oʻrta_osiyolik_allomalarning_geografiya_faniga_qoʻshgan_hissasi.docx

DOCX 35,6 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim fan va innovatsiya vazirligi urganch davlat universiteti mustaqil ish mavzu: oʻrta osiyolik allomalarning geografiya faniga qoʻshgan hissasi o'quvchi: isoqov jasurbek 2024-2025-o'quv yili reja: 1. al-xorazmiy va geografiya ilmi 2. al-farg‘oniy va astronomiyaning rivojlanishi 3. al-beruniy va qiyosiy geografiya 1. al-xorazmiy va geografiya ilmi al-xorazmiy, to'liq ismi abu abdallah muhammad ibn musa al-xorazmiy, ix asrda yashagan o'rta asr olimidir. u matematik, astronom, va geograf sifatida mashhur bo'lgan. xorazmiy o'zining geografiya ilmi borasidagi hissalari bilan ilm-fan tarixida alohida o'rin egallaydi. xorazmiy 780-yillarda xiva shahrida tug'ilgan, uning tug'ilgan sanasi aniq ma'lum emas. u abbosiylar xalifasi ma'mun zamonida bag'dodda faoliyat olib borgan. bag'dod o'sha davrda ilm-fanning markazi bo'lgan va xorazmiy ko'plab asarlar yaratgan. xorazmiy o'z fan sohasiga qo'shgan katta hissa - "kitob surat al-arz" (yerning rasmi kitobi) asari hisoblanadi. bu asarda xorazmiy geografik ma'lumotlarni tizimlashtirilgan holda keltiradi, unda o'sha zamonga oid geografik bilimlar aniq va aniqlik bilan yozilgan. u markaziy …

muhim rol o'ynagan va ko'plab yevropalik olimlarga ta’sir ko'rsatgan. geografiyaga qaytsak, xorazmiyning asarlari ix asr arab xalifaligining geografik ma'lumotlarini yoritgan. u o'z davridagi dunyoning ko'rinishini tasvirlagan va geografik kartografiyani ilmiy ravishda tizimlashtirishga harakat qilgan. xorazmiy tomonidan tuzilgan xaritalar uning zamondoshlariga joylashuv va masofalarni aniqlashda yordam bergan. xorazmiyning "kitob surat al-arz" asari o'sha davrning eng muhim geografik asarlaridan biri deb hisoblanadi va u bag'dod akademiyalarida keng o'rganilgan. ushbu asarda keltirilgan geografik axborotlar keyinchalik yevropa olimlariga ham ta'sir qilgan va ularning ilmiy ishi uchun asos bo'lgan. xorazmiy o'zining matematika va astronomiya ishlarida geografiyani muhim bir fan sifatida ajratib ko'rsatadi. u yerning ko'plab shaharlarining kenglik va uzunliklarini o'lchagan va yozib qoldirgan. u tomonidan o'lchang tgan ayrim shaharlarni keltirib o'tadigan bo'lsak: bag'dod, damashq, kurrot va misr diyori kabilar bo'lib, ular phalok, qibla va boshqa astronomik muhim nuqtalarni qayd etar ekan. xulosa qilib aytganda, al-xorazmiy ilmiy-geografik bilimlarni yuqori darajada rivojlantirgan va ushbu sohada katta iz …

hayoti davomida fan va ilmiy izlanishlar bilan shug‘ullangan. uning eng mashhur asari “astronomiya asoslari”dir. bu asar u tomonidan 850-yillar atrofida yozilgan va arab, lotin, hamda boshqa tillarga tarjima qilingan. bu asarda u ptolemey sistemasini o‘rganib, uni takomillashtirgan. u yerdan quyoshgacha va boshqa sayyoralargacha bo‘lgan masofalarni aniq hisoblab chiqqan va bu ma’lumotlar yozilgan asar yevropa renessansida keng qo‘llanilgan. al-farg‘oniy asarlarida keltirilgan hisob-kitoblar yevropada xiii asrda "de scientia stellarum" nomi bilan mashhur bo‘lgan. uning ishlari astronomiyaning rivojiga katta hissa qo‘shgan bo‘lib, masofalar va harakatlar bilan bog‘liq ko‘plab muhim ma’lumotlarni bergan. al-farg‘oniy, shuningdek, o‘sha davrda bag‘dodda yashagan va ishlagan. u yerda al-ma'mun tomonidan tashkil etilgan bayt al-hikma (hikmat uyi) ilmiy markazida faoliyat olib borgan. u yerda al-farg‘oniy ko‘pgina arab, yunon, hind va fors astronomik ma’lumotlarini o‘rganib, ularni takomillashtirishga hissa qo‘shgan. al-farg‘oniy tomonidan hisoblangan ba’zi muhim raqamlar quyidagilar: 1. yerning radiusi: al-farg‘oniy yerning radiusini taxminan 6,339 kilometrlarga teng deb hisoblagan, bu koʻrsatkich zamonaviy o‘lchovlar …

ri, al-farg‘oniy o‘zi yaratgan usullardan foydalanib, sayyoralarning o‘zaro masofalarini va ularning orbitadagi harakat tezliklarini hisoblab chiqishda katta yutuqlarga erishdi. uning hisob-kitoblarida uran, neptun va pluton kabi qo‘shimcha sayyoralar kiritilmagan bo‘lsa-da, qolgan besh sayyora va quyosh va oyning pozitsiyalari aniq va to‘g‘ri keltirilgan. bu keltirilgan ma'lumotlar al-farg‘oniyning astronomiya ilmida qilgan kashfiyotlari va hisob-kitoblarining bir qismini tashkil etadi. u keragicha aniq va matematik hisob-kitoblarga asoslangan o‘z asarlari orqali o‘zidan keyingi davrlardagi astronomlarning tadqiqotlariga asos solgan va ularga ilhom manbai bo‘lgan. 3. al-beruniy va qiyosiy geografiya al-beruniy (973–1048) o‘rta asrlarda yashagan musulmon olimi bo‘lib, u qator fanlarda, jumladan, geografiya, astronomiya, matematika va tabiiy fanlarda katta hissa qo‘shgan. uning geografiya sohasidagi eng mashhur asarlaridan biri "hindiston" kitobi bo‘lib, unda u hindiston madaniyati, dini va tabiati haqida batafsil ma’lumotlar taqdim etgan. lekin, al-beruniy faqatgina hindiston bilan cheklanib qolmagan. u qiyosiy geografiya sohasida ham sezilarli ishlari bilan tanilgan. al-beruniy qiyosiy geografiyani rivojlantirishda faqat mavjud ma'lumotlarni yig'ish …

al-beruniy ham o'z davrida, oddiy asbob-uskunalar bilan yerning radiusini taxminan 6,339.6 kilometrga qadar aniqroq topgan. bu esa uning mislsiz aniqligi va ilmiy masalalarga bo‘lgan yuksak e'tiborini ko‘rsatadi. al-beruniy o‘zining "hindistonga safar" kitobida qiyosiy geografiya usulidan keng foydalangan. u hind va arab dunyosining ma'naviy qadriyatlari, an’analari va ilmiy bilimlarini solishtirgan. shuningdek, hindiston geografiyasini boshqa mintaqalar bilan qiyoslab, ularning o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlagan. bundan tashqari, beruniy astronomiya sohasidagi qator ilmiy tadqiqotlarini geografik masalalar bilan bog‘lab o‘rgangan. masalan, u ekvatordan turli kengliklarda joylashgan joylar orasidagi iqlim va vaqt farqlarini aniqlashda yulduzlar harakatini kuzatgan. bu ilmiy yondashuvlar orqali u qiyosiy geografiyaning muhim tamoyillarini ishlab chiqishga yordam bergan. al-beruniy o‘zi vaqtida eron, iroq va markaziy osiyoning turli hududlarida yashab, tadqiqotlar olib borgan. bu uning ilmiy doirasini yanada kengaytirib, turli geografik nuqtai nazarlardan qarash imkonini yaratgan. shuningdek, u matematik usullar yordamida geografik uzunlik va kengliklarni aniqlashda kashfiyotlarga erishgan. al-beruniyning ishlari keyinchalik asrlar davomida yevropa olimlari uchun …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "oʻrta_osiyolik_allomalarning_geografiya_faniga_qoʻshgan_hissasi.docx"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim fan va innovatsiya vazirligi urganch davlat universiteti mustaqil ish mavzu: oʻrta osiyolik allomalarning geografiya faniga qoʻshgan hissasi o'quvchi: isoqov jasurbek 2024-2025-o'quv yili reja: 1. al-xorazmiy va geografiya ilmi 2. al-farg‘oniy va astronomiyaning rivojlanishi 3. al-beruniy va qiyosiy geografiya 1. al-xorazmiy va geografiya ilmi al-xorazmiy, to'liq ismi abu abdallah muhammad ibn musa al-xorazmiy, ix asrda yashagan o'rta asr olimidir. u matematik, astronom, va geograf sifatida mashhur bo'lgan. xorazmiy o'zining geografiya ilmi borasidagi hissalari bilan ilm-fan tarixida alohida o'rin egallaydi. xorazmiy 780-yillarda xiva shahrida tug'ilgan, uning tug'ilgan sanasi aniq ma'lum emas. u abbosiylar xalifasi ma'mun zamonida bag'dodda faoliyat ol...

Формат DOCX, 35,6 КБ. Чтобы скачать "oʻrta_osiyolik_allomalarning_geografiya_faniga_qoʻshgan_hissasi.docx", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: oʻrta_osiyolik_allomalarning_ge… DOCX Бесплатная загрузка Telegram