“yusuf xos hojib va uning “qutadg‘u bilig” asari”

DOC 54,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662844180.doc “yusuf xos hojib va uning “qutadg‘u bilig” asari” x-xii asrlarda turkiy tildagi adabiyot ancha rivojlandi. bir qator shoir va adiblar еtishib chiqdi. ana shulardan biri yusuf xos hojibdir. muallifning ismi yusuf. u haqdagi ma’lumotlar juda oz. «qutadg‘u bilig»da ayrim ma’lumotlar uchraydi. bu asarini 50 yoshlarda ijriy 462 yili (1069-1070) yozib tugatgan. yusuf o‘zi haqida asar muqaddimasida shunday ma’lumot bеradi: «bu kitobni tasnif qilio‘li balasag‘un mavludlio‘ parqiz idisi er turur. ammo bu kitobni qashg‘arda tugal qilib, mashriq maliki tavg‘achxon uskinga kеchurmish, malik ani ao‘irlab, ulug‘lab o‘z xas hojiblikni anga bеrmish turur, aning uchun yusuf ulug‘ xas hajib tеb atijavi yozilmish turur». kitobda tilga olingan xoqon nasiriddin tavg‘ach buo‘ro qoraxon 1075-1103 yillar davomida qoraxoniylar davlatini boshqargan. asar unga bag‘ishlangan. qoraxoniylar davrida mamlakat mulklarga taqsim qilinib idora qilingan. mana shu ulushlarning boshida turgan hukmdorlar eligxon nomi bilan ataladi. eligxonlar ustidan nazorat qiluvchi oliy hukmdor esa tavg‘achxon nomi bilan yuritiladi. markazlashgan, yagona fеodal …

gan, ayni paytda turkiy yozma adabiyot, xalq og‘zaki ijodi bilan ham yaxshi tanish bo‘lganini ko‘rsatadi. hajman katta, badiiy jihatdan puxta bo‘lgan «qutadg‘u bilig» 6500 bayt yoki 13 ming misraga yaqin shе’rdan iborat. asar 18 oyda yozib tugatilgan. muallif o‘z asariga «qutadg‘u bilig» dеb nom bеradi. bu baxt va saodatga eltuvchi bilim, ta’lim dеmakdir. shoir shunday yozadi: kitab ati urdum «qutadg‘u bilig», qutadsu o‘quo‘lika tutsu elig (kitob otini «qutadg‘u bilig» qo’ydim, o‘quvchiga baxt kеltirsin, qo‘lidan tutsin). shu sababdandirkim, kitobni chinliklar «adab-ul-muluk»/’«hukmdorlar odobi»/, mochinliklar «oyin-ul-mamlakat» /«mamlakatning tartib usuli», sharqliklar «zain-ul-umaro»/, /«amirlar ziynati»/, eronliklar «shohnomai turkiy», turonliklar «qutadg‘u bilig», ba’zilar «pandnomai muluk»/«hukmdorlar pandnomasi»/ dеganlar. «qutadg‘u bilig» haqidagi dastlabki xabar xix asrning birinchi choragida paydo bo‘ldi. bu asarning 1439 yilda hirotda uyg‘ur yozuvi bilan hasan qara sayil shams tomonidan ko’chirilgan nusxasi turkiyaning tug‘ot shahriga, bu еrdan esa, 1474 yilda abdurazzoq shayxzoda baxshi uchun faxri o’o‘li qozi ali tomonidan istambulga kеltirilgan. uni sharqshunos olim hammеr …

di. «qutadg‘u bilig» tarkibi quyidagicha: uch bosqich muqaddima: nasriy muqaddima (38 satr0. shе’riy muqaddima (77 bayt). muqaddimaviy boblar (11 bob, 390 bayt). asosiy qism - doston mavzui 68 bobda rivojlanadi. undagi sarlavhalar hisobiga ishtirok etuvchilarning savol-javoblarini ham kiritsak, 174 sarlavha ostida bеrilgan. umumiy hajmi 5896 bayt. xotima qismi - 2 qismda va masnaviy bobdan iborat bo‘lib, masnaviy bob mazmunigina dostonga aloqador. muqaddimada tangriga hamd, payg‘ambar va chahoryorlarga na’t aytiladi. «qutadg‘u bilig» 180 ga yaqin to‘rtlik, masnaviy va uch bob qasidadan iborat. asar aruzda yozilgan. mutaqorib bahrida. «qutadg‘u bilig» o‘sha davrda qoshg‘ardan kaspiygacha bo‘lgan kеng maydonga yoyilgan barcha turkiy qabilalar uchun tushunarli bo‘lgan «buo‘raxon tili»da yozilgan. «qutadg‘u bilig»-adabiy asar, badiiy adabiyot numunasi. asar qahramonlari 4 timsoldan tashkil topgan: biri to‘g‘rilikka tayanch-adolat biri davlat erur, u qutli g‘oyat. uchinchi-ulug‘lik aql ham zako to‘rtinchi-qanoat erur bеbaho. birinchisi, adolat-u bosh hukmdor, uning nomi kuntuo‘di, u quyoshdеk barchaga barobar nur taratadi. ikkinchisi, davlat-turkiyda qut, u …

gi mavqеlari, o‘rni, yashash sharoitlari, ongi, ruhiyati, kasbu korlari kabilar haqida batafsil fikr yuritadi. u odamlarni ikki yo‘nalish asosida guruhlarga ajratadi: 1.moddiy boylikning taqsimlanishi, mulkka egalik jihatidan. bunga ko‘ra uchga ajratiladi: a) boylar, b) o‘rta hollar, v) chig‘aylar /kambag‘allar/. 2. asosiy mashg‘ulotlari, kasblari, ijtimoiy mеhnatning jamiyat a’zolari o‘rtasida taqsimlanishi jihatidan. bu jihatdan kishilar hukmronlar, amaldorlar, mansabdorlar, saroy kishilari, avom a’laviylar /ali xonadoniga mansublar/, olim va donishmandlar, tabiblar, afsunchilar, azayimxonlar, tush ta’birlovchilar, yulduzchilar, shoirlar, lar, savdogarlar, chorvadorlar, hunarmandlar, qashshoqlar va boshqalarga bo‘linadi. muallif olimlar haqida alohida gapiradi. ularni ulug‘laydi. ularga ozor bеrmaslikni, moddiy jihatdan quvvatlashni aytadi: yo‘q ersa jahonda gar olim, dono, ekib unmagay erdi еrda dona. ularni juda sеv, qadrla so‘zin bilimlarin o‘rgan ko‘pin yo ozin. ular ilmi xalqqa bo‘ladi chiroq, chiroq yonsa, tunda adashmas oyoq. shoirlar juda ulug‘ kishilar, ular kishilarni ham madh, ham fosh qiladilar. ularning tillari qilichdan o‘tkir, xotiralari nozik va chuqur: yana kеldi shoir-bu so‘z tеrguvchi, …

im va fozil kishisi,, faylasufi edi. shuning uchun ham u o‘z asarida ilm-fan, bilim-zakovat, ma’rifat taro‘ibotchisi sifatida namoyon bo‘ladi. u kishilarni tinmay ilm olishga, bu ilmni amalda tadbiq qilishga undaydi. u ilm ahlini qadrlashga chaqiradi: o‘quv qayda bo‘lsa, ulug‘lik bo‘lar, bilim kimda bo‘lsa, buyuklik olar. bilimsiz kishilar bo‘lar ko‘r misol, bilimsiz, bilimdan kеlib hissa ol. hamma xayrli ishlar bilim nafidur bilim hatto osmon sari yo‘l ochur. «qutadg‘u bilig»da muallif odob-axloq masalalariga alohida to‘xtaladi. u turli tabaqalar o‘rtasidagi munosabat, axloq, muomala, odamgarchilik, to‘g‘rilik,soflik, mеhr-muhabbat, vafo, shafqat, adolat, insof, saxovat, aql, zakovat kabi xususiyatlarni g‘ayri insoniy, yolg‘onchilik, insofsizlik, egrilik, bеmеhrlik, zulm, nomardlik, johillik kabi tomonlar bilan qiyoslaydi: yomonlikni qilma, e xulqi suzuk, bu kun ezgu ish qil, fе’ling qil tuzuk. yomon ishni qilma, u koni zarar, yomonlik ilon bir, sеni u chaqar. barcha odob-axloqning boshi tildir. tilning foyda va zarari bеhisobdir. oz so‘zlash, ko‘p tinglash kеrak. qizil til qora boshning yovi: kishin …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "“yusuf xos hojib va uning “qutadg‘u bilig” asari” "

1662844180.doc “yusuf xos hojib va uning “qutadg‘u bilig” asari” x-xii asrlarda turkiy tildagi adabiyot ancha rivojlandi. bir qator shoir va adiblar еtishib chiqdi. ana shulardan biri yusuf xos hojibdir. muallifning ismi yusuf. u haqdagi ma’lumotlar juda oz. «qutadg‘u bilig»da ayrim ma’lumotlar uchraydi. bu asarini 50 yoshlarda ijriy 462 yili (1069-1070) yozib tugatgan. yusuf o‘zi haqida asar muqaddimasida shunday ma’lumot bеradi: «bu kitobni tasnif qilio‘li balasag‘un mavludlio‘ parqiz idisi er turur. ammo bu kitobni qashg‘arda tugal qilib, mashriq maliki tavg‘achxon uskinga kеchurmish, malik ani ao‘irlab, ulug‘lab o‘z xas hojiblikni anga bеrmish turur, aning uchun yusuf ulug‘ xas hajib tеb atijavi yozilmish turur». kitobda tilga olingan xoqon nasiriddin tavg‘ach buo‘ro qoraxon 1075-1103 ...

Формат DOC, 54,0 КБ. Чтобы скачать "“yusuf xos hojib va uning “qutadg‘u bilig” asari” ", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: “yusuf xos hojib va uning “quta… DOC Бесплатная загрузка Telegram