oʻrta_osiyolik_allomalarning_geografiya_faniga_qoʻshgan_hissasi.docx

DOCX 18 pages 35.6 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.6 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Jun 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

oâzbekiston respublikasi oliy taâlim fan va innovatsiya vazirligi urganch davlat universiteti mustaqil ish mavzu: oê»rta osiyolik allomalarning geografiya faniga qoê»shgan hissasi o'quvchi: isoqov jasurbek 2024-2025-o'quv yili reja: 1. al-xorazmiy va geografiya ilmi 2. al-fargâoniy va astronomiyaning rivojlanishi 3. al-beruniy va qiyosiy geografiya 1. al-xorazmiy va geografiya ilmi al-xorazmiy, to'liq ismi abu abdallah muhammad ibn musa al-xorazmiy, ix asrda yashagan o'rta asr olimidir. u matematik, astronom, va geograf sifatida mashhur bo'lgan. xorazmiy o'zining geografiya ilmi borasidagi hissalari bilan ilm-fan tarixida alohida o'rin egallaydi. xorazmiy 780-yillarda xiva shahrida tug'ilgan, uning tug'ilgan sanasi aniq ma'lum emas. u abbosiylar xalifasi ma'mun zamonida bag'dodda faoliyat olib borgan. bag'dod o'sha davrda ilm-fanning markazi bo'lgan va xorazmiy ko'plab asarlar yaratgan. xorazmiy o'z fan sohasiga qo'shgan katta hissa - "kitob surat al-arz" (yerning rasmi kitobi) asari hisoblanadi. bu asarda xorazmiy geografik ma'lumotlarni tizimlashtirilgan holda keltiradi, unda o'sha zamonga oid geografik bilimlar aniq va aniqlik bilan yozilgan. u markaziy …

2 / 18

rivojida muhim rol o'ynagan va ko'plab yevropalik olimlarga taâsir ko'rsatgan. geografiyaga qaytsak, xorazmiyning asarlari ix asr arab xalifaligining geografik ma'lumotlarini yoritgan. u o'z davridagi dunyoning ko'rinishini tasvirlagan va geografik kartografiyani ilmiy ravishda tizimlashtirishga harakat qilgan. xorazmiy tomonidan tuzilgan xaritalar uning zamondoshlariga joylashuv va masofalarni aniqlashda yordam bergan. xorazmiyning "kitob surat al-arz" asari o'sha davrning eng muhim geografik asarlaridan biri deb hisoblanadi va u bag'dod akademiyalarida keng o'rganilgan. ushbu asarda keltirilgan geografik axborotlar keyinchalik yevropa olimlariga ham ta'sir qilgan va ularning ilmiy ishi uchun asos bo'lgan. xorazmiy o'zining matematika va astronomiya ishlarida geografiyani muhim bir fan sifatida ajratib ko'rsatadi. u yerning ko'plab shaharlarining kenglik va uzunliklarini o'lchagan va yozib qoldirgan. u tomonidan o'lchang tgan ayrim shaharlarni keltirib o'tadigan bo'lsak: bag'dod, damashq, kurrot va misr diyori kabilar bo'lib, ular phalok, qibla va boshqa astronomik muhim nuqtalarni qayd etar ekan. xulosa qilib aytganda, al-xorazmiy ilmiy-geografik bilimlarni yuqori darajada rivojlantirgan va ushbu sohada katta …

3 / 18

da fargâonada tugâilgan va u butun hayoti davomida fan va ilmiy izlanishlar bilan shugâullangan. uning eng mashhur asari âastronomiya asoslariâdir. bu asar u tomonidan 850-yillar atrofida yozilgan va arab, lotin, hamda boshqa tillarga tarjima qilingan. bu asarda u ptolemey sistemasini oârganib, uni takomillashtirgan. u yerdan quyoshgacha va boshqa sayyoralargacha boâlgan masofalarni aniq hisoblab chiqqan va bu maâlumotlar yozilgan asar yevropa renessansida keng qoâllanilgan. al-fargâoniy asarlarida keltirilgan hisob-kitoblar yevropada xiii asrda "de scientia stellarum" nomi bilan mashhur boâlgan. uning ishlari astronomiyaning rivojiga katta hissa qoâshgan boâlib, masofalar va harakatlar bilan bogâliq koâplab muhim maâlumotlarni bergan. al-fargâoniy, shuningdek, oâsha davrda bagâdodda yashagan va ishlagan. u yerda al-ma'mun tomonidan tashkil etilgan bayt al-hikma (hikmat uyi) ilmiy markazida faoliyat olib borgan. u yerda al-fargâoniy koâpgina arab, yunon, hind va fors astronomik maâlumotlarini oârganib, ularni takomillashtirishga hissa qoâshgan. al-fargâoniy tomonidan hisoblangan baâzi muhim raqamlar quyidagilar: 1. yerning radiusi: al-fargâoniy yerning radiusini taxminan 6,339 kilometrlarga teng …

4 / 18

salan, al-fargâoniy yerning uzunligida geografik kengliklarga asoslangan farqlarni taâkidlab oâtgan. bundan tashqari, al-fargâoniy oâzi yaratgan usullardan foydalanib, sayyoralarning oâzaro masofalarini va ularning orbitadagi harakat tezliklarini hisoblab chiqishda katta yutuqlarga erishdi. uning hisob-kitoblarida uran, neptun va pluton kabi qoâshimcha sayyoralar kiritilmagan boâlsa-da, qolgan besh sayyora va quyosh va oyning pozitsiyalari aniq va toâgâri keltirilgan. bu keltirilgan ma'lumotlar al-fargâoniyning astronomiya ilmida qilgan kashfiyotlari va hisob-kitoblarining bir qismini tashkil etadi. u keragicha aniq va matematik hisob-kitoblarga asoslangan oâz asarlari orqali oâzidan keyingi davrlardagi astronomlarning tadqiqotlariga asos solgan va ularga ilhom manbai boâlgan. 3. al-beruniy va qiyosiy geografiya al-beruniy (973â1048) oârta asrlarda yashagan musulmon olimi boâlib, u qator fanlarda, jumladan, geografiya, astronomiya, matematika va tabiiy fanlarda katta hissa qoâshgan. uning geografiya sohasidagi eng mashhur asarlaridan biri "hindiston" kitobi boâlib, unda u hindiston madaniyati, dini va tabiati haqida batafsil maâlumotlar taqdim etgan. lekin, al-beruniy faqatgina hindiston bilan cheklanib qolmagan. u qiyosiy geografiya sohasida ham sezilarli …

5 / 18

y asos beradi. u yerning shakli va kattaligi haqida toâgâri xulosalar chiqargan. masalan, zamonaviy ilm-fan olimlari yerning radiusini 6,371 kilometr deb hisoblashadi. al-beruniy ham o'z davrida, oddiy asbob-uskunalar bilan yerning radiusini taxminan 6,339.6 kilometrga qadar aniqroq topgan. bu esa uning mislsiz aniqligi va ilmiy masalalarga boâlgan yuksak e'tiborini koârsatadi. al-beruniy oâzining "hindistonga safar" kitobida qiyosiy geografiya usulidan keng foydalangan. u hind va arab dunyosining ma'naviy qadriyatlari, anâanalari va ilmiy bilimlarini solishtirgan. shuningdek, hindiston geografiyasini boshqa mintaqalar bilan qiyoslab, ularning oâziga xos xususiyatlarini aniqlagan. bundan tashqari, beruniy astronomiya sohasidagi qator ilmiy tadqiqotlarini geografik masalalar bilan bogâlab oârgangan. masalan, u ekvatordan turli kengliklarda joylashgan joylar orasidagi iqlim va vaqt farqlarini aniqlashda yulduzlar harakatini kuzatgan. bu ilmiy yondashuvlar orqali u qiyosiy geografiyaning muhim tamoyillarini ishlab chiqishga yordam bergan. al-beruniy oâzi vaqtida eron, iroq va markaziy osiyoning turli hududlarida yashab, tadqiqotlar olib borgan. bu uning ilmiy doirasini yanada kengaytirib, turli geografik nuqtai nazarlardan qarash …

6 / 18

i al-husayn ibn abd allah ibn sina, gê»arbda avitsenna nomi bilan tanilgan, oê»rta asrning buyuk olimlaridan biri hisoblanadi. u 980-yilda buxoro yaqinidagi afshona qishlogê»ida tugê»ilgan. ibn sino dunyoga mashhur tabib va faylasuf boê»lishi bilan birga, geografiyaga oid koê»plab tushunchalarni ham oê»z asarlarida keltirgan. quyidagi paragraflarda uning geografik tushunchalari haqida muhim maê¼lumotlar toê»plangan. ibn sino "kitob ash-shifo" (shifo kitobi) va "kitob an-najat" (najot kitobi) kabi asarlarida geografik bilimlarga ham eê¼tibor qaratgan. u geografiyani alohida fan sifatida tasniflamagan boê»lsa-da, bu fan sohasidagi bilimlari uning ilmiy merosida yaqqol koê»rinadi. ibn sino dunyoning yaratilishi, yerning shakli va uning dinamikasi kabi masalalarda ilgari surilgan fikrlar orqali oê»sha davrda yetakchi bilimlarga ega boê»lganligini koê»rsatib bergan. u yerning sharsimon shaklini eê¼tirof etib, uning markazida atrofiga nisbatan ogê»ir moddalar toê»planishini bildirgan. ibn sinoning diqqatga sazovor nuqtasi shundaki, u o'z asarlarida togâlar va vulqonlarni hosil boâlishi, dengizlar va daryolar tizimi, shuningdek, mintaqaviy iqlim va yer qatlamlarining holati haqida maê¼lumotlar …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oʻrta_osiyolik_allomalarning_geografiya_faniga_qoʻshgan_hissasi.docx"

oâzbekiston respublikasi oliy taâlim fan va innovatsiya vazirligi urganch davlat universiteti mustaqil ish mavzu: oê»rta osiyolik allomalarning geografiya faniga qoê»shgan hissasi o'quvchi: isoqov jasurbek 2024-2025-o'quv yili reja: 1. al-xorazmiy va geografiya ilmi 2. al-fargâoniy va astronomiyaning rivojlanishi 3. al-beruniy va qiyosiy geografiya 1. al-xorazmiy va geografiya ilmi al-xorazmiy, to'liq ismi abu abdallah muhammad ibn musa al-xorazmiy, ix asrda yashagan o'rta asr olimidir. u matematik, astronom, va geograf sifatida mashhur bo'lgan. xorazmiy o'zining geografiya ilmi borasidagi hissalari bilan ilm-fan tarixida alohida o'rin egallaydi. xorazmiy 780-yillarda xiva shahrida tug'ilgan, uning tug'ilgan sanasi aniq ma'lum emas. u abbosiylar xalifasi ma'mun zamonida bag'dodda fao...

This file contains 18 pages in DOCX format (35.6 KB). To download "oʻrta_osiyolik_allomalarning_geografiya_faniga_qoʻshgan_hissasi.docx", click the Telegram button on the left.

Tags: oʻrta_osiyolik_allomalarning_ge… DOCX 18 pages Free download Telegram

oʻrta_osiyolik_allomalarning_geografiya_faniga_qoʻshgan_hissasi.docx

Page preview (6 pages)

Want to read more?

About "oʻrta_osiyolik_allomalarning_geografiya_faniga_qoʻshgan_hissasi.docx"

Similar files