ahmad lutfiy qozonchining "bir vijdon uyg’onur" asari

PDF 42 стр. 1,4 МБ Бесплатная загрузка

42 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,4 МБ

Тип файла PDF

Страницы 42

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (10 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 42

ahmad lutfiy qozonchining “bir vijdon uyg’onur” romani alp jamolning “mehribonlar” asari reja: 1. a.l. qozonchi ijodi 2.“bir vijdon uyg’onur” romani va uning qiyosiy tahlili 3. alp jamol ijodi 4.“mehribonlar” asari 5. ushbu ikki asarning farqli va o’xshash tomonlari qiyosiy tahlil uchun tanlangan asarlar: ahmad lutfiy qozonchining “bir vijdon uyg’onur” asari  asarning g’oyasi  asarda ifodalangan bir inson qismati va o’sha davrga xos hayot alp jamolning “mehribonlar” asari  asarning mazmuni  asarda aks ettirilgan bir inson taqdiri va to’g’ri tarbiyaning inson hayotidagi o’rni a. l. qozonchining “bir vijdon uyg’onur asari”  taniqli turk yozuvchisi ahmad lutfiy qozonchi 1936-yilda turkiyaning churum tumanida dunyoga kelgan. u xuddi shu tumanda boshlang‘ich maktabni va imom-xatiblar litseyini tamomlagan. yozuvchi 1964-yilda istanbul oliy islom institutini muvaffaqiyatli tamomlab, churum, sirt, isparta shahar va tumanlarida din xizmatlarda ishlagan.  hozir bursadagi uludog‘ universitetining ilohiyot fakultetida islom tarixi bo‘limida faoliyat yuritib kelmoqda. professor din tarixiga, diniy masalalarga, hazrati …

2 / 42

og’liq bo’lib, asarda uning faxsh va e’tiqoddan yiroq hayoti bir kunda butunlay o’zgarib ketishi, uning qalbida iymon va allohga bo’lgan muhabbat uyg’onishi, bu esa keyinchalik uning halol va oqil insonga aylanishiga yordam berishi tasvirlangan. asar sarlavhasi va mavzusi  adib tomonidan asarga juda chiroyli va ma’noli sarlavha tanlangan. ushbu sarlavha asarning asosiy mohiyatini to’liq ochib bergan. “bir vijdon uyg’onur” degan sarlavha qo’yish orqali yozuvchi tumayga ishora qiladi. ya’ni otasi kabi ichkilikka mukkasidan ketgan tumay, bir kechada o’zgarib unda iymon va vijdon uyg’onadi hamda uning hayot yo’li butunlay ijobiy tomonga o’zgarib ketadi.  ushbu asarda bir oila misolida bu dunyoning yolg'onchi va o’tkinchi ekanligi, haqiqiy hayot o'limdan so'ng boshlanishi, inson o’z vaqtida qilgan gunohlariga tavba qilib, yolg'iz allohgagina sig'inishi lozimligi asosiy mavzu qilib olingan. shuningdek, asarda iymoni mustahkam inson (ushbu asarda saodat xonim), hech qachon o’z e’tiqodidan voz kechmasligi hamda doimo diniga va diniy qadriyatlariga sodiq qolishi, kayf-u safoga berilgan manman …

3 / 42

yoli), bu olamni qur’oni karimni quchoqlagancha tark etganda uning yuzi avvalgidan ham nurli va fayzli ko’rinishda bo’ladi. personajlar psixologiyasiga keladigan bo’lsak, asarda sururibey – manman, johil, erkak saodat xonim esa sabr va matonatli oqila ayol sifatida, tumay esa avvaliga hayotda hech bir maqsadi yo’q inson, keyinchalik esa birovning haqidan qo’rqadigan, alloh roziligiga erishishni ustuvor maqsadiga aylantirgan mard va jasur yigit sifatida tasvirlangan. muallif va personaj nutqining o’ziga xos xususiyatlari.  bu asarning asl nusxasi emas, balki tarjima variant bo’lganiga qaramasdan, asarda tarjimon rohila ro’zmonova tomonidan muallif va qahramonlar nutqi juda ta’sirli qilib ochib berilgan.  muallif asardagi har bir detalni juda aniq qilib tasvirlagani sababli, asar syujetlari va qahramonlarning kechinmalari kitobxon ko’z oldida aniq namoyon bo’ladi. masalan, saodat xonimga bu ismning no’to’g’ri qo’yilgani haqida gapirar ekan, muallif: “gohida u allaqachon suyaklari chirib ketgan otasi unga nima uchun bu ismni qo’yganini o’ylar, otasining oydin orzulari bilan o’z hayoti orasidagi farqni ko’z …

4 / 42

hi toifaga kiruvchilar esa o’vropacha madaniyatga berilmagan holda, o’z e’tiqodini mahkam ushlagan insonlar (saodat xonim kabilar) bo’lishgan. ushbu asar o’sha paytlarda turkiyada hukm surgan davr va ikki toifa insonlarning aqidalarini to’liq ochib bergan. motivning badiiy estetik vazifalari ushbu asar motivlari quyidagicha: johil er, diniy bilimning yo’qligi lma tagiga olma tushishi (sururibey va tumay misolida)  inson nima eksa shuni o’radi (sururibey va tumay misolida)  ezgulik  ertami kechmi adolat qaror topishi (saodat xonimga foniy dunyoda ko’rgan azoblari uchun boqiy dunyoda beriladigan ajrlar)  asarda ushbu motivlarning bari uning ekspressivligiga ta’sir qilgan. badiiy asarning syujet unsurlari  asar prologida muallif chekka qishloq va shaharlardagi yosh avlodning tarbiyasi buzilib ketayotgani, ular kufr so’zlarni hech bir hijolatsiz aytishni boshlaganlari va ular tobora kattalarning beradigan tanbexlarini ham pisand qilmayotganlari haqida aytib o’tadi. yosh avlodning bunday tarbiya olayotgani kelajakda vataniga foyda o’rniga, zarar keltiradigan insonlar yetishib chiqishiga sabab bo’ladi. ammo muallif kelajakka umid bilan …

5 / 42

otasi sururibeydan-da o’tib ketishi va ota-onasini bepisand qilishni boshlashi bilan boshlanadi.  voqealar rivoji: tumayning chinakam ichkilikbozga aylanishi. saodat xonimning iztiroblari va shusiz ham murakkab hayoti endi yanada qiyinlashishi. tumayning o’quv muassasasidan yomon o’zlashtirishi va dasrga kelmasligi sababli haydalishi. sururibeyning tumayni tartibga chaqirish uchun qilgan ishlari besamar ketishi. tumay ota-onasini va atrofdagilarni mensimay, faqat ichkilikka qaram bo’lib qolishi. badiiy asarning syujet va unsurlari  kulminatsiya. tumayning otasi sururibey vafot etishi. shundan so’ng u mozorda do’sti bilan ichkilikbozlik qilib o’tirganida uning yoniga keksa bir inson kelib pand-nasixat qilishi, keksa insonning gaplari tumayga qattiq ta’sir qilib, xuddi u inson tumayni har yerda taqib qilayotganday bo’lishi. otasining tushiga kirishi va qadr kechasida masjidga suv ichish uchun kirganida u yerdagi sehrli muhit va ibodatga kelgan insonlar tumayda o’zgacha taassurot qoldirishi. saodat xonimning o’limi.  yechim: tumayning qadr kechasidan so’ng o’zgarishi, ismini murod deb qo’yishi, xarom narsalar va ichkilikdan butunlay voz kechishi. uning qalbida iymon …

6 / 42

n so’ng, uni harbiy xizmatdagi komandiri yoniga chaqirib obdon maqtaydigan epizod.  qistirma epizod:asarda murod (tumay)ning bir qizni qutqarib qolgani haqida gap ketganidan so’ng, birdan uning harbiy xizmatdagi do’stli sharofning sevgi iztiroblari bayon qilib ketilishi. asarda qo’llanilgan badiiy tasviriy vositalari va muhitga xos so’zlar (varvarizm, jargon, argo)  asar badiiy tasviriy vositalardan foydalanish jarayonida yozuvchi o’z mahoratini to’liq ochib bergan. asarda o’ynoqi ko’zlar, shirin uyqu kabi metaforalar; shahar tinch uyquda, masjiddagilar kabi metonimiya; sukutga cho’mgan mozorlar kabi jonlantirish, boshdan ham kattadek taassurot beruvchi ko’zlari singari o’xshatishli birikmalar va beo’xshov burun, katta-katta lunjlar, chala-yarim qoshi kabi mubolag’alardan keng qo’llanilgan.  asarda qahramonlar nutqini jonli va haqiqatga yaqin qilib ifodalash uchun vulgarizmlardan keng foydalanilgan. ko’ppak, ahmoq, qari eshshak, ko’zing chiqqur kabilar shular jumlasidandir. asardagi milliy kolorit asarda musulmon xalqlariga xos xususiyatlar aks ettirilgan. qadr kechasida insonlarning masjidda toat-ibodat qilishi, ertalablar jamoat bo’lib bomdod nomizini o’qishi. bir inson hayotdan ko’z yumganida uning ustida …

7 / 42

lg’onchi dunyoga kelib ketganlar, na so’zlashar, na xabarlashar. ustlarida gul-u lola bitganlar na so’zlashar, na xabarlashar. asarda qo’llanilgan har bir badiiy detal uning eskpressivlik darajasiga bevosita ta’sir o’tkazgan. asarni o’qir ekansiz unda berilgan o’xshatishlar, foydalanilgan vulgarizmlar, kinoya gaplar asar qahramonlarining ma’lum bir voqelikka bo’lgan munosabatini to’liq ochib berishga xizmat qilgan. asarda barcha badiiy elementlardan o’rinli va me’yorida foydalanilgan, bu esa kitobxonga asarni o’qish davomida estetik zavq olishga yordamberadi. asardan olgan taassurotlarim  ahmad lutfiy qozonchining “bir vijdon uyg’onur” asari menda juda katta taassurot qoldirdi. asarni o’qish davomida men asar qahramonlarining ichki kechinmalarini go’yoki o’z boshimdan o’tkazgandek bo’ldim (hatto ba’zi joylarda ko’zimga bir necha bor yosh ham keldi). asar bosh qahramonlari sururi bey, saodat xonim va tumay bey , ya'ni kichik bir oila. lekin bu kichik oilaning "katta" hayoti atrofdagilarni xulosa qilishga , ibrat olishga, to'g'ri yo'lni tanlashga chorlaydi. shu sababli asar juda katta tarbiyaviy ahamiyatga ega. unda yosh avlodning ongini …

8 / 42

tinglovchi sifatida ishtirok etgan va unda adabiyotga bo’lgan mehr uyg’ongan.otasi zamonaviy ilmlar bilan birga jamoliddinga yana arab va fors tillarini ham o’rgatgan. navoiy asarlari mutolaasi orqali she’riyatga qadam qo’ygan yosh adibning ilk she’ri “o’qituvchi” jurnalida bosilib chiqqan. alp jamolning sermahsul ijodi  u hayoti davomida atrofdagi insonlarni kuzatib, ularning xatti- harakatlaridan ilhomlanib ko’plab hangomalar va 300 ta miniatyurani yaratdi. ulardan ko’pi “mushtum”, “qizil o’zbekiston” va toshkent haqiqati” gazetalarida bosilib chiqqan. o’zmtrk xazinasidan joy olgan televizion miniatyuralar teatridagi bir-biridan qiziqarli hangomalar ham aynan alp jamolning qalamiga mansub. alp jamol yozgan mashhur miniatyuralardan lavhalar alp jamol hikoyalar, she’rlar va miniatyuralardan tashqari pyesalar ham yozgan. ular orasida eng mashhuri “mehribonlar” asaridir. asar asosida yurtimizning ko’plab teatrlarida pyesalar qo’yildi va “toychoq” deb nomlangan serial ham ishlandi. badiiy asar tahlili va uning tematik tasnifi  asar nomi: “mehribonlar”  asar janri: pyesa  ijodiy metod: realism  asar voqealari toshkentda bo’lgan. asar qahramonlari: ikrom, savri, …

9 / 42

iya berish o’rniga, u nomaqbul ishlarni qilganda ham uni “botirsher, toychog’im, juda to’g’ri qilibsan” deya uni erkalab ko’kka ko’tarishadi. afsuski, ularning bu ishlari botirning kelajakda jinoyatchi bo’lib yetishishiga sabab bo’ladi. asarning asosiy g’oyasi va leytmotivi  asarning asosiy g’oyasi ota-ona farzandini doimo to’g’ri tarbiyalab, uni halol luqma berib boqishi lozimligidir. zero farzand biror bir odobsizlik qilsa, uni asar qahramonlari ikrom va sarvi kabi tanbeh o’rniga maqtov bilan xursand qilish, oxir- oqibat bolaning barchaga bepisandlik bilan qarashiga, halolni haromdan ajrata olmay qolishiga va yomon yo’llarga kirib ketishiga sabab bo’ladi (botirning hayoti bunga yaqqol misol).  asarning asosiy maqsadi insonlarni mushohadaga chorlash, asar qahramonlarining xatti-harakatlari va taqdiri orqali o’zi uchun to’g’ri xulosi chiqarishga undash.  asar leytmotivi – berilgan to’g’ri tarbiya farzandning porloq kelajagi poydevori, unga befarqlik bilan qarash esa ayanchli yakun topishi mumkin. asar sarlavhasi  asarga bejizga “mehribonlar” deb nom qo’yilmagan. sarlavhada kinoya bor. mehribonlar deya muallif botirning ota-onasiga ishora …

10 / 42

tkazgan. personajlarning nutqini esa alohida ta’kidlab o’tish joiz. masalan, asarda ikromning nutqida uning chapani insonlarga xos xulq-atvori ochib berilgan. savriga keladigan bo’lsak, uning boylikka o’ch va manman xarakteri orqali to’liq ochib berilgan. savrining botirga “toychog’im”, “onang o’rgilsin”, “botirsherim” deb murojaat qilishi uning o’g’liga keragidan ortiq mehr ko’rsatishidan darak beradi. motivning badiiy estetik vazifalari ushbu asar motivlari quyidagicha:  noto’g’ri berilgan tarbiya  nopok hayot tarzining oqibati (savri va ikromning harom tarzda pul topishi)  nimani eksang, shuni o’rasan ushbu motivlarning bari badiiy asarning ekspressivligi va tarbiyaviy ahamiyatini oshirishga yordam bergan. badiiy asarning syujet unsurlari  asar ekspozitsiyasi: asar botirning mahalladagi bolalarga qitmirlik qilishi va juda bezori yigit ekanligi haqidagi ta’rif bilan boshlanadi.  tugun: ikrom va savri farzandi botirning barcha odobsizliklarini bolalarcha sho’xlikka yo’yishi, qo’ni-qo’shnilar botirdan shikoyat qilishsa, bo’layotgan ishlarda ularning o’zini ayblashi farzandining tarbiyasiga salbiy ta’sir qiladi. botirning onasi birga tijorat qiladigan sheriklari ajdar va bo’riga ilakishib qoladi, qimor …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 42 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ahmad lutfiy qozonchining "bir vijdon uyg’onur" asari"

ahmad lutfiy qozonchining “bir vijdon uyg’onur” romani alp jamolning “mehribonlar” asari reja: 1. a.l. qozonchi ijodi 2.“bir vijdon uyg’onur” romani va uning qiyosiy tahlili 3. alp jamol ijodi 4.“mehribonlar” asari 5. ushbu ikki asarning farqli va o’xshash tomonlari qiyosiy tahlil uchun tanlangan asarlar: ahmad lutfiy qozonchining “bir vijdon uyg’onur” asari  asarning g’oyasi  asarda ifodalangan bir inson qismati va o’sha davrga xos hayot alp jamolning “mehribonlar” asari  asarning mazmuni  asarda aks ettirilgan bir inson taqdiri va to’g’ri tarbiyaning inson hayotidagi o’rni a. l. qozonchining “bir vijdon uyg’onur asari”  taniqli turk yozuvchisi ahmad lutfiy qozonchi 1936-yilda turkiyaning churum tumanida dunyoga kelgan. u xuddi shu tumanda boshlang‘ich maktabni va imom-xatiblar ...

Этот файл содержит 42 стр. в формате PDF (1,4 МБ). Чтобы скачать "ahmad lutfiy qozonchining "bir vijdon uyg’onur" asari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ahmad lutfiy qozonchining "bir … PDF 42 стр. Бесплатная загрузка Telegram