11-sinf_i qism_ona tili

PDF 111 pages 3.3 MB Free download

111 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.3 MB

File type PDF

Pages 111

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 111

@uzteachers siz umumiy tarzda bo'lsa-da, bilganingizday, til fikr ifodalash, dunyoni bilish, bilim-tajribalarni to ‘plash, saqlash va keyingi avlodlarga yetkazish, milliy-ruhiy munosabatlarni aks ettirish, go‘zallikni namoyon qilish kabi bir qancha vazifalarni bajaradi. bu vazifalarning barchasi rnuhim. shuning uchun tilni faqat va faqat kishilar o ‘rtasidagi aloqa vositasi sifatida talqin etish to ‘g‘ri bo'lmaydi. bu sinfda endi siz ta ’sirli nutq — madaniy nutq tuzish malakalari, ya’ni nutq madaniyati bilan tanishasiz, uning asosiy tushunchalarini egallaysiz. nutqning madaniyligini, demakki, ta ’sir quwatini ta ’min etadigan to ‘g‘rilik, aniqlik, mantiqiylik, ifodalilik, boylik, soflik, jo ‘yalilik kabi bir qator kommunikativ sifatlar mavjud. ana shu kommunikativ sifatlarning barchasini o ‘zida mujassamlashtirgan nutq madaniy hisoblanadi. shuni unutmangki, har qanday nutq, aw alo, to ‘g‘ri bo‘lishi zarur. ammo to ‘g‘rilik sifatigagina ega bo‘lgan, boshqa sifatlardan tamoman mahrum boigan nutqni madaniy sanab bo'lmaydi. ayni paytda nutqning madaniyligini ta ’minlaydigan boshqa kommunikativ sifatlarni ham mazkur to ‘g‘rilik sifatisiz tasaw ur …

2 / 111

ing. unda ifodalangan fikr haqida mulohazala- ringizni bayon qiling. charxpalak maktabimiz biqinida ariq oqardi. ariqda charxpalak bor edi. kat- ta tanaffusda charxpalakni tomosha qilishni yaxshi ko‘rardim... yog‘och gardishi ko‘hna? temir paqirchalari zanglab ketgan. parraklariga ko‘kimtir suv o ‘tlari yopishgan... birov yolg‘ondan turtib yuborsa, rostdan qulab ketadigandek... charxpalak nolali g‘iyqillab aylanadi. kaftida suv ko 'ta- rib, yuqoriga olib chiqadi... tepaga chiqib olgan suv ortiga qaytmaydi... charxpalak ham bunga ranjimaydi. yangidan yangi suv tomchilarini yu qoriga ko‘tarib beraveradi... nolali g'iyqillaydi... oradan ko‘p yillar o ‘tib, o ‘sha charxpalak tushlarimga kiradigan bo ‘ldi. nega shunday boiganini uzoq o ‘yladim... so‘ng... bir haqiqatni angladim. men charxpalakni emas, ustozlarimni qo‘msar ekanman. suv suv emas, men ekanman! charxpalak charxpalak emas, o ‘qi- tuvchilarim ekan! meni — bir tom chi suvni katta hayot yo‘liga olib chiqib qo‘ygan ustozlarim — charxpalak zahmatini oqlay oldimmikan?.. bilmadim. ... ko‘hna charxpalak ham on tushlarimga kiradi... ( 0 ‘. hoshimov) -r- 0 …

3 / 111

bilan boyitib bormoqda. bugun mustaqillik bois paydo bo‘layotgan yangi-yangi tu- shunchalarni ifodalash uchun, aw alo, o ‘zbek tilining o‘z ichki imkoniyatlari to ‘laligicha ishga solinmoqda, xususan, yangi so‘zlar yasalmoqda (masalan, dasturchi, ahdnoma, kafolatnoma; idoralar- aro, hukumatlararo, davlatlararo; nodavlat, nohukumat, notijorat, no- moddiy; mahalliylashtirish, kompyuterlashtirish, modellashtirish kabi); eskirgan deb qaralgan so‘zlar qaytadan tilga olib kirilmoqda (m a salan, ta ’naviyat, millatparvar, qadriyat, jarroh, matbaa, muallif, munaqqid, tashxis, tijorat kabi); til tabiatiga uyg‘un tarzda ular- ga yangi m a’nolar yuklanmoqda (masalan, vazir, viloyat, tuman, hokim, zobit kabi); umrini yashab bo‘lgan tushunchalarni ifodalov- chi so‘zlar nofaol zaxiradan joy olmoqda (masalan, kolxoz, sovxoz, ateist kabi). ilgari salbiylik bo‘yog‘iga ega bo‘lgan so‘zlar davr taqozosiga ko‘ra ijobiy bo‘yoq kasb etmoqda (masalan, biznes, biznesmen, millioner, savdogar, fermer, janob, kapital, parlament, firma kabi). zaruriy holatlarda esa xorijiy tillardan boshqa til vo- sitachiligida emas, balki to ‘g‘ridan to ‘g‘ri va m e’yorga amal qilgan holda so‘zlar o ‘zlashtirilmoqda. mamlakatimizda …

4 / 111

investitsiya, investor, internet, kredit, litsey, magistr, monitoring, mul timedia, reyting, sertifikat kabi). ana shu tarzda mustaqiilik davrida tilimizning lug‘at boyligi tarkibida jiddiy taraqqiyot yuz bermoqda. tilimizdagi mavjud nutqiy uslublar me'yorlarining barqarorlash- ganligi ham (siz buni oldingi sinflardan yaxshi bilasiz) o ‘zbek tili taraqqiyotining yuksakligidan dalolat beradi. 1-mashq. she’rni o ‘qing, unda ifodalangan g‘oya haqida fikrlashing. milliy meros, ona tili va unga posbonlik haqidagi mulo- hazalaringizni bayon qiling. ona tuproq avliyolar, daholarning beshigisan, naqshbandlar topgan jannat eshigisan. tiriklikning navosi ham qo‘shig‘isan - sen azizsan, muqaddassan, ey sajdagoh, 0 ‘zbekiston, ota makon, ona tuproq! yuragimda tulporlaring dukurlari, qaysi yurtning bordir buyuk temurlari? olovlardan omon chiqqan semurgiari, sen azizsan, muqaddassan, ey sajdagoh, 0 ‘zbekiston, ota makon, ona tuproq! asl farzand merosiga posbon bo‘lgay, ozod elning orzulari osmon bo‘lgay, bobolarim ismin aytsam, doston bo‘lgay, sen azizsan, muqaddassan, ey sajdagoh, 0 ‘zbekiston, ota makon, ona tuproq! daryolarning izlarida daryo bo‘lgay, daholarning avlodi ham daho bo‘lgay! …

5 / 111

ni aytadi: insonni so‘z ayladi judo hayvondin, bilkim, guhari sharifroq yo‘q ondin. shunday ekan, so‘z gavharining sharofati shunchalar yuksakki, uning qarshisida eng qimmatbaho narsalar ham qadrsizlanadi: so‘z guhariga erur oncha sharaf, kim bo‘la olmas anga gavhar sadaf. xullas, alisher navoiy asarlari bizni dunyoning eng sirli mo‘jizasi hi soblangan so'zga chtiyotkorlik va mas’uliyat bilan munosabatda bo'lishga, uni qadrlashga chorlaydi. (m. siddiqov) 3-mashq. matnni o'qib, undagi fikrlarga o‘z munosabatingizni bildi- ^ ring. 0 ‘zbek tilining taraqqiyoti haqida bilganlaringizni " yozing. til — inson aqliy, ruhiy va amaliy faoliyatining quroli va harakatlan- tiruvchi kuchi, bu faoliyat natijasi sifatidagi tajribalarning jamlovchisi va saqlovchisi, kishilar o ‘rtasidagi, ajdod va avlod orasidagi bilim-u axborot «oldi-berdisi»ning timsolsiz ta ’minlovchisi. u yo‘qolsa, tamaddun tugaydi, u salomat bo‘lmasa, millat sochilib ketadi. shuning uchun esi o‘zida xalq, erki o‘zida davlat til muhofazasini muhtashatn inaqsad deb biladi, uni taraqqiy qildirish qayg‘usini bir on unutmaydi. mustaqil 0 ‘zbekiston davlati erkinlikning dastlabki yillaridanoq …

Want to read more?

Download all 111 pages for free via Telegram.

Download full file

About "11-sinf_i qism_ona tili"

@uzteachers siz umumiy tarzda bo'lsa-da, bilganingizday, til fikr ifodalash, dunyoni bilish, bilim-tajribalarni to ‘plash, saqlash va keyingi avlodlarga yetkazish, milliy-ruhiy munosabatlarni aks ettirish, go‘zallikni namoyon qilish kabi bir qancha vazifalarni bajaradi. bu vazifalarning barchasi rnuhim. shuning uchun tilni faqat va faqat kishilar o ‘rtasidagi aloqa vositasi sifatida talqin etish to ‘g‘ri bo'lmaydi. bu sinfda endi siz ta ’sirli nutq — madaniy nutq tuzish malakalari, ya’ni nutq madaniyati bilan tanishasiz, uning asosiy tushunchalarini egallaysiz. nutqning madaniyligini, demakki, ta ’sir quwatini ta ’min etadigan to ‘g‘rilik, aniqlik, mantiqiylik, ifodalilik, boylik, soflik, jo ‘yalilik kabi bir qator kommunikativ sifatlar mavjud. ana shu kommunikativ sifatlarning barchasini ...

This file contains 111 pages in PDF format (3.3 MB). To download "11-sinf_i qism_ona tili", click the Telegram button on the left.

Tags: 11-sinf_i qism_ona tili PDF 111 pages Free download Telegram