o‘zbek tilining etimologik lug‘ati

PPTX 16 стр. 1,2 МБ Бесплатная загрузка

16 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,2 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 16

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (4 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 16

shavkat rahmatullayevning “o‘zbek tilining etimologik lug‘ati”asari haqida shavkat rahmatullayevning “o‘zbek tilining etimologik lug‘ati”asari haqida tayyorladi: qodirova xafiza reja kirish muallif haqida manba sifatida qadimgi tillar so‘zlarning semantik o‘zgarishi qiyosiy tilshunoslik yondashuvi madaniy va tarixiy bog‘liqlik xulosa foydalanilgan adabiyotlar shavkat rahmatullayev hayoti va ijodi shavkat rahmatullayev 1926 yil 15 mart toshkent shahrida dunyoga keladi. u 1947 yil o‘rta osiyo davlat universitetini (hozirgi o‘zbekiston milliy universiteti) tamomlagan. 1952 yil nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi, 1966 yil esa doktorlik ishini o‘z nihoyasiga yetkazdi. olim frazeologiya, leksikologiya, morfologiya, orfografiya va leksikografiya muammolari bilan shug‘ullanib kelgan. 200 dan ortiq ilmiy-uslubiy qo‘llanmalar muallifi. 1968 yil olim umumiy tilshunoslik (bugungi kunda til nazariyasi va amaliyoti kafedrasi deb nomlanadi) kafedrasining tashkil topishida jonbozlik ko‘rsatgan. shavkat rahmatullayevning tilshunoslik ilmi taraqqiyotidagi salmoqli faoliyati, mehnati hukumatimiz tomonidan munosib taqdirlandi. ustoz 1990 yilda «mehnat faxriysi» medali bilan mukofotlandi. shu yili «o‘zbekiston respublikasida xizmat ko‘rsatgan xalq maorifi xodimi» faxriy unvoniga sazovor bo‘ldi. 1996 yilda …

2 / 16

ni, qanday fonetik va semantik o‘zgarishlarga uchragani, ularning qadimgi yodgorliklardagi shakllari haqida ma’lumot berilgan. asar turkiy tillar bilan bir qatorda arab, fors, rus va boshqa tillardan kirgan so‘zlarning etimologik tahlilini ham o‘z ichiga oladi. shuningdek, xalq og‘zaki ijodida uchraydigan so‘zlar, tarixiy va zamonaviy qatlamlarga oid leksik birliklar izohlanadi. bu lug‘at tilshunoslar, yozuvchilar, tarjimonlar va o‘zbek tilining tarixiy taraqqiyoti bilan qiziquvchilar uchun qimmatli ilmiy manba hisoblanadi. muallif haqida shavkat rahmatullayev – taniqli tilshunos, professor bo‘lib, o‘zbek tilining etimologiyasi, leksikologiyasi va dialektologiyasi yo‘nalishida muhim ilmiy tadqiqotlar olib borgan. u o‘zbek tilshunosligiga katta hissa qo‘shgan olimlardan biri bo‘lib, ayniqsa, so‘zlarning kelib chiqishi va ularning tarixiy taraqqiyotini o‘rganish borasida qimmatli asarlar yaratgan. rahmatullayevning ilmiy faoliyati o‘zbek tilining lug‘aviy boyligini tadqiq etish, turkiy tillar bilan qiyosiy tahlillar olib borish va o‘zbek tilining rivojlanish bosqichlarini aniqlashga qaratilgan. uning "o‘zbek tilining etimologik lug‘ati" asari o‘zbek tilshunosligida muhim manba bo‘lib, tilshunoslar, adabiyotshunoslar hamda tarjimonlar uchun bebaho qo‘llanma hisoblanadi. …

3 / 16

fikr yuritiladi. asar ilmiy jihatdan asoslangan bo‘lib, so‘zlarning qiyosiy tahlili ham berilgan. bu esa o‘zbek tilining boshqa turkiy tillar bilan bog‘liqligini o‘rganish, tilimizning tarixiy taraqqiyotini tushunish va uning boy lug‘aviy qatlamlarini ochib berishda muhim ahamiyat kasb etadi. lug‘at tilshunoslar, adabiyotshunoslar, tarjimonlar va til tarixi bilan qiziquvchilar uchun qimmatli ilmiy manba hisoblanadi. manba sifatida qadimgi tillar shavkat rahmatullayevning "o‘zbek tilining etimologik lug‘ati" asarida o‘zbek tilidagi so‘zlarning kelib chiqishi va rivojlanish jarayonida turli qadimgi tillarning ta’siri batafsil o‘rganilgan. lug‘atda so‘zlarning asosiy ildizlari aniqlanib, ularning qaysi tildan kirgani va qanday o‘zgarishlarga uchragani izohlanadi. xususan, qadimgi turkiy til o‘zbek tilining asosiy manbasi bo‘lib, lug‘atda ko‘plab turkiy ildizga ega so‘zlarning tarixiy shakllari, ularning yozma yodgorliklardagi qo‘llanilishi va hozirgi zamonaviy talqini tahlil qilingan. bundan tashqari, fors-tojik, arab va rus tillaridan o‘zlashgan so‘zlar ham lug‘atda alohida o‘rganilib, ularning dastlabki shakli, fonetik va semantik o‘zgarishlari ko‘rsatilgan. arab va fors tillaridan kirgan so‘zlarning aksariyati madaniyat, fan, din va davlat …

4 / 16

taalluqlidir. bu so‘zlarning dastlabki shakllari qadimiy turkiy yodgorliklarda uchraydi. o‘rta asr qatlamiga esa asosan, arab va fors-tojik tillaridan o‘zlashgan so‘zlar kiradi. ular ilm-fan, din, madaniyat va boshqaruv bilan bog‘liq bo‘lib, "adabiyot", "ma’rifat", "hukumat" kabi so‘zlar bu davrga xos. zamonaviy qatlam – asosan, xx-xxi asrlarda shakllangan bo‘lib, rus va g‘arb tillaridan olingan so‘zlarni o‘z ichiga oladi. masalan, "telefon", "kompyuter", "elektr" kabi so‘zlar shu qatlamga tegishli. lug‘atda bu so‘zlarning kelib chiqishi, tarixiy rivojlanishi va semantik o‘zgarishlari ilmiy asosda yoritilgan. bu esa o‘zbek tilining boyligi va uning tarixiy shakllanish jarayonini o‘rganishda muhim ahamiyat kasb etadi. so‘zlarning semantik o‘zgarishi shavkat rahmatullayevning "o‘zbek tilining etimologik lug‘ati" asarida so‘zlarning semantik o‘zgarishlari ham batafsil tahlil qilingan. lug‘atda ba’zi so‘zlarning dastlabki ma’nosi va hozirgi kundagi ma’nosi o‘rtasidagi farqlar yoritilib, ularning tarixiy taraqqiyoti tushuntiriladi. masalan, "yulduz" so‘zi qadimda "yorqin" ma’nosida ishlatilgan bo‘lsa, keyinchalik osmondagi jism nomi sifatida qo‘llanila boshlagan. shuningdek, "sulton" so‘zi dastlab "hokimiyat, qudrat" ma’nosini bildirgan bo‘lsa, keyinchalik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 16 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbek tilining etimologik lug‘ati"

shavkat rahmatullayevning “o‘zbek tilining etimologik lug‘ati”asari haqida shavkat rahmatullayevning “o‘zbek tilining etimologik lug‘ati”asari haqida tayyorladi: qodirova xafiza reja kirish muallif haqida manba sifatida qadimgi tillar so‘zlarning semantik o‘zgarishi qiyosiy tilshunoslik yondashuvi madaniy va tarixiy bog‘liqlik xulosa foydalanilgan adabiyotlar shavkat rahmatullayev hayoti va ijodi shavkat rahmatullayev 1926 yil 15 mart toshkent shahrida dunyoga keladi. u 1947 yil o‘rta osiyo davlat universitetini (hozirgi o‘zbekiston milliy universiteti) tamomlagan. 1952 yil nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi, 1966 yil esa doktorlik ishini o‘z nihoyasiga yetkazdi. olim frazeologiya, leksikologiya, morfologiya, orfografiya va leksikografiya muammolari bilan shug‘ullanib kelgan. 200 dan...

Этот файл содержит 16 стр. в формате PPTX (1,2 МБ). Чтобы скачать "o‘zbek tilining etimologik lug‘ati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbek tilining etimologik lug‘… PPTX 16 стр. Бесплатная загрузка Telegram