turkiston xalqlari ilgari surgan g`oyalar, ma`rifiy qarashlar va ularning mazmun-mohiyati

PPT 33 pages 6.0 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.0 MB

File type PPT

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi xorazm viloyati o’rta maxsus kasb-hunar ta’lim hududiy boshqarmasi urdu qoshidagi 2-akademik litsey tabiy fanlar yo’nalishi power point dasturi asosida tayyorlangan mavzu: turkiston xalqlari ilgari surgan g`oyalar, ma`rifiy qarashlar va ularning mazmun-mohiyati reja: 1. chor rossiyasining o`rta osiyoni bosib olishi va mustamlakachilik tartiblari. 2. chorizmning turkistonda iktisodiy xukmronlikni o`rnatish tartiblari. 3. turkiston xalklarining chorizmning mustamlakachilik zulmiga karshi milliy ozodlik harakati. 4. turkistonda jadidlar harakati. * fidoyi jadidlarimiz hayoti biz uchun o’rnak, yoshlarni istiqlol, vatanparvarlik, millatparvarlik, insonparvarlik ruhida tarbiyalashda muhim ahamiyatga ega, ularning bosib o’tgan kurash yo’lini o’rganish zarur. i. a. karimov moskva va g`arb podsholarining o`rta osiyo, anikrog`i, xiva va buxoro bilan muntazam alokalari shayboniylar davridan boshlanadi. bu alokalarni ingliz savdogari jenkinsonning 1558-1559 yillardagi sayohati boshlab berdi. 1565 yildan boshlab 1619 yilgacha rus davlati shaharlarida erkin savdo olib borishga erishish maksadida xiva va buxorodan moskvaga bir kancha elchilar yuborilgan. 1619 yilda rus podshosi …

2 / 33

hish maksadida 1717 yili knyaz bekovich - cherkasskiy boshchiligida xivaga 7 ming kishilik ekspeditsiya yuboradi. ekspeditsiyaning bir kismi astraxandan kemalarda sharkiy sohil bo`ylab jo`natiladi hamda tub karagan burnidagi mukaddas pyotr va aleksandr ko`rfazidagi aleksandrovsk va krasnovodsk kal`alariga asos solinadi. ekspeditsiyaning ikkinchi bir kismi astraxandan guryev orkali xivaga yuborilgan. bu yurishdan asosiy maksad bekovich-cherkasskiy xivaga tinchlik elchisi nikobi ostida, kurollangan otryadning ko`mondoni bo`lib, xiva xonligi mustakilligiga tajovuz kiluvchi rakib, dushman sifatida yo`lga chikkan edi. xiva xonligini rossiyaning vassaliga aylantirishga mo`ljallangan yo`l-yo`rik olgan edi. xiva yakinida otryad ko`shinlari bilan bo`lgan jangda xivaliklar ularni kirib tashlaydilar, tirik kolganlari asir olinadi, bir necha kishigina vataniga kochib kolishga ulguradi. 1717 yil yozida uch ming kishilik boshka otryad turli kasallikka uchrab xalok bo`ladilar va 700 kishi koladi, ulardan 200 tasi sog`lom edi holos. shundan boshlab rossiyaning o`rta osiyo xonliklariga nisbatan dushmanlik kayfiyati orta bordi. rossiya o`z imperiyasi chegaralarini asosan uch yo`nalishda muttasil kengaytirib bordi. bu yo`nalishlar …

3 / 33

shi boshlandi. okmachitni olish uchun bir oy vakt ketadi. rus ko`ninlari uchun okmachitni olinishi katta ahamiyatga ega edi. shuning uchun bu urushda ishtirok etganlarga unvonlar, orden va medallar hamda pul mukofatlari berilgan. okmachit o`rniga kurilgan rus kal`asiga general perovskiy nomi berilgan. perovskiy nomi keyinchalik kizil o`rda shahriga aylantirilgan. okmaschitning bosib olinishi rossiyaga 1-ko`rg`on - hozirgi kazalinsk, karmokchi botkog`idagi 2-ko`rg`on, kuvon daryosidagi 3-ko`rg`on va perovskiy ko`rg`onidan iborat o`rta osiyoga hujum kilishning yangi sirdaryo harbiy istehkomlar chizig`ini vujudga keltirish imkonini berdi. ayni vaktda o`rta osiyoning sharkiy tomonlaridan boskinchilik harakatlarini boshlab yubordi. 1860 yilda to`kmok va pishpak (hozirgi bishkek), 1861 yili sirdaryodagi jo`lak va yangi ko`rg`onni bosib oldi. rus ko`shinlari urush harakatlarini ikki tomondan: biri sharkdan general verevkin, ikkinchi tomonda g`arbdan general chernyayev ko`mondonligida olib borilib, chernyayev 1864 yilda turkiston bilan chimkentni, verevkin esa avliyoota (hozirgi jambul) ni ko`lga kiritish bilan amalda rus ko`shinlari chimkentda tutashdilar. orenburg general-gubernatori m.krijanovskiy 1865 yili sentabrda toshkentni, …

4 / 33

nomani imzolashga majbur etdilar. shartnomaga muvofik buxoro amalda rossiyaning vassaliga aylanib koldi, harbiy chikimlar uchun 500 ming so`m tovon puli to`lashga majbur etdi. endi chor rossiyasining turkiston mustamlakasini boshkarishi tartibiga kelsak, o`rta osiyo xalklarining iktisodiy va milliy manfaatlariga zid tartib-koidalar, boshkaruv tizimi joriy kilindiki, bularning barchasi to`la mustamlakachilik majmuasini tashkil etdi. mustamlakachilik tartiblari hammasi bir yo`la emas, balki birin-ketin joriy kilib borildi. 1865 yilda yangi tashkil kilingan turkiston oblastini boshkarishning vaktincha nizomi e`lon kilindi. unda ruslar ko`l ostiga o`tgan yerlarda dastlabki boshkaruv jarayonida osoyishtalik, xavfsizlikni ta`minlash maksadida mo`tadil konunlar joriy kilindi. masalan, barcha ma`muriy organlarga mahalliy aholining turmushi, ichki ishlari, yerga egalik - hukukiy munosabatlariga aralashmay tartibni umumiy tarzda kuzatib borish belgilangan. 1867 yilda rus podshosi turkistonni boshkarishning yangi loyihasini tasdikladi. yangi loyihaga binoan, turkiston viloyati o`rnida mustakil turkiston general-gubernatorligi tashkil kilindi. uning ma`muriy va harbiy bo`linmalari umumiy harbiy rahbarlikka birlashtirildi. shuningdek, o`lka general-gubernatorligiga ulkan hokimiyat vakolati berildi. unga mustakil, …

5 / 33

keng berilgan hokim edi. uning ijroiya organi turkiston general-gubernatorining kanselyariyasi edi. kanselyariya uch bo`limdan iborat bo`lib, biri boshkarish va o`lka ma`muriy boshkarish shaxsiy tarkibi bilan; ikkinchisi - yer va uning majburiyatlari, shuningdek, kurilish, aloka, o`kuv va sanitariya masalalari bilan; uchinchisi esa moliya va yer taksimlash masalalari bilan shug`ullangan. shuningdek, uchinchi bo`limga vakf mulklari, statistika yuritish va turkistondagi chet el fukarolarini nazorat kilib turish vakolati ham yuklatilgan. kanselyariyaning maxsus bo`limi - diplomatiya kismi 1899 yilda tashki ishlar ministrligi - diplomatik amaldorlar bilan almashtirildi. bu bo`limning vazifasi karam (protektorat) buxoro va xiva xonliklariga bog`lik barcha masalalarni yechishdan iborat ham bo`lgan. shunday qilib, o`rta osiyoda mustamlakachilik tartiblarini o`rnatilishi bilan o`rta osiyo xonliklarining siyosiy mustakilligi batamom tugatildi. 1881 yilda rossiya-eron chegara konvensiyasi, 1885-1887 yillardagi muzokaralar bilan rus va britan xukumatlari tomonidan afg`oniston bilan bo`lgan chegara, 1895 yilgi muzokaralar bilan pomir chegaralari hozirgi o`rta osiyoning uzil-kesil chegarasi belgilandi. shu bilan amalda rossiya o`rta osiyo ustidan …

6 / 33

jihatdan imperiyani bog`lashda asosiy vosita temir yo`l deb bilardi. temir yo`l o`z davrining zamonaviy aloka vositasi ham edi. rus ma`murlari kurgan temir yo`llar o`rta osiyoning iktisodiy jihatdan eng muhim rayonlarini kesib o`tishi va birlashtirishi lozim edi. 1880 yil noyabrida zakaspiy temir yo`l kurilishi boshlandi. bu temir yo`l kizil arvot orkali ashxobod va samarkandga yetkazildi. 1888 yil 15 mayda bu yerga birinchi poyezd keldi. yo`lning boshlang`ich nuktasi uzun-adadan krasnovodskiyga olindi, bu 126 verstni tashkil etdi. 1898 yili bir uchi marvdan janubga kushkaga yetkazildi. temir yo`lning davomi toshkent va andijonga 1895 yili boshlanib, 1899 yili nixoyasiga yetkazildi, 1915 yilda jalolobodga yetkazildi. shu tarika o`rta osiyo temir yo`lining umumiy uzunligi 1748 verstga yetkazildi. rossiya to`kimachiligi ishlab chikarishining o`sib borayotgan talablarini amerika paxtasi kondira olmayotgandi, shuningdek olisdan xom-ashyo olib kelish juda kimmatga tushmokda edi. istilochilik harakatlarining birdan-bir maksadi arzon kishlok xo`jalik xom-ashyosini yetishtiradigan yerlarni ko`lga kiritish edi. o`rta osiyo yerlarini ko`lga kiritishlari bilanok rus …

7 / 33

a rus ishbilarmon va savdo firmalarining dastlabki paxta plantatsiyalari paydo bo`ldi. belyakovning 620 desyatina (1 desyatina bir gektarga yakin yer o`lchov birligi), yaroslavl katta manufakturasi - 400, tarsin - 200, aka-uka nikiforovlarning 300 desyatina yerda paxta plantatsiyalari bor edi. samarkand oblastida eng yirik shirkatchi meyyerkortning 200 desyatinaga yakin, farg`ona oblastida tomich, kudrin firmasi, yaroslavl katta manufakturasi uchun paxta yetishtirardi. turkistonda umumiy hajmi 4800 desyatina bo`lgan maydondagi yirik plantatsiyada paxta yetishtirib katta daromad olishayotgan edi. paxta rus kapitalini ham o`rta osiyoga jalb etdi. rusning mustamlakachilik tartibi o`rta osiyo xalklariga nima berdi? birinchidan, ruslarning o`rta osiyoni bosib olgan dastlabki davriga nisbatan xix asrning 80-90-yillariga kelib, dehkonlar ommasining aksariyat kismi kashshoklashdi. ikkinchidan, anikrok aytadigan bo`lsak, rus va mahalliy boylar, savdo-sanoatchilari 1889-1890 yillarda samarkand uyezdidagi kambag`allarning 15 ming desyatina, jizzax uyezdida 5 ming desyatina yerini turli yo`llar bilan tortib olgan. bu jarayon farg`ona viloyatida bundan ham fojialirok kechgan. a.f.middendorfning ta`kidlashicha, farg`onada yersiz kolgan dehkonlarning …

8 / 33

lim shahobiddin ahmad ibn muhammad ibn abdulloh ibn ibrohim - ibn arabshoh (1389-1450), nishopurlik fors-tojik adabiyotining yirik nomoyondasi abdurahmon jomiy (1414-1492), xirotlik tanikli alloma fosih ahmad jaloliddin muhammad havofiy - fosik havofiy (1375-1442), tabrizlik mohir tarixchi - nizomiddin shomiy (xivasr oxiri - xv asrning boshi), eronnning yazdidan tanikli tarixchi olim - sharafuddin ali yazdiy (vafoti 1454 yil), balxlik tarix fanining namoyondalaridan mir muhammad ibn sayyid burxonuddin xovandshoh ibn kamoluddin mahmud al-balxiy - mirxond (1433-1498) va ko`plab boshka allomalarni ismlarini keltirish mumkin. aytmokchi bo`lgan asosiy fikrimiz ana shunday buyuk faylasuf, tarixchi, astronom, matematik, tibbiyot, xadis ilmining shoh asarlarini yaratgan olimlarni yetishtirgan turonzaminning savodsiz koldi deyishning o`zi tarixshunoslik etikasiga sig`maydigan karashdir. faktlarga murojaat kilsak, manbalarda, ruslarning bostirib kelishiga kadar xiva shahrining ichki va tashki kismida 17 ta masjid, 22 ta madrasa bo`lganligi, buxoroda 60 ta madrasa va ularda rasmiy 9 mingdan 10 mingtagacha kishi ta`lim olganligi hakida yoziladi. g. hidoyatov o`zining “mening …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkiston xalqlari ilgari surgan g`oyalar, ma`rifiy qarashlar va ularning mazmun-mohiyati"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi xorazm viloyati o’rta maxsus kasb-hunar ta’lim hududiy boshqarmasi urdu qoshidagi 2-akademik litsey tabiy fanlar yo’nalishi power point dasturi asosida tayyorlangan mavzu: turkiston xalqlari ilgari surgan g`oyalar, ma`rifiy qarashlar va ularning mazmun-mohiyati reja: 1. chor rossiyasining o`rta osiyoni bosib olishi va mustamlakachilik tartiblari. 2. chorizmning turkistonda iktisodiy xukmronlikni o`rnatish tartiblari. 3. turkiston xalklarining chorizmning mustamlakachilik zulmiga karshi milliy ozodlik harakati. 4. turkistonda jadidlar harakati. * fidoyi jadidlarimiz hayoti biz uchun o’rnak, yoshlarni istiqlol, vatanparvarlik, millatparvarlik, insonparvarlik ruhida tarbiyalashda muhim ahamiyatga ega, ularning bosib o’tgan kurash ...

This file contains 33 pages in PPT format (6.0 MB). To download "turkiston xalqlari ilgari surgan g`oyalar, ma`rifiy qarashlar va ularning mazmun-mohiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiston xalqlari ilgari surga… PPT 33 pages Free download Telegram