yurakning gemodinamik vazifasi. yurak mushaklarining fiziologik xossalari.

PPTX 18 pages 6.9 MB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.9 MB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

yurakning gemodinamik vazifasi. yurak mushaklarining fiziologik xossalari. reja yurak faoliyati yurakning qon haydash vazifasi yurak sikli bosqichlari yurak faoliyati qon organizmda turli vazifalarni — oziqa moddalari, kislorod, gormonlar va himoya moddalari tashishni bajaradi. ammo bu vazifalar qon doim harakatda bo‘lgandagina amalga oshadi. qon harakatini ta’minlovchi asosiy kuch — yurak. yurak qisqarib, qonni bosim ostida tomirlarga haydaydi. shu sababli qon doimiy ravishda yopiq tizimda aylanib turadi. ingliz anatomi va fiziologi vilyam garvey 1628-yilda yozgan «hayvonlarda yurak va qon harakati haqida» asarida birinchi bo‘lib qonning katta va kichik aylanish doiralari mavjudligini isbotladi. u yurakni qonni harakatga keltiruvchi markaz sifatida ilmiy asoslab berdi. yurak faoliyati yurak — ichi bo‘sh, mushakdan tuzilgan konus shaklidagi a’zo bo‘lib, ko‘krak qafasida joylashgan. u to‘rtta bo‘lmadan iborat: o‘ng va chap bo‘lma, o‘ng va chap qorincha. yurak devori uch qavatdan tashkil topgan: endokard — ichki qavat, yurak bo‘lmalarining ichki yuzasini qoplaydi. miokard — o‘rta qavat, yurakning asosiy muskulli qismini …

2 / 18

ararlansa, atrioventrikulyar tugun ritmni boshqaradi (40–50 impuls/min). agar bu ham ishlamasa, gis tutami va purkine tolalari yurak qisqarishini davom ettiradi, biroq ritm sekinlashadi (30–20 impuls/min). yurak faoliati yurakning o‘tkazuvchi tizimi sinoatrial tugundan boshlanadi. impuls avval bo‘lmachalarga, so‘ngra atrioventrikulyar tugunga, undan gis tutami orqali purkine tolalariga o‘tadi. bu tizim yurak qisqarishining ketma-ketligini ta’minlaydi: avval bo‘lmachalar, keyin qorinchalar qisqaradi. bu jarayon yurakdagi qon oqimini ritmik va muvozanatli saqlaydi. yurak hujayrasi qisqarish vaqtida yangi ta’sirotlarga javob bermaydi. bu vaqt refrakterlik davri deyiladi. u yurakni haddan tashqari tez yoki doimiy qisqarishdan (tetanik holatdan) himoya qiladi. refrakterlik davri tugaganda yurak hujayrasi yana qo‘zg‘alishga tayyor holatga keladi. agar shu paytda navbatdan tashqari impuls kelsa, yurak erta qisqaradi, bu holat ekstrasistola deyiladi. bunday holatlar ekg yordamida aniqlanadi. yurakning qon haydash vazifasi yurak miokardi sinxron tarzda, doimiy qisqarib turishi natijasida qon tomir tizimiga qon haydaydi. har bir yurak urishida miokardning ritmik qisqarishi yurak bo‘shliqlarida bosimning ortishiga olib keladi …

3 / 18

ga o‘tkazadi. bo‘lmachalar qisqarishi tugagach, qorinchalar qisqaradi. bu ketma-ketlik yurak klapanlari orqali qonni bir yo‘nalishda haydashni ta’minlaydi. bo‘lmacha va qorincha orasidagi teshiklarda joylashgan klapanlar qonning orqaga qaytishiga to‘sqinlik qiladi. chap bo‘lmacha bilan qorincha orasida ikki tavaqali (mitral) klapan, o‘ng bo‘lmacha bilan qorincha orasida uch tavaqali klapan mavjud. klapanning pay iplari (xordae tendineae) ularni bo‘lmachalar tomonga ochilib ketishdan saqlaydi. shu sababli, qon oqimi faqat bitta yo‘nalishda – bo‘lmachadan qorinchaga qarab harakatlanadi. yurakning qon haydash vazifasi qorinchalar qisqarishi (sistola) vaqtida ularning ichidagi bosim ortadi. natijada: chap qorinchadan qon aortaga haydaladi, u orqali kislorodga boy qon butun tanaga tarqaladi. o‘ng qorinchadan esa qon o‘pka arteriyasiga haydaladi, u yerda qon karbonat angidriddan tozalanib, kislorod bilan to‘yinadi. aorta va o‘pka arteriyalarining boshlang‘ich qismida yarimoysimon klapanlar joylashgan. ular diastola paytida yopilib, qonni orqaga qaytishdan himoya qiladi. qorinchalar va bo‘lmachalar diastolasi paytida yurak mushaklari bo‘shashadi. bosim kamayadi va yurak bo‘shliqlariga qon oqib kira boshlaydi. bu fazada yurak …

4 / 18

n harakatini ta’minlaydi. ko‘krak qafasining so‘rish harakati – nafas olayotganda ko‘krak qafasi kengayadi, diafragma pastga tushadi, bu manfiy bosim hosil qiladi. natijada qon katta va kichik kovak venalar orqali yurak bo‘lmachalariga oqib kiradi. o‘pka va ko‘krak bo‘shlig‘idagi manfiy bosim – yurak atrofi va tomirlar tizimida qonning yurakka qaytishini yanada kuchaytiradi. yurakning qon haydash vazifasi yurak har bir qisqarishda taxminan 70 ml qon haydaydi. bu miqdor sistolik hajm deyiladi. bir daqiqadagi qisqarishlar soniga ko‘paytirilganda yurak minut hajmi hosil bo‘ladi: 70 ml × 75 = 5250 ml (ya’ni 5,2 litr/minut). bu hajm jismoniy holat, hissiy kechinma, yosh va jinsga qarab o‘zgaradi. masalan, jismoniy mehnat vaqtida yurak chiqishi 3–5 barobar ortadi. yurak sikli bosqichlari qonning uzluksiz harakatlanishi yurakning to‘xtovsiz ritmik qisqarishi va qon tomirlaridagi bosim farqi tufayli ta’minlanadi. yurak mushaklarining qisqarish davri sistola, bo‘shashish davri esa diastola deb ataladi. har bir yurak urishi davomida yurak bo‘lmachalari va qorinchalari muvofiq ravishda qisqaradi va bo‘shashadi. …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yurakning gemodinamik vazifasi. yurak mushaklarining fiziologik xossalari."

yurakning gemodinamik vazifasi. yurak mushaklarining fiziologik xossalari. reja yurak faoliyati yurakning qon haydash vazifasi yurak sikli bosqichlari yurak faoliyati qon organizmda turli vazifalarni — oziqa moddalari, kislorod, gormonlar va himoya moddalari tashishni bajaradi. ammo bu vazifalar qon doim harakatda bo‘lgandagina amalga oshadi. qon harakatini ta’minlovchi asosiy kuch — yurak. yurak qisqarib, qonni bosim ostida tomirlarga haydaydi. shu sababli qon doimiy ravishda yopiq tizimda aylanib turadi. ingliz anatomi va fiziologi vilyam garvey 1628-yilda yozgan «hayvonlarda yurak va qon harakati haqida» asarida birinchi bo‘lib qonning katta va kichik aylanish doiralari mavjudligini isbotladi. u yurakni qonni harakatga keltiruvchi markaz sifatida ilmiy asoslab berdi. yurak faoliyati yur...

This file contains 18 pages in PPTX format (6.9 MB). To download "yurakning gemodinamik vazifasi. yurak mushaklarining fiziologik xossalari.", click the Telegram button on the left.

Tags: yurakning gemodinamik vazifasi.… PPTX 18 pages Free download Telegram