zahiriddin muhammad bobur tabiiy fanlar qo‘wgan hissasi

PDF 38 sahifa 823,6 KB Bepul yuklash

38 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 823,6 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 38

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (8 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 38

1 oʻzbekiston respublikasi maktabgacha va maktab taʼlim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti boshlang‘ich taʼlimda tabiiy fanlar fanidan kurs ishi mavzu: zahiriddin muhammad bobur tabiiy fanlar qo‘wgan hissasi tekshirdi: adhamova iroda bajardi: muxsumova (o‘tkirova)marhabo toshkent – 2025 2 mavzu: zahiriddin muhammad bobur tabiiy fanlar qo‘wgan hissasi reja kirish…………………………………………………………………………….3 asoiy qism i bob. boburning tabiiy fanlarga qo‘shgan hissasi 1.1. boburning ilmiy qiziqishlari va bilim manbalari............................................7 1.2. “boburnoma” asarida tabiiy fanlarga oid ma’lumotlar................................12 1.3. geografiya va geologiyaga , biologiya va tabobat sohasidagi qo‘shgan hissasi............................................................................................................15 ii bob. boburning ilm-fan rivojiga umumiy ta’siri va ilmiy merosi 2.1. astronomiya va matematika sohasidagi hissasi............................................17 2.2. boburning o‘z davridagi boshqa olimlar bilan bog‘liqligi............................25 2.3. uning ilmiy merosining keyingi avlodlarga ta’siri.......................................30 xulosa…………………………………………………………………………34 foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati………………………….36 internet saytlari………………………………………………………...38 3 kirish zahiriddin muhammad bobur – buyuk davlat arbobi, shoir va olim sifatida jahon ilm-fani va madaniyatiga katta hissa qo‘shgan buyuk shaxslardan biridir. u nafaqat yirik tarixiy shaxs, balki o‘z …

2 / 38

lar, iqlim o‘zgarishlari, astronomik hodisalar haqidagi yozganlari uning ilmiy qiziqish doirasining kengligini ko‘rsatadi. ayniqsa, "boburnoma" asarida keltirilgan tabiiy fanlarga oid ma’lumotlar o‘z davri uchun juda qimmatli bo‘lib, bugungi kunda ham ilmiy tadqiqotlarda muhim manba sifatida o‘rganilmoqda. ushbu kurs ishining asosiy maqsadi – zahiriddin muhammad boburning tabiiy fanlar rivojiga qo‘shgan hissasini tahlil qilish, uning ilmiy qarashlarini yoritish va bu bilimlarning hozirgi ilm-fanga ta’sirini baholashdan iborat. ish davomida boburning geografiya, geologiya, biologiya va astronomiyaga oid qarashlari hamda ularning ilmiy ahamiyati chuqur tahlil qilinadi. o‘zbekiston respublikasida ilm-fan va madaniyatning rivojlanishi, milliy merosni o‘rganish va targ‘ib qilish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. xususan, buyuk ajdodlarimizning ilmiy va madaniy merosini o‘rganish, ularning ilm-fan taraqqiyotiga qo‘shgan hissasini tadqiq qilishga katta e’tibor qaratilmoqda. prezident shavkat mirziyoyevning ilm-fan va tarixiy merosga oid qarorlari bu yo‘nalishda muhim dasturilamal bo‘lib xizmat qilmoqda. xususan:1  “o‘zbekiston respublikasida ilm-fanni yanada rivojlantirish va innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risida” gi prezident qarori (2017-yil 29- …

3 / 38

qyosida targ‘ib qilish ustuvor vazifa sifatida belgilangan. zahiriddin muhammad boburning tabiiy fanlar rivojiga qo‘shgan hissasi ham aynan shu qarorlarning maqsad va vazifalariga mos keladi. boburning “boburnoma” asari nafaqat tarixiy va adabiy meros, balki geografiya, biologiya, meteorologiya va boshqa tabiiy fanlarga oid qimmatli kuzatishlarni o‘z ichiga olgan ilmiy manbadir.2 shu sababli, ushbu kurs ishining maqsadi boburning tabiiy fanlarga oid qarashlarini ilmiy asosda o‘rganish, ularning zamonaviy fan rivojiga ta’sirini tahlil qilish va uning ilmiy merosining bugungi ahamiyatini ochib berishdan iboratdir. sh.m.mirziyoyev. muammoning dolzarbligi: bugungi kunda tabiiy fanlarning rivojlanishi va ilm-fan tarixini o‘rganish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. ilm-fanning shakllanishi va rivojlanishida o‘tmish allomalari, jumladan, zahiriddin muhammad bobur kabi buyuk shaxslarning hissasi katta ahamiyatga ega. boburning tabiiy fanlarga oid kuzatishlari, ayniqsa, geografiya, geologiya, biologiya va astronomiya sohalarida yozgan fikrlari ilmiy jihatdan qimmatli bo‘lib, ularning hozirgi ilm- fanga ta’sirini o‘rganish muhim hisoblanadi. 2 o‘zbekiston respublikasi prezidentining "madaniy merosni saqlash va o‘rganish bo‘yicha davlat dasturi to‘g‘risida"gi …

4 / 38

-fan rivojiga o‘z hissasini qo‘shadi. kurs ishining maqsadi: ushbu kurs ishining asosiy maqsadi – zahiriddin muhammad boburning tabiiy fanlarga qo‘shgan hissasini tahlil qilish, uning ilmiy qarashlarini o‘rganish va ularning hozirgi ilm-fanga ta’sirini aniqlashdan iborat. shu bilan birga, "boburnoma" asarida tabiiy fanlarga oid ma’lumotlarni tahlil qilish hamda boburning geografiya, geologiya, biologiya va astronomiya sohalaridagi kuzatishlarini ilmiy nuqtayi nazardan baholash muhim vazifalardan biridir. kurs ishining ob’ekti: ushbu tadqiqotning ob’ekti – zahiriddin muhammad boburning ilmiy qarashlari, xususan, uning tabiiy fanlarga oid fikrlari va kuzatuvlari aks etgan asarlari, ayniqsa "boburnoma" asari hisoblanadi. shuningdek, boburning tabiiy fanlarga doir fikrlari bilan bog‘liq tarixiy va zamonaviy ilmiy manbalar ham tadqiqot ob’ekti sifatida o‘rganiladi. kurs ishining predmeti: ushbu kurs ishining predmeti – zahiriddin muhammad boburning tabiiy fanlarga, xususan, geografiya, geologiya, biologiya va astronomiyaga oid qarashlari, kuzatuvlari hamda ularning ilmiy va amaliy ahamiyatidir. boburning tabiiy fanlarga oid merosi va uning hozirgi zamon fanlari bilan bog‘liqligi kurs ishining asosiy tadqiqot …

5 / 38

– boburning tabiiy fanlarga oid qarashlarini aniqlash va ularning o‘sha davr ilmiy qarashlari bilan bog‘liqligini o‘rganish.  manbashunoslik tahlili – "boburnoma" va boshqa tarixiy manbalardagi tabiiy fanlarga oid ma’lumotlarni o‘rganish va ularni tahlil qilish.  taqqoslash usuli – boburning ilmiy qarashlarini boshqa tarixiy shaxslarning ilmiy qarashlari bilan taqqoslash va ularning o‘ziga xos jihatlarini aniqlash.  tahlil va sintez usuli – boburning ilmiy merosini o‘rganib, uning tabiiy fanlar rivojiga ta’sirini umumlashtirish.  empirik usul – boburning tabiiy fanlarga oid kuzatuvlarini zamonaviy ilmiy bilimlar bilan solishtirib baholash.3 ushbu metodlar yordamida boburning tabiiy fanlarga qo‘shgan hissasi har tomonlama o‘rganilib, uning ilmiy merosining ahamiyati yoritiladi. kurs ishining tarkibi: kirish, 2 ta bob, 4ta bulim, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat. 3 o‘zbekiston respublikasi prezidentining "ilm-fan va innovatsiyalarni rivojlantirishga oid chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi qarori – toshkent, 2021. – b. 12-18. 7 i bob. boburning tabiiy fanlarga qo‘shgan hissasi 1.1. boburning ilmiy qiziqishlari va bilim manbalari zahiriddin muhammad …

6 / 38

langan.  movarounnahrning ilmiy an’analari – bobur yashagan davrda samarqand, buxoro va hirot kabi ilm-fan markazlari rivojlangan bo‘lib, u bu shaharlarda ko‘plab olimlar bilan uchrashgan va ilmiy suhbatlar olib borgan.  sharq allomalari asarlari – bobur o‘z davridagi mashhur olim va mutafakkirlarning asarlarini o‘qib o‘rgangan. u abu rayhon beruniy, ibn sino, al-farg‘oniy, umar xayyom, alisher navoiy va boshqa allomalarning ilmiy qarashlari bilan tanish bo‘lgan.  o‘zining amaliy tajribasi va kuzatuvlari – bobur turli hududlarni kezgan, har xil iqlim va geografik sharoitlarni o‘rgangan. u tabiatni kuzatib, o‘simlik va hayvonlar haqidagi ma’lumotlarni to‘plagan. boburning ilmiy bilimlarining asosiy manbalari. boburning tabiiy fanlarga oid bilimlari quyidagi manbalarga asoslangan:  sharq allomalari asarlari – abu rayhon beruniyning geografiya va astronomiyaga oid asarlari, ibn sinoning tabobatga doir ilmiy merosi boburga katta ta’sir ko‘rsatgan. 8  amaliy kuzatuvlar – bobur o‘zi yashagan va fath etgan hududlarni batafsil o‘rganib, ularning iqlimi, yer tuzilishi, o‘simlik va hayvonot dunyosi haqida …

7 / 38

ega olim sifatida ham tanilgan. uning ilmiy merosi, ayniqsa, tabiiy fanlarga oid kuzatishlari, geografik, biologik va astronomik ma’lumotlari "boburnoma" asarida keng yoritilgan. bobur o‘zining ilmiy qiziqishlari va tafakkuri bilan tabiiy fanlarning rivojiga katta hissa qo‘shgan bo‘lib, bu meros bugungi kunda ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan.4 boburning geografiya va geologiyaga qo‘shgan hissasi. bobur o‘z davrida tabiat hodisalari, tog‘lar, daryolar va yer tuzilishini chuqur kuzatgan va ularga ilmiy yondashgan. "boburnoma" asarida hindiston, movarounnahr, afg‘oniston va boshqa hududlarning geografik tavsifi keltirilgan.  tog‘ va daryolar haqidagi kuzatuvlari: bobur o‘z asarlarida farg‘ona vodiysi, hindiston va afg‘onistonning tog‘ tizmalari, daryolar va ulardagi suv oqimining xususiyatlari haqida aniq ma’lumotlar beradi. masalan, 4 abdug‘aniyeva r. "boburnoma va tarixiy geografiya" – toshkent: fan, 2023. – b. 145-160. 9 hindistonning iqlimi va ganga daryosi haqida yozgan fikrlari bugungi geologlar tomonidan ham qimmatli manba sifatida o‘rganiladi.  minerallar va yer tuzilishi haqida yozganlari: u turli hududlarning tuproq tarkibi, minerallar va qimmatbaho …

8 / 38

yashash sharoitlari haqida ma’lumotlar bergan. shuningdek, u dorivor o‘simliklardan foydalanish va tabobatga oid ayrim tavsiyalarni ham bayon qilgan. boburning tabiiy fanlarga oid bilimlari uning ilmiy qiziqishlari va kuzatuvchanligini ko‘rsatadi. uning asarlari hozirgi zamon geografiya, biologiya, ekologiya va tibbiyot fanlari uchun muhim manba bo‘lib xizmat qilmoqda.5 zahiriddin muhammad bobur tabiiy fanlarga, xususan, biologiya va tabobatga alohida qiziqish bilan yondashgan. u o‘zining "boburnoma" asarida turli o‘simliklar, dorivor giyohlar, hayvonlar hamda inson salomatligi uchun muhim bo‘lgan tabiiy vositalar haqida qimmatli ma’lumotlar qoldirgan. uning kuzatuvlari bugungi kunda ham biologiya va tibbiyot sohasida muhim ilmiy manba sifatida 5 ahmedov b. "boburning ilmiy qarashlari va tabiiy fanlarga qo‘shgan hissasi" – toshkent: fan, 2019. – b. 98-110. 10 o‘rganilmoqda. boburning biologiyaga qo‘shgan hissasi: bobur yashagan davrda biologiya alohida fan sifatida shakllanmagan bo‘lsa-da, u o‘simliklar va hayvonlar olamiga oid kuzatuvlarini aniq va ilmiy yondashuv bilan bayon qilgan.  o‘simliklar olami haqida ma’lumotlar: bobur o‘zining geografik kuzatuvlari davomida turli …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 38 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"zahiriddin muhammad bobur tabiiy fanlar qo‘wgan hissasi" haqida

1 oʻzbekiston respublikasi maktabgacha va maktab taʼlim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti boshlang‘ich taʼlimda tabiiy fanlar fanidan kurs ishi mavzu: zahiriddin muhammad bobur tabiiy fanlar qo‘wgan hissasi tekshirdi: adhamova iroda bajardi: muxsumova (o‘tkirova)marhabo toshkent – 2025 2 mavzu: zahiriddin muhammad bobur tabiiy fanlar qo‘wgan hissasi reja kirish…………………………………………………………………………….3 asoiy qism i bob. boburning tabiiy fanlarga qo‘shgan hissasi 1.1. boburning ilmiy qiziqishlari va bilim manbalari............................................7 1.2. “boburnoma” asarida tabiiy fanlarga oid ma’lumotlar................................12 1.3. geografiya va geologiyaga , biologiya va tabobat sohasidagi qo‘shgan hissasi............................................

Bu fayl PDF formatida 38 sahifadan iborat (823,6 KB). "zahiriddin muhammad bobur tabiiy fanlar qo‘wgan hissasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: zahiriddin muhammad bobur tabii… PDF 38 sahifa Bepul yuklash Telegram