metrologiya. metrologiyaning falsafiy mazm

DOC 8 pages 14.4 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 14.4 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

metrologiya. metrologiyaning falsafiy mazmuni. o`lchov birliklari. metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish fannning rivojlanish tarixi reja: 1. o’lcha va metrologiya. 2. “metrologiya, standartlashtirish va sertifikatsiyalash” fanining rivojlanish tarixi 3. fanning maqsad va vazifalari 4. metrologiya va uning kishilik jamiyatijagi ahamiyati 5. “metrologiya haqida” respublika qonuni tayanch so`zlar: metrologiya, standartlashtirish, sertifikatlash-tirish, o`lchash, antropometrik o`lchash birliklari. metrologiya fan sifatida o’lchashlar, ularga bog’liq va tegishli bo’lgan qator masalalarni o’z doirasiga oladi. metrologiya aslida yunonchadan olingan bo’lib, o’lchash, o’lcham, nutq, mantiq, ilm yoki fan ma’nolarini bildiradi. umumiy tushunchasini oladigan bo’lsak, metrologiya – o’lchashlar haqidagi fan. inson aql-idroki, zakovati bilan o’rganayotgan, shakllantirayotgan hamda rivojlantirgan qaysi fanni, uning yo’nalishini olmaylik, albatta o’lchashlarga, ularning turli usullariga, o’zaro bog’lanishlariga duch kelamiz. bu o’lchash usullari va vositalari yordamida ularning birligini, yagona o’lchashni talab etilgan aniqlikda ta’minlash metrologiya fani orqaligina amalga oshiriladi. shu sababdan hozirdagi qaysi bir fan, ilmiy yo’nalish, u hoh tabiiy, hoh tabiiy, hoh ijtimoiy bo’lmasin, albatta u yoki bu …

2 / 8

lishi lozim bo’lgan fanlardan hisoblanadi. oliy ta’lim andozasidan kelib chiqib, ushbu fan talabalarda metrologiya, standartlashtirish bo’yicha zarur va etarli bo’lgan asosiy tushunchalarni shakllantiradi. “metrologiya, standartlashtirish va sertifikatsiyalash” fanini o’rganishdan maqsad: talabalarda xalq xo’jaligining texnika, menejment va marketing sohalaridagi ishlab-chiqarish, savdo, nazorat va iste’mol bilan bog’liq bo’lgan turli metrologik, sifat boshqaruvi va sertifikatlashtirish bo’yicha masalalar bilan shug’ullanish, hamda me’yoriy hujjatlar va standartlar bilan ishlash borasida etarli bilim va malakalarni hosil qilish. asosiy vazifalar esa talabalarni uzluksiz ta’lim tizimida “metrologiya, standartlashtirish va sifatni boshqarish” bo’yicha tayyorlashdan kelib chiqadi. bunda maxsus fanlar doirasida rivojlanuvchi va chuqurlashuvchi metrologiya, standartlashtirish, kvalimetriya va sertifikatlashtirish bo’yicha fundamental ma’lumotlar o’rganiladi. ushbu fanni o’rganish natijasida talabalar metrologiya bo’yicha asosiy qoidalarni, talablar va me’yorlarni, standartlashtirish va sifatni boshqarishdagi davlat bayonnomalari va me’yoriy hujjatlar ishlashni bilishi va mavjud bilimlarini, tajribalarini amaliy faoliyatda qo’llay bilishi lozim hisoblanadi. bu hozirgi kunda, ayniqsa, jahon andozalariga mos keluvchi mahsulotlarni ishlab chiqish va uning raqobatbardoshligini ta’minlashda …

3 / 8

irmasdan, fikr yuritmagan holda ulardan foydalanamiz. yuqoridagilarning hammasi to’la ma’noda zamonaviy axborotli o’lchash texnikalariga xam tegishlidir. o’lchashlar haqidagi fanning tarixi minglab yillarni tashkil etadi. o’lchashlarga bo’lgan ehtiyoj qadim zamonlarda yuzaga kelgan. inson kundalik hayotida har xil kattaliklarni: masofalarni, er maydonlarining yuzalarini, jismlarning o’lchamlari va massalarini, vaqtni va hokazolarni bu jarayonlarning yuzaga kelish sabablarini, manbalarini bilmasdan, o’zining sezgisi va tajribasi asosida o’lchay boshlagan. eng qadimgi o’lchash birliklari – antropometrik, ya’ni insonning muayyan a’zolariga muvofiqlikka yoki moyillikka asoslangan holda kelib chiqqan o’lchash birliklari hisoblanadi. masalan: ladon- bosh barmoqni hisobga olmaganda qolgan to’rttasining kengligi; fut- oyoq tagining uzunligi; pyad- yozilgan bosh va ko’rsatkich barmoqlar orasidagi masofa, qarich, quloch, qadam va hokazolar. asrlar o’ta bizga etib kelgan ba’zi o’lchov birliklari hozirda ham ishlatiladi. masalan, qadimgi janubi-sharqda “loviya doni”, “no’xotcha” ma’nosini bildirgan, turli qimmatbaho toshlarning o’lchov birligi sifatida ishlatilgan karat: dorishunoslikda og’irlik birligi qilib qo’llanilayotgan, ingliz, frantsuz, lotin va ispan tillarida “bug’doy doni” ma’nosi bildiruvchi …

4 / 8

b, biz o’rganib qolgan minutga aylandi. vaqtlar o’tishi bilan suv soatlari o’z o’rnini qum soatlariga, ular ham vaqti kelib mayatnikli mexanizmlarga bo’shatib berdilar. insoniyat taraqqiyot rivojlanishining ilk davrlaridanoq “moddiy” o’lchashlar va o’lchov birliklarining katta ahamiyatini tushunib bilganlar. fan va texnikaning rivojlanishi har xil fizikaviy kattaliklarning o’lchamlarini muayyan o’lchovlarga qiyoslab kiritishni taqozo eta boshladi. bunday faoliyat jarayoni va rivojlanishi davomida o’lchashlar haqidagi fan, ya’ni metrologiya yuzaga keldi. ishlab chiqarish munosabatlarining rivojlanishi o’lchash vositalari va usullarini mukammallashtirishni talab eta boshladi. o’lchashlar nazariyasi hamda vositalarining rivojini aniqlab bergan texnika yutuqlarining uchta asosiy bosqichini ajratib ko’rsatish mumkin: - ishlab chiqarish jarayonida qatnashadigan va stanoklarga biriktirilgan o’lchash vositalarining yaratilishini talab qiluvchi texnologik bosqich (manufaktura va mashina ishlab chiqarishning yuzaga kelishi); - ishlab chiqarish jarayonlarini kuchaytirish sharoitida foydalanilayotgan o’lchash vositalarining aniqligi, ishonchliligi va unumdorligini keskin oshirishni talab qiluvchi energetik bosqich (bug’ energiyasini ishlatish, ichki yonuv dvigatellarining yuzaga kelishi, elektr energiyasini ishlab chiqarish va ishlatish); - zamonaviy …

5 / 8

otgan qiymatning 10% idan kichik) va nafaqat inson sezgi organlari to’g’ri ilg’ay olmaydigan, balki hayot uchun sharoit bo’lmagan holatlarda ham aniqlashni talab qiladi. shu kunlarda fanga yuzdan ortiq har xil fizikaviy kattaliklar ma’lum bo’lib, ularning 70 dan ortig’ini o’lchash mumkin. hozirgi kunlarda fan va texnikaning rivojlanishi tufayli ilgari o’lchab bo’lmaydi deb hisoblangan kattaliklarni o’lchash va baholash imkoni yaratilmoqda. masalan sankt peterburg aloqa instituti olimlari hidni o’lchash borasida birmuncha yutuqlarni qo’lga kiritganlar. bu xususda buyuk italiyalik olim galileo galileyning quyidagi so’zlarini eslab o’tish o’rinli bo’ladi: - “o’lchash mumkin bo’lganini o’lchang, mumkin bo’lmaganiga esa imkon yarating”. kondensatorning elektr sig’imi, nurlanish oqimi, erigan metallning temperaturasi va atomning magnit maydoni kuchlanganligi kabi kattaliklarni maxsus texnikaviy vositalar - o’lchash o’zgartkichlari, asboblari va tizimlaridan foydalanmasdan o’lchashni amalga oshirish mumkin emas. bularning hammasi ongimizga, hayotimizga shunchalik singib ketganki, aksariyat hollarda biz ularning atrofimizda mavjud ekanligini sezmaymiz. hamma joyda: uy-ro’zg’or va ishlab chiqarishda, dalada va kasalxonada, avtomobilda va …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metrologiya. metrologiyaning falsafiy mazm"

metrologiya. metrologiyaning falsafiy mazmuni. o`lchov birliklari. metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish fannning rivojlanish tarixi reja: 1. o’lcha va metrologiya. 2. “metrologiya, standartlashtirish va sertifikatsiyalash” fanining rivojlanish tarixi 3. fanning maqsad va vazifalari 4. metrologiya va uning kishilik jamiyatijagi ahamiyati 5. “metrologiya haqida” respublika qonuni tayanch so`zlar: metrologiya, standartlashtirish, sertifikatlash-tirish, o`lchash, antropometrik o`lchash birliklari. metrologiya fan sifatida o’lchashlar, ularga bog’liq va tegishli bo’lgan qator masalalarni o’z doirasiga oladi. metrologiya aslida yunonchadan olingan bo’lib, o’lchash, o’lcham, nutq, mantiq, ilm yoki fan ma’nolarini bildiradi. umumiy tushunchasini oladigan bo’lsak, metrologiya – o...

This file contains 8 pages in DOC format (14.4 KB). To download "metrologiya. metrologiyaning falsafiy mazm", click the Telegram button on the left.

Tags: metrologiya. metrologiyaning fa… DOC 8 pages Free download Telegram