sintaksis_qo‘llanma

PDF 68 pages 1.5 MB Free download

68 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PDF

Pages 68

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 68

@tilshunos_talaba /+998931090605 sintaksis farg‘ona-2022 azamatjon yusufjonov, javohirbek tursunov (8-, 9-sinf darsliklari asosida) @ ona _tili _va_ ad abi yot _n 1 3  sintaksis  nutqimizda gaplardan foydalanamiz. gap tarkibidagi so‘zlar o‘zaro bog‘langan bo‘ladi. so‘zlar bog‘lanishi uchun ular quyidagi talablarga mos kelishi kerak: 1) 1) ular mustaqil so‘z turkumlariga mansub bo‘ladi. masalan, kitob o‘qimoq, maktab tomon bormoq. *lekin maktab tomon, ukam uchun, telefon orqali birikuvlarida ikkinchi qism mustaqil so‘z bo‘lmaganligi uchun so‘zlarning bog‘lanishiga misol bo‘la olmaydi. 2) 2) so‘zlarning ma’nolari o‘zaro mos kelishi lozim. masalan, oyna so‘zining ma’nosi sinmoq so‘zining ma’nosiga mos. * lekin randalamoq, uzilmoq so‘zlariga mos emas. shuning uchun so‘zlarni bog‘layotganga ma’nosi mos bo‘lmagan so‘zlarni bog‘lash xato bo‘ladi. 3) 3) so‘zlarni bog‘lovchi vositalar ham o‘z o‘rnida bo‘lishi kerak. masalan, toshkentda yashayman, ukamning kitobi birikmasida qo‘shimchalar to‘g‘ri qo‘llangan. *lekin toshkentga yashayman, ukamni kitobi birikmasida qo‘shimchalar noto‘g‘ri qo‘llangan. 4) eslatma! gapdagi so‘zlarning o‘zaro bog‘lanishi (tobe bog‘lanishi) sintaktik aloqa deyiladi va …

2 / 68

t va jazo; akam hamda men; olma bilan anor; b) ziyrak, ammo qo’pol; o’qidi, lekin yozmadi; yotdi, biroq uxlamadi; c) kitob yo daftar; anvar yoki qosim, goh o’qidi, goh yozdi; c) na opam, na akam; na bordi, na keldi: e) ona-yu bola; sen-u men; yodladi-da uxladi; f) keldi-yu kirmadi; o’qidi-da yodlamadi; g) kitob, daftar, ruchka; oq,qora, sariq; ii. tobe bog’lanish ( 2 xil sintaktik hodisa yuz beradi ) 1) ega - kesim moslashuvi ---- gap; 2) so'z birikmasi;  ega-kesim moslashuvi ---- gap qanday topiladi?  kesim tarkibida – zamon, mayl, shaxs-son va bog’lamalar bo’ladi.  ega – bosh kelishik shaklida bo’lib, kim, nima? qayer? so’roqlariga javob bo’ladi.  kesimga savol berish orqali --- ega topiladi. eslatma! agar dtm testida tobe bog’lanish so’ralsa - ega va kesim munosabati (gap) ham ,albatta, olinadi.  agar so’z birikmasi so’ralsa – ega va kesim munosabati (gap) hech qachon olinmaydi.  so‘z birikmasi bo‘lishi …

3 / 68

‘z bilan ifodlanadi. (m:shaharning ko‘rki, hammadan katta, chumchuqning chug‘ur-chug‘uri, o‘quvchilarning o‘ntasi, katta qishloq, hammasidan bor, holiga voy, kitobning shunisi) 2. fe’lli so’z birikmasi – hokim so‘z fe’l bilan ifodalanadi. (m: tez yurmoq, zavq bilan o‘qimoq, kitobni o’qidi, chiroyli yozgan, berilib o’qibdi…) *quyidagi ma’lumot, gapda so’zlarning bog’lanish usullari(moslashuv, bitishuv, boshqaruv) 8-sinf ona tili darsligida yo’q shuning uchun testda bundan savollar tushmaydi. eslatma! so‘z birikmasi uch xil bo‘ladi: 1. moslashuv – tobe so‘zning hokim so‘zga qaratqich kelishigi –ning qo‘shimchasi yordamida, hokim so‘zning esa tobe so‘zga egalik qo‘shimchalari yordamida bog‘lanishidir. (m: mening oilam. sening oilang. bizning oilamiz.) eslatma! moslashuvli bog‘lanish ikki tomonlama bog‘lanish deyiladi. chunki moslashuvda tobe va hokim so‘z bir-biri bilan shaxs va sonda moslashadi. bunday bog‘lanishda tobe qism qaratqich, hokim qism esa qaralmish deb nomlanadi. m: mening oilam – men-i shaxs, -m – i shaxs egalik. (mening – qaratqich, oilam - qaralmish). eslatma! ko‘pincha qaratqich kelishigi yoki egalik qo‘shimchasi, ba’zan esa …

4 / 68

lishigi qotib qolib ajralmas holga kelgan va ravishga aylangan. shuning uchun bunday so‘zlar bitishuvli so‘z birikmasini hosil qiladi. (m: to‘satdan kirmoq, yurakdan bajarmoq, qo‘qqisdan yiqilmoq.) eslatma! bilan ko‘makchisi ayrim birikmalarda o‘z vazifasini yo‘qotadi, bunday vaqtda nima bilan? emas qay holda? so‘rog‘iga javob bo‘ladi hamda so‘z birikmasining bitishuv turi hisoblanadi. (m:hayajon bilan gapirmoq, qunt bilan o‘rganmoq, zavq bilan ishlamoq.) eslatma! 1) sodda gap tarkibida so‘z birikmalari miqdorini aniqlash uchun dastlab ega va kesim chiqarib tashlanadi. 2) gap tarkibida ikkinchi darajali bo’laklar nechtaligi aniqlanadi va ular kesimlar soniga ko’paytiriladi. 1 2 3 4 5 m: a) katta sment ko‘prik ustidan mashinalar tinimsiz o‘tib turibdi. 1) katta ko'prik – otli s.b 2) sment ko‘prik – otl s.b 3) ko‘prikning usti –otli s.b 4) ustidan o‘tib turmoq - ,fe’lli s.b 5) tinimsiz o‘tib turmoq – fe’lli s.b; b) 1hozir 2shu 3zulm va 4adovat tikanlari 5o‘zining 6ilk 7mevasini berdi. 1) hozir bermoq – fe’lli s.b …

5 / 68

adi. @ ona _tili _va_ ad abi yot _n 1 7 3. hokim va tobe so‘zning qaysi so‘z turkumiga mansubliligi va shu orqali fe’lli yo otli so‘z birikmalari aniqlanadi. m; nodira daftarga qushlarning rasmini chizdi. 1) rasmi+ni chizdi - fe’lli s.b 2) qushlar+ning rasmi – otli s.b 3) daftar+ga chizdi – fe’lli s.b eslatma! testlarda tobe bog‘lanishlar miqdori so‘ralsa, *so‘z birikmasi ham, #ega va kesim bog‘lanishi ham olinadi. m; sirkda masxaraboz bolalar uchun hayvonlarni o’ynatdi. #1) hayvonlarni o’rgatdi –s.b 2) bolalar uchun o’ynatdi –s.b 3) sirkda o’ynatdi –s.b *masxaraboz o’ynatdi – ega va kesim munosabati. #so’z birikmasi - 3ta; *tobe bog’lanish 4ta. eslatma!so‘z birikmalari yoki tobe bog‘lanishlar miqdori so‘ralganda gapda ibora yoki qo‘shma so‘zlar bo‘lsa ular bir so‘z sifatida qaralishi kerak. a) bu yuklar hozircha omborning ichiga sig‘maydi. --- so‘z birikmasi – 4ta, tobe bog‘ – 5 ta. shu kunlarda feruzaning sevinchi ichiga sig‘maydi. so‘z birikmasi -2 ta. tobe bog‘ …

Want to read more?

Download all 68 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sintaksis_qo‘llanma"

@tilshunos_talaba /+998931090605 sintaksis farg‘ona-2022 azamatjon yusufjonov, javohirbek tursunov (8-, 9-sinf darsliklari asosida) @ ona _tili _va_ ad abi yot _n 1 3  sintaksis  nutqimizda gaplardan foydalanamiz. gap tarkibidagi so‘zlar o‘zaro bog‘langan bo‘ladi. so‘zlar bog‘lanishi uchun ular quyidagi talablarga mos kelishi kerak: 1) 1) ular mustaqil so‘z turkumlariga mansub bo‘ladi. masalan, kitob o‘qimoq, maktab tomon bormoq. *lekin maktab tomon, ukam uchun, telefon orqali birikuvlarida ikkinchi qism mustaqil so‘z bo‘lmaganligi uchun so‘zlarning bog‘lanishiga misol bo‘la olmaydi. 2) 2) so‘zlarning ma’nolari o‘zaro mos kelishi lozim. masalan, oyna so‘zining ma’nosi sinmoq so‘zining ma’nosiga mos. * lekin randalamoq, uzilmoq so‘zlariga mos emas. shuning uchun so‘zlarni bog‘layotganga m...

This file contains 68 pages in PDF format (1.5 MB). To download "sintaksis_qo‘llanma", click the Telegram button on the left.

Tags: sintaksis_qo‘llanma PDF 68 pages Free download Telegram

sintaksis_qo‘llanma

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "sintaksis_qo‘llanma"

Similar files