b. isbn 978-9943-26-806-7 uo‘k 57(075.3)=512.133 kbk 28.0ya721 uo‘k 57(075.3)=512.133 kbk 28.0ya721 b – 70 b – 70 isbn 978-9943-26-806-7 respublika maqsadli kitob jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan chop etildi. ta q r i z c h i l a r: q. saparov – biologiya fanlari doktori, professor; m. ergasheva – a. avloniy nomidagi xtxqtmomi dotsenti, biologiya fanlari nomzodi; b. raximova – toshkent shahar yunusobod tumanidagi 105-sonli umumta’lim maktabi biologiya fani o‘qituvchisi. m …

2 / 240

ushbu vazifalarni bajarish bugungi kunda o‘rta maktabda tahsil olayotgan, kelgusida yetuk mutaxassis bo‘lishga bel bog‘lagan yoshlar zimmasiga yuklanadi. mazkur muammolarni muvaffaqiyatli hal etishda tibbiyot, tabiatni muhofaza qilish va tabiiy boyliklardan oqilona foydalanishning nazariy asoslari bo‘lgan biologiya fanining qonuniyatlari, fan yangiliklari va qo‘lga kiritilgan yutuqlarni o‘rganish va amaliyotda qo‘llash muhim ahamiyat kasb etadi. har bir shaxs tabiat va uning tarkibiy qismlari, atrof-muhitga ehtiyotkorlik bilan oqilona munosabatda bo‘lishi, tabiiy boyliklarni asrash, ko‘paytirish, tirik organizmlarning yer yuzida tarqalishi, rivojlanishi, ularning yashash muhitiga moslanishi, muhit va boshqa tirik organizmlar bilan o‘zaro munosabatlari, sayyoramizdagi hayotga tahdid soluvchi omillar va ularni bartaraf etish tadbirlariga doir biologik qonuniyat va nazariyalarni o‘rganishi lozim. mazkur bilimlar ekologik madaniyatni tarkib toptirishning asosi sanaladi. ushbu darslik o‘rta ta’lim maktablarining davlat ta’lim standartlari talablari asosida tayyorlangan. darslik mazmuni 10-sinfda o‘qitilgan biologiya o‘quv fanining mantiqiy davomi bo‘lib, 11-sinfda hayotning biogeotsenotik va biosfera darajasidagi umumbiologik qonunlar, organik olam filogenezini o‘rganishga bag‘ishlangan. mavzu mazmunini diqqat …

3 / 240

istemalarning iyerarxik tuzilishi va umumiy xossalarini tushuntira olishingiz;  ekologiyaning vazifalarini tahlil qila olishingiz;  tirik organizmlar tuzilish darajalarining o‘ziga xos jihatlarini o‘zaro qiyoslay olishingiz zarur. 1-§. biologik tizimlar. ekologiya – biologik tizimlar haqidagi fan tayanch bilimlaringizni qo‘llang. avvalgi sinfda o‘rgangan bilimlari ngizdan foydalanib, yerdagi hayotning tuzilish darajalarini eslang. hayotning har bir darajasining tuzilish va funksional birligini aniqlang. hayotning har bir darajasida qanday biologik jarayonlar sodir bo‘ladi? insoniyat paydo bo‘lgandan boshlab atrof-muhit, o‘simliklar va hayvonot olami, tabiatda sodir bo‘ladigan hodisa va jarayonlarning sirli tomonlarini o‘rgangan. ulardan kelgusi hayotda foydalanish yuzasidan dastlabki tajribalarga ega bo‘la boshlagan. dastlab tabiatda sodir bo‘ladigan hodisa va jarayonlarning o‘ziga xos tomonlari bo‘yicha alohida ma’lumotlar to‘plangan. shu tariqa inson tafakkuri rivojlangan, mantiqiy fikr yuritish orqali tabiatdagi hayotning mohiyati, o‘simliklar va hayvonlar hayotidagi mavsumiy moslanishlar, tabiatda sodir bo‘ladigan hodisa va jarayonlarni tushunish imkoniyati yuzaga kelgan. odamning tabiat va uning tarkibiy qismlariga bo‘lgan munosabati va tabiatdagi hodisa, jarayonlarning mohiyatini …

4 / 240

xvi–xvii asrlarda tirik va anorganik tabiat haqidagi mustaqil fan – tabiiyotshunoslikning shakllanishiga imkon yaratdi. tabiiyotshunoslik fani negizida o‘rganish obyekti, maxsus tadqiqot metodlariga ko‘ra fanlarning ixtisoslashishi vujudga keldi. biologiyaning o‘rganish obyektlari tabiatning tirik materiyasi yoki organizmlardir. biologiya tirik materiyaning tuzilishi, ularning hayot faoliyati, anorganik tabiat bilan o‘zaro aloqasini o‘rganadi. tirik materiyaning sistemali tuzilishi. tirik tabiat dunyosi turli xildagi, tuzilishi jihatidan turli murakkablik darajasiga ega biosistemalarni o‘zida mujassamlashtiradi. biologik sistema (biosistema) – o‘zaro aloqador va o‘zaro ta’sir ko‘rsata digan, muayyan funksiyani bajaradigan, rivojlanish, o‘z-o‘zini barpo etish va atrof-muhitga moslanish qobiliyatiga ega biologik obyektlarni o‘zida birlashtiradi. masalan, gulli o‘simliklar ildiz, poya, barg, gul va meva kabi organlardan tashkil topgan biologik sistema. o‘simlik – yaxlit organizm, uning barcha vegetativ va generativ organlari o‘zaro aloqada bo‘lib, o‘simlikning ko‘payishi va tashqi muhitga moslanishini ta’minlaydi. bu organizm darajasidagi biologik sistema sanaladi. cho‘l turli bakteriya, zamburug‘, o‘simlik va hayvonlar populatsiyalaridan iborat biologik sistemaga misol bo‘la oladi. cho‘lda yashaydigan …

5 / 240

oladi. biogeotsenoz o‘z navbatida ekologik jihatdan bir-birini to‘ldiradigan turli populatsiyalardan tashkil topgan. populatsiyalar esa, avlodlari doimo almashinib turadigan individlardan tuzilgan. individlar yaxlit organizm bo‘lib, ular organlar sistemalaridan, organlar sistemalari organlardan, organlar to‘qimalardan, to‘qimalar hujayralardan iborat. tirik organizmlarning eng kichik birligi hujayra sanaladi. hujayra alohida bir hujayrali organizm sifatida ham, shuningdek, ko‘p hujayrali organizmning bir qismi sifatida barcha hayotiy xossalarni namoyon etadi. hujayra doimiy bo‘lishi shart bo‘lgan organoidlardan, tarkibi esa anorganik moddalar va makromolekulalardan tashkil topgan. hujayrada boradigan hayotiy jarayonlar ularning tarkibidagi makromolekulalarning o‘zaro ta’siriga bog‘liq. hayot darajalari biri ikkinchisiga asos bo‘lib, keyingi darajani vujudga keltirganligi sababli, iyerarxik (zinapoya ko‘rinishiga o‘xshash) tuzilish nomini olgan. shunday qilib, tabiiy obyektlar va ular o‘rtasidagi o‘zaro aloqadorlik ko‘lami va ta’sir doirasiga ko‘ra juda xilma-xil. ularni o‘rganish uchun biologiyaning turli bo‘limlari alohida yondashuvlar va tadqiqot metodlarini ishlab chiqqan. biologik sistemalar bir-biri bilan nafaqat kelib chiqishi jihatidan, balki ular o‘rtasida o‘zaro ta’sir orqali vujudga keladigan, shuningdek, tashqi …

Want to read more?

Download all 240 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biologiya_11_uzb"

biologiya o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik 1-nashr o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati toshkent – 2018 © a. g‘afurov, a. abdukarimov, j. tolipova, o. ishankulov, m. umaraliyeva, i. abduraxmonova. © «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati, 2018. biologiya: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 11-sinfi uchun darslik: 1-nashr / mualliflar: a. g‘afurov, a. abdukarimov, j. tolipova, o. ishankulov, m. umaraliyeva, i. abduraxmonova. – t.: «sharq», 2018. – 240 b. isbn 978-9943-26-806-7 uo‘k 57(075.3)=512.133 kbk 28.0ya721 uo‘k 57(075.3)=512.133 kbk 28.0ya721 b – 70 b – 70 isbn 978-9943-26-806-7 resp...

This file contains 240 pages in PDF format (4.8 MB). To download "biologiya_11_uzb", click the Telegram button on the left.

Tags: biologiya_11_uzb PDF 240 pages Free download Telegram