biologiya

PDF 192 pages 4.8 MB Free download

192 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.8 MB

File type PDF

Pages 192

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 192

a.zikiryayev , a.to‘xtayev , i.azimov, n.sonin o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9- sinfi uchun darslik sifatida tavsiya etgan toshkent «yangiyul poligraph service» 2019 9 sinf biologiya sitologiya va genetika asoslari qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5- nashri htt p:e du po rta l.u z mazkur darslik yangi davlat ta’lim standartlari va dasturi asosida qayta yozildi. o‘quv materiallari zamonaviy va qiziqarli usullarda bayon etilgan. darslikda vatanimiz olimlarining yirik kashfiyotlariga, ularning ilmiy ahamiyatiga keng o‘rin berilgan. mavzularga oid matn va suratlar, savol-topshiriqlar hamda laboratoriya ishlari qayta ko‘rib chiqildi, to‘ldirildi va kengaytirildi. shartli belgilar: laboratoriya mashg‘uloti savollar topshiriqlar 28.0 b70 biologiya. sitologiya va genetika asoslari: 9-sinf: umumiy o‘rta ta’lim mak- tablarining 9- sinfi uchun darslik. a. zikiryayev , a.to‘xtayev , i.azimov, n.sonin; 5- nashri. t.: “yangiyul poligraph service”, 2019- y. -192 b. i. zikiryayev a. va boshq. taqrizchilar: kalandar saparov — biologiya fanlari doktori, professor; doniyor mamatqulov — biologiya fanlari …

2 / 192

o‘g‘risidagi fandir. biologiyaning o‘rganish obyekti bu – viruslar, mikroorganizmlar, zamburug‘lar, o‘simliklar, hayvonlar, odamlar, ularning organ, to‘qima, hujayra tarkibi, hujayralarda kechadigan jarayonlar hamda organizmning shaxsiy va tarixiy rivojlanishi, hamjamoalari, ularning o‘zaro anorganik tabiat bilan aloqasi hisoblanadi. biologiya fanlari sistemasi. biologiya tadqiqot va tekshirish obyek- tiga ko‘ra bir qancha sohalarga botanika, zoologiya, anatomiya, siste matika, sitologiya, gistologiya, genetika, seleksiya, embriologiya, paleon tologiya, ekologiya va boshqalarga bo‘linadi. botanika – o‘simliklar, zoo logiya – hayvonlar to‘g‘risidagi fan. odam va uning salomatligi – odam organizmi va organlar hamda organlar sistemasining tuzilishini o‘rgana- di. sistematika – o‘simlik va hayvonlarning sistematik guruhlari va ular ning o‘zaro qarindoshlik munosabatlari haqidagi fan ekanligi sizlarga, 5-, 6-, 7-, 8- sinflardan ma’lum. hozirgi vaqtda biologiyaning asosiy yo‘na lishlaridan biokimyo, molekular biologiya, biofizika, genetik injeneriya, bi- otexnologiya kabi fanlar jadal rivojlanib bormoqda. biokimyo – organizm hayot faoliyatini tashkil etuvchi kimyoviy moddalar va jarayonlar haqida- gi, biofizika – tirik sistemalardagi fizik qonuniyatlar va …

3 / 192

flash mumkin. kuzatish usuli bugungi kunda ham o‘zining ahamiyatini yo‘qotgan emas. bu usuldan tirik orga nizmlarni miqdor va sifat ko‘rsatkichlarini ta’riflashda foydalaniladi. taqqoslash usuli tirik organizmlarning turli sistematik guruhlar, or- ganizmlar, biogeotsenozlarning tarkibiy qismlaridagi o‘xshashlik va far- qini aniqlash yo‘li orqali ularning mohiyatini ochishga asoslangan. bu usulda olingan ma’lumotlar bilan hujayra nazariyasi, biogenetik va irsiy o‘zgaruvchanlikning gomologik qatorlari qonuni kashf etilgan. tarixiy usulning biologiyada qo‘llanishi ch.darvinning nomi bilan bog‘liq. bu usul biologiyada chuqur sifatiy o‘zgarishlarning vujudga keli shiga sabab bo‘lgan omillarni o‘rganadi. tarixiy usul hayotiy hodisalar ni o‘rganishning asosiga aylangan. mazkur usul yordamida organik dunyoning evolutsion ta’limoti yaratildi. eksperimental yoki tajriba usuli biologiyada o‘rta asrlarda (abu ali ibn sino) boshlangan bo‘lsa, fizika va kimyo fanlarining ravnaqi tufayli keng qo‘llanila boshlandi. bu usul bilan organizmlardagi voqea-hodisalar boshqa usullarga nisbatan chuqur o‘rganiladi. bugungi kunda yuqorida berilgan usullar biologiyaning tegishli so- halarida foydalanib kelinmoqda va ular bir-birini to‘ldiradi. biologiyaning inson hayotidagi roli. umumbiologik …

4 / 192

il bo‘lishiga qaramay, ularning bar- chasi hujayraviy tuzilishga ega hamda o‘xshash kimyoviy ele- mentlar va moddalardan iborat. hujayra tiriklikning barcha xos- salarini o‘zida mujassamlashtirgan eng kichik birlikdir. organizm bilan tashqi muhit o‘rtasida doimo moddalar va energiya almashinuvi sodir bo‘lib turadi. tirik organizmlarning muhim xossasi oziq va quyosh nuridan tashqi energiya man- bai sifatida foydalanishidir. energiya bir organizmdan ikkinchi organizmga organik modda ko‘rinishida beriladi. organizmdagi moddalar almashinuvi asosini assimilyatsiya va dissimilya tsiya jarayonlari tashkil etadi. ba’zi bir moddalar organizm to- monidan o‘zlashtirilsa, boshqa moddalar aksincha, tashqi mu- hitga chiqarib yuboriladi. moddalar almashinuvi organizmdagi hujayralarning tiklanishi, o‘sishi va rivojlanishini ta’minlaydi. barcha tirik mavjudotlar oziqlanadi. oziqlanish tashqi mu- hitdan ozuqa moddalarni o‘zlashtirishdir. ozuqa barcha tirik or- ganizmlar uchun zarur, chunki u organizmdagi hujayralarning tiklanishi, o‘sishi va boshqa ko‘pgina jarayonlar omili bo‘lib, modda va energiya almashinuv manbai hisoblanadi. tirik organizmlar o‘z hayot faoliyatini saqlab turishlari uchun doimiy ravishda energiya kerak bo‘ladi. energiya nafas olish …

5 / 192

di. organizmlar tashqi muhitdagi va o‘zida kuzatiladigan barcha o‘zgarishlarga ham sezgir bo‘ladi. buning uchun yashil o‘sim- liklarning quyosh nuri ta’siriga bo‘lgan munosabatini ko‘rsatib o‘tish kifoya. demak, tirik organizmlar qo‘zg‘aluvchanlik xususi- yati bilan tavsiflanadi. shuningdek, tirik organizmlar o‘zini-o‘zi idora etish xususiyatiga ham ega bo‘lib, u organizmni o‘zgaruv chan tashqi muhit sharoitlariga javoban kimyoviy tarkibi va fiziologik jarayonlarning borishini ma’lum bir me’yorda ushlab tu- rish, ya’ni gomeostaz bilan bog‘liq. bunda tashqi muhitdan qan- daydir ozuqa moddalarni qabul qilishi, yetishmasa organizm o‘zi ning ichki imkoniyatlaridan foydalanishi, aksincha, ortiqcha mod- dalarni zaxira sifatida saqlashi mumkin. ko‘pincha biz turmushda hayot doimiy harakatda degan ibora- ni ishlatamiz. haqiqatdan ham shunday. barcha tirik organizmlar, ayniqsa, barcha hayvonlar doimiy harakatda bo‘ladi. hayvonlar o‘ziga ozuqa topish va xavf-hatardan saqlanishi uchun faol hara katda bo‘lishi zarur. harakatlanish — tirik organizmlar uchun xos bo‘lgan muhim xususiyatlardan biridir. o‘simliklar ham harakatlanish xususiyatiga ega. ammo ular ning harakati juda sekin ro‘y bergani uchun …

Want to read more?

Download all 192 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biologiya"

a.zikiryayev , a.to‘xtayev , i.azimov, n.sonin o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9- sinfi uchun darslik sifatida tavsiya etgan toshkent «yangiyul poligraph service» 2019 9 sinf biologiya sitologiya va genetika asoslari qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5- nashri htt p:e du po rta l.u z mazkur darslik yangi davlat ta’lim standartlari va dasturi asosida qayta yozildi. o‘quv materiallari zamonaviy va qiziqarli usullarda bayon etilgan. darslikda vatanimiz olimlarining yirik kashfiyotlariga, ularning ilmiy ahamiyatiga keng o‘rin berilgan. mavzularga oid matn va suratlar, savol-topshiriqlar hamda laboratoriya ishlari qayta ko‘rib chiqildi, to‘ldirildi va kengaytirildi. shartli belgilar: laboratoriya mashg‘uloti savollar topshiriqlar 28.0 b70 biologi...

This file contains 192 pages in PDF format (4.8 MB). To download "biologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: biologiya PDF 192 pages Free download Telegram