zarafshon iqtisodiy rayonining yoqilg’i sanoati va rangdor metallurgiya sanoati

DOC 48 pages 2.5 MB Free download

48 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.5 MB

File type DOC

Pages 48

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 48

urganch davlat universiteti urganch davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti geografiya yo’nalishi 141-guruh talabasi qutlimurotova gulnozaning o’zbekiston (iqtisodiy) geografiyasi fanidan kurs ishi mavzu: zarafshon iqtisodiy rayonining yoqilg’i sanoati va rangdor metallurgiya sanoati. topshirdi: _____________________qutlimurotova g. qabul qildi: ___________________abdullayev a. urganch -2018 y. mundarija kirish………………………………………………………………..………….3 i. bob. zarafshon iqtisodiy geografik rayoniga umumgeografik ta’rif…………………………………………….……5 1.1.iqtisodiy rayonning geografik o’rni, tabiiy sharoiti va tabiiy resurslari…………....................................................................................................5 1.1. zarafshon iqtisodiyrayonning xo’jaligiga umumiy tavsif………….……………………………………………………………………8 ii. bob.zarafshon iqtisodiy rayonining foydali qazilmalari va sanoatining o’zbekiston xo’jaligida tutgan o’rni. …………………………………………………….…………23 2.1. zarafshon-iqtisodiy rayonining rangli metallurgiya sanoatini rivojlanishi va istiqbollari….……………………………………...………………23 2.2. zarafshon iqtisodiy rayonining yoqilg’i energetika sanoatini hududiy joylashuvi…………………………………………………………………………30 xulosa…………………………………………………………………………43 adabiyotlar……………………………………………………………...…45 kirish. zarafshon iqtisodiy rayoni boshqa iqtisodiy rayonlaridan o’ziga xos xususiyatlari bilan ajralib turadi. zarafshon iqtisodiy rayoni o’zining jadal rivojlanishi bilan o’zbekistonda o’z o’rniga ega bo’lib kelayotgan rayon hisoblanib, iqtisodiyotdagi o’rni kattadir. zarfshon tabiiy-geografik rayoni zarafshon vodiysining o’rta va quyi qismini o’z ichiga oladi. relyefi, geologik tuzilishi va foydali qazilmalari. relyefiga ko’ra, …

2 / 48

nglomeratlar bilan qoplangan palegan va neogen jinslardan iborat eng baland joyi oqtog’ (2005 m). uning shimolida nurota-qo’ytosh botig’i joylashgan. botiq shimoldan nurota tizmasi (1500 m) o’rab turadi. eng baland joyi, haydarboshi (2165 m) cho’qqisidir.vodiyning o’rab turgan tog’lari gersin burmalanishida ko’tarilgan mezozoy davrida yemirilgan, alp bosqichida yana ko’tarilgan. foydali qazilmalarda volfram (nurota), oltin (marjonbuloq), marmar (g’ozg’on va oqtog’) omonqo’ton konlari bor va yerda turli ma’danlar qazib olinmoqda.zarafshon iqtisodiy rayonida turli xil foydali qazilmalar tarqalgan. neft, gaz, oltin, molibden, uran, nodir metallar va boshqalar tarqalgan. bunday foydali qazilmalarning strategik ahamiyati yuqoriloigi bilan ajralib turadi. ayniqsa rangdor metallar va yoqilg’i foydali qazilmalari keng tarqalgan. shu foydali qazilmalarga binoan sanaot tarmoqlari keng taraqqiy etmoqda. yirik rangli metallarning asosiy konlari joylashgan. bundan tashqari gaz, neft konlari va gaz-kimyo majmualari faoliyat yuritib kelimoqda. yirik oltin konlari navoiy va samaqand viloyatlarida joylashgan. bu konlarda respublika ahamiyatiga ega bo’lgan mahsulotlar tayyorlanadi. turli invistitsiyalarning ko’pchiligi shu viloyatlarda amalga oshirilib …

3 / 48

orqali buxoro vohasidan ajralib turadi. xazar yo’lagi shimolida qiziltepa-avtobach, janubda azkamar balandliklari joylashgan. samarqand botig’i sharqdan g’arbga qarab pasaysa markaziy qismi (zarafshon maydoni o’zanidan) har ikki tomonga balandlashadi. chunki, bu qismida zarafshon daryosining 4-5 ta ko’hna qayirlar joylashgan. zarafshon iqtisodiy geografik rayoni sanoat tarmoqlari viloyatlar bo’yicha turli darajada taqsimlangan buni viloyatlar miqyosida ko’rib chiqamiz.mamlakatimiz neft va neft-kimyo sanoatining rivojlanishida buxoro (qorovulbozor) neftni qayta ishlash zavodining birinchi navbatini qurish katta ahamiyatga ega bo’ldi. ushbu zamonaviy korxona asosan frantsiya bilan hamkorlikda barpoetildi va buning uchun 500 mln. aqsh dollariga yaqin mablag’ sarflandi. zavod qo’shni qashqadaryo neft-gaz konlari asosida ishlamoqda. yaqin yillarda qandim koni negizida 11 mlrd. m3 gazni qayta ishlovchi zavod ham ishga tushadi va buning natijasida buxoroda neft-gaz energiya ishlab chiqarish sikli yana mukammallashadi, viloyat hududida o’sish qutb va markazlari shakllanadi.viloyatda sanoat korxonalari soni 10 mingdan ziyod, biroq uning yiriklari 25 ta.buxoro sanoati, asosan,yonilg’i (benzin, kerosin,dizei yoqilg’isi), mebel, ohak,gipskardon, gips, paxta …

4 / 48

. tabiiy va iqtisodiy geografiya uzviy bog’liqdir zero, iqtisod tabiatsiz rivoj topmaydi va yuksalishda ham davom etmaydi. har bir iqtisodiy geografik rayonning tabiiy va iqtisodiy tavsifi bo’ladi. geografik rayonni tabiiy tavsifda rayonning hududi unga qo’shni hududlarga nisbatan joylashgan o’rni va u rayonning tabiiy imkoniyatlari baholanadi. iqtisodiy jihatdan qaraydigan bo’lsak, unda bu jarayonning sanoat jihatdan salohiyati, transporti qishloq xo’jaligining ahamiyati baholanadi.iqtisodiy jihatdan bu rayonning rivojlanishga ta’sir etuvchi omillar eksport va importdagi ahamiyati boshqa rayonlarga nisbatan iqtisodiyotini ajratib turuvchi jabhalarini ta’kidlashimiz mumkin. zarafshon iqtisodiy rayoni o’zining jadal rivojlanishi bilan o’zbekistonda o’z o’rniga ega bo’lib kelayotgan rayon hisoblanib, iqtisodiyotdagi o’rni kattadir.[6]. zarfshon tabiiy-geografik rayoni zarafshon vodiysining o’rta va quyi qismini o’z ichiga oladi. relyefi, geologik tuzilishi va foydali qazilmalari. relyefiga ko’ra, 3 qismga: zarafshon vodiysiga, turkiston-nurota-oqtog’ va zarafshon–ziyovuddin tog’lariga bo’linadi. zarafshon vodiysi botiqda joylashgan, uning kengaygan joyi samarqand, buxoro va qorako’l vohalari. toraygan joylarda hazar va qorako’l yo’llari joylashgan. vodiy, asosan, lyoss, qum, …

5 / 48

zirda buxoro viloyatiga yetib bormaydi. biroq, qadimiy buxoroning ma’daniyati va tarixi ayni uning ta’sirida shakllangan. qolaversa, hozirda buxoro-qorako’l vohasi ham zarafshon daryosi qadimiy oqimi asosida vujudga kelgan.zarafshon vodiysi markazi tektonik botiqdan iborat.[8] zarafshon vodiysi goh kengayadi, goh torayadi. kengaygan qismida samarqand, buxoro va qorako’l vohalari, toraygan qismida xazar va qorako’l yo’lagi joylashgan. samarqand botig’ining eng keng yeri 70-80 km, uzunligi 220 km, okean sathidan balandligi 350-905 m bo’lib,tog’ tomon balandlashib, shimolda nurota oqtog’ga, janubda qoratepa, zirabuloq, ziyovuddin bog’lariga tutashib ketadi. g’arbga torayib xazar yo’lagi orqali buxoro vohasidan ajralib turadi. xazar yo’lagi shimolida qiziltepa-avtobach, janubda azkamar balandliklari joylashgan. samarqand botig’i sharqdan g’arbga qarab pasaysa markaziy qismi (zarafshon maydoni o’zanidan) har ikki tomonga balandlashadi. chunki, bu qismida zarafshon daryosining 4-5 ta ko’hna qayirlar joylashgan. bu qayirlarning lyoss yotqiziqlari qalin bo’lgan yerlarda ko’plab jarlar vujudga kelgan. zarafshon vodiysi g’arbga kengayib, buxoro vohasini hosil qiladi. vohaning shimoliy-g’arbini qizilqum o’rab olgan. vohaning janubi-g’arbida joylashgan qorako’l …

6 / 48

abi balandliklar joylashib, qarshi cho’lidan ajralib turadi. zarafshon vodiysining shimolida esa nurota-qo’ytosh botig’i o’rnashgan. bu botiqning o’rtacha balandligi 500-560 m bo’lib, uning shimolida nurota tizmasi joylashgan. nurota tizmasining o’rtacha balandligi 1500 m. eng baland hayotboshi (zargar) cho’qqisi 2169 m. nurota tizmasi sharqda sangzor daryo vodiysi orqali morguzar tog’idan ajralib turadi. nurota, qo’ytosh botig’ining janubda qo’bdin, qaroqchi, oqtog’ baxil tog’lar joylashgan.zarafshon vodiysining janubidagi qoratepa, zirabuloq, ziyovuddin tog’lari bir-biridan taxtaqoracha dovoni jom qarnob botiqlari qarnob botiqlari orqali ajralib turadi. zarafshon vodiysi turon platasining bukilgan mintaqasida joylashib, ustini neogen va to’rtlamchi davr cho’kindi jinslari qoplab olgan. bu hududda neogen davrigacha dengiz bo’lgan so’ngi tektonik jarayon ta’sirida quruqlikka aylangan. so’ngra zarafshon daryosi o’zanini chuqurlashtirib, qator qayirlar (terrasalar) hosil qilgan.[11] vodiyning atrofidagi tog’lar esa paleozoy erasining toshko’mir davrida sodir bo’lgan gersin burmalanishida vujudga kelgan zarafshon tabiiy geografik o’lkasining buxoro va qoravul bozor va boshqa gaz konlari topilgan. o’lkada yana marmar, oltin, volfram rudasi mavjud. shu …

7 / 48

og’in 114-400 mm (g’arbdan sharqqa ortib boradi), faqat zarafshon tizmasining g’arbiy qismi omonqo’tonda 881 mm. yog’inning ko’p qismi tekislik qismida yilning sovuq faslida, tog’li qismida esa issiq faslda ham tushadi. vodiyning asosiy daryosi – zarafshon ko’llarida eng yirigi dengizko’l- zarafshon vodiysi botiqda joylashganligi sababli yerosti suvlari mavjud.vodiyning tuproq va o’simlik qoplami balandlik mintaqalari hosil qilgan vodiyning eng pastki 400-500 m balandlikgacha bo’lgan yerlari cho’l mintaqasidan so’ng adirlar boshlanib, balandligi 500 m dan 1200 m gacha bo’lgan yerlarning o’z ichiga oladi. bu yerlardan tipik to’q tusli bo’z tuproq tarqaladi.vodiyning 2700 m dan baland qismi yaylov mintaqasidan iborat, tuprog’i jigar rang. hayvonlardan bo’ri, tulki, quyon, chiyabo’ri va boshqalar, parrandalardan qirg’ovul, loyxo’rak, o’rdak, chug’urchuq, chumchuq bulardan tashqari, har xil ilon, kaltakesak, tipratikan, kalamush, ko’rsichqon va boshqalar uchraydi. bu hududda ham qizil kitobga o’simlik va hayvonot dunyosi vakillari ham ko’p uchraydi. bu hududda o’simlik va hayvonlarni himoya qilish uchun qo’riqxonalar mavjud. shunday qo’riqxonalardan biri …

8 / 48

oki buxoro-navoiy iqtisodiy rayoni. samarqand qashqadaryo bilan birgalikda samarqand-qarshi rayoni deb ham yuritilgan. hozirda samarqand viloyati alohida iqtisodiy rayon sifatida ko’rsatilgan. ta’kidlash lozimki, biz ajratgan tartibda ya’ni 3 ta ma’muriy-iqtisodiy rayonlarni birlashtiruvchi asosiy rayon maqomida. ammo, u geografik joylashgan o’rniga qarab “markaziy rayon” deb yuritiladi. fikrimizcha, “markaz” tushunchasi iqtisodiy rayonlashtirishda odatda geodrafik o’rniga qarab emas, balki siyosiy funksiyasiga ko’ra poytaxt shahar mavjud bo’lgan hududga nisbatan qo’llaniladi (masalan, rossiya federatsiyasida markaziy-iqtisodiy rayoni shu mamlakatning o’rtasida joylashmagan).respublikamizning hududiy mehnat taqsimotiga zarafshon iqtisodiy rayoni rangli metallurgiya, mashinasozlik, kimyo va neft kimyosi, yengil va oziq-ovqat sanoatiga paxta, jun, qorako’l terisi yetishtirishga ixtisoslashgan. shuningdek, uni xalqaro ahamiyatga ega bo’lgan turistik ob’yekt sifatida ham ko’rish mumkin. 1.1.1-rasm.zarafshon tabiiy-geografik rayoni. 2017-yil yakunlariga ko’ra, rayon ulushiga respublikada yaratilgan yalpi ichki mahsulotning-17,1, sanoat ishlab chiqarishning-19,9, qishloq xo’jaligi 20,1, investetsiya hajmining 30,7 % ga to’g’ri keladi. biroq, uning eksport-import faoliyati uncha katta emas: 5,9 va 14,5 %.rayonning kuchli tomonlari uning …

9 / 48

loyatida 14 ta tuman,11 ta shahar va 88 ta shaharcha mavjud.iqtisodiy geografik o'rni va tabiiy boyliklari.bu iqtisodiy geografik rayoni o'zbekistonning markaziy qismida joylashgan bo'lib, samarqand viloyati hududidan iborat. u aholi soni hamda yalpi sanoat mahsuloti bo'yicha mamlakatimizda yetakchi o'rinlardan birida turadi (xaritadan mazkur rayonning chegaralarini aniqlang). u tabiiy geografik o'rniga ko'ra zarafshon vodiysining o'rta qismiga to'g'ri kelib, uch tomondan nurota, turkiston va zarafshon tizma tog'lari bilan o'ralgan. tog' tizmalari shimoldan esadigan sovuq havo oqimini birmuncha to'sadi. yog'in ko'proq (250-800 mm) yog'adi. sho'rxok maydonlar deyarli yo'q. bo'z va o'tloq-allyuvial tuproqli yerlar kattagina maydonni tashkil etadi. iqtisodiy geografik rayon hududidan oqib o'tuvchi zarafshondaryosi suvni muz va qorlardan oladi. shunga ko'ra zarafshondaryosi sug'orishga ehtiyoj katta bo'lgan yoz oylarida to'lib oqadi. suvdan yanada samarali foydalanishni ko'zlab, daryoning o'rta oqimida kattaqo'rg'on suv ombori,quyi oqimida esa quyimozor suv ombori barpo etilgan. shu bilan birga eski anhor kanali orqali zarafshon suvi (darg'om kanalidan) qashqadaryo viloyatiga oqizilmoqda. xullas, …

10 / 48

pilgan. xullas, rayonning yuksalishida uning tabiiyva iqtisodiy geografik o'rnidagi qulayliklar qatori tabiiy sharoiti va boyliklari ham talay imkoniyatlar yaratadi. rayon aholisining 3/5 qismi qishloqda yashaydi. butun aholi sonida mehnatga yaroqli kishilar salmog'i mamlakatdagi o'rtacha ko'rsatkichdan kam bo'lsa-da, lekin ishchi kuchlari iqtisodiyotni yuksaltirish uchun keragicha topiladi. tabiiy sharoit va xo'jalik yuritishdagi tafovutlargamuvofiq aholi joylashuvida ham tafovut yaqqol ko'zga tashlanadi. inson faoliyati uchun eng qulay zarafshon vodiysida aholi nihoyatda zich yashaydi. bu yerlarda bir km.kv ga 150 va undanortiq kishi to'g'ri keladi. adirlarda va tog'larda har bir km.kv ga 5-10 kishi to'g'ri keladi. qishloq xo`jaligining asosiy tarmoqlari:donchilik, paxtachilik,, bog`dorchilik, uzumchilik, go`sht-sut chorvachiligi, qorako`lchilik, ipakchilik. sanoatning asosiy tarmoqlari:rangli metallurgiya, mashinasozlik (avtomobilsozlik), yengil va oziq-ovqat.xo'jaligi.samarqand iqtisodiy geografik rayoni hududida aholi qadimdan obikor dehqonchilik bilan shug'ullanib kelgan. dehqonchilik bilan birga savdo va hunarmandchilik ham taraqqiy etgan. temiryo'l qurilgach, samarqand iqtisodiy geografik rayonidagina emas, balki butun o'rta osiyoning xo'jalik hayotida jonlanish yuz berdi. endilikda rayonning agrosanoat …

Want to read more?

Download all 48 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zarafshon iqtisodiy rayonining yoqilg’i sanoati va rangdor metallurgiya sanoati"

urganch davlat universiteti urganch davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti geografiya yo’nalishi 141-guruh talabasi qutlimurotova gulnozaning o’zbekiston (iqtisodiy) geografiyasi fanidan kurs ishi mavzu: zarafshon iqtisodiy rayonining yoqilg’i sanoati va rangdor metallurgiya sanoati. topshirdi: _____________________qutlimurotova g. qabul qildi: ___________________abdullayev a. urganch -2018 y. mundarija kirish………………………………………………………………..………….3 i. bob. zarafshon iqtisodiy geografik rayoniga umumgeografik ta’rif…………………………………………….……5 1.1.iqtisodiy rayonning geografik o’rni, tabiiy sharoiti va tabiiy resurslari…………....................................................................................................5 1.1. zarafshon iqtisodiyrayonning xo’jaligiga umumiy tavsif………….…………………………………...

This file contains 48 pages in DOC format (2.5 MB). To download "zarafshon iqtisodiy rayonining yoqilg’i sanoati va rangdor metallurgiya sanoati", click the Telegram button on the left.

Tags: zarafshon iqtisodiy rayonining … DOC 48 pages Free download Telegram