o'zbek orfografiyasining tamoyillari

PPTX 10 стр. 767,8 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 767,8 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (4 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

orfografiya va punktuatsiya slayd ishorat qoidalari (punktuatsiya). o'zbek orfografiyasining tamoyillari tamoyil (prinsip) – lotincha boshlanish demakdir. imloviy tamoyillar yozuvning poydevoridir. orfografiyaning uchta asosiy tamoyili bor: 1) fonetik tamoyil; 2) morfologik tamoyil; 3) tarixiy-an'anaviy tamoyil. bulardan tashqari, 4) differensial tamoyil va 5) grafik yoki etimologik tamoyillar ham mavjud. lekin keyingi ikkalasi asosiy rol o'ynamaydi. o'zbek orfografiyasidagi mazkur tamoyillar o'zaro bog'liq holda ish ko'radi. yozuvda xilma-xillikka yo'l qo'ymaslik uchun bularga qat'iy rioya qilinadi. fonetik tamoyil so'z tarkibidagi nutq tovushlarining aytilishi va eshitilishiga ko'ra yozilishi fonetik tamoyilga xos. bunga ko'ra so'zlar adabiy talaffuzda qanday aytilsa, shunday yoziladi. masalan, ong o'zagidan la affiksi bilan yasalgan so'z ongla emas, angla shaklida yoziladi, ya'ni o'zakdagi o o'rniga a talaffuz qilinarkan, xuddi shunday yoziladi. ishla negizidan yasalgan ishlovchi so'zida a o'rniga o yoziladi. (tara – taroq so'zlarida ham shunday). shuning-dek, ruscha schyot, schyotka so'zlari ham eshitilishiga ko'ra cho't, cho'tka tarzida yoziladi. fonetik tamoyil orfografiyani jonli talaffuzga yaqinlashtiradi. …

2 / 10

iladi. morfologik tamoyil so'z va morfemalarni adabiy tilda muqim shakllarida saqlash va yozishga ko'maklashadi, yozuvda bir xillikni ta'minlaydi. masalan, uchta so'zi ushta, kelib turibdi so'zi kep turipti tarzida aytiladi. ammo ular asliga muvofiq uchta, kelib turibdi deb yoziladi. yoki -lar affiksining -la, -lor, -nar tarzida aytilishiga qaramay, uning butunligiga ko'ra -lar shaklida yoziladi. fe'lning infinitiv shakli -moq, shuningdek, qo'shimchalarning deyarli hamma shakli morfologik tamoyil bo'yicha yoziladi: egalik affikslari: -im, -ing, -i, kelishik afikslari: -ning, -ni, -da, -dan (jo'nalish kelishigi bundan mustasno), so'z yasovchilar ham turlicha aytilishdan qat'iy nazar, imloda o'zining bir xil morfologik shaklini saqlagan holda yoziladi. ko'rinadiki, morfologik tamoyil o'zbek orfografiyasining yetakchi tamoyili bo'lib hisoblanadi. tarixiy-an'anaviy tamoyil so'zlarning hozirgi talaffuz normasiga mos kelmaydigan, qadimdan o'zlashib qolgan shaklda yozilishi tarixiy-an'anaviy tamoyil deyiladi. boshqacha aytganda, so'zlar hozirgi holatiga ko'ra emas, balki an'ana tusiga kirib qolgan qoidaga ko'ra yoziladi: chor rossiyasi, pudratchi, fahm, rahm kabi. hozirgi orfografiyada tarixiy-an'anaviy tamoyil asosida yoziluvchi ba'zi …

3 / 10

ira, muammo kabi so'zlar ham shu tamoyil asosida yozilgan. rus tili va u orqali o'zlashgan rol, sentner, tender, kompyuter, bank, senator, aksiya kabi so'zlar etimolo-gik-grafik tamoyil asosida yozilmoqda. shunisi xarakterliki, o'zbek tili talaffuzi uchun qiyin bo'lgan ba'zi ruscha-internatsional so'zlar hozirgi orfografik qoidalarga ko'ra, istisno tarzda, tilimizning talaffuz xususiyat-lariga moslab yoziladi va talaffuz qilinadi: kiosk – kioska, propusk – propuska, otpusk – otpuska, bank – banka kabi. ayni vaqtda orfografiya tamoyillari o'rtasida uzviy aloqa ham mavjud. oilaviy, navoiy kabi so'zlarning oxiridagi -viy, -iy qo'shimchalari tarixiy-an'anaviy tamoyilga ham, etimologik-grafik tamoyilga ham mos keladi. jo'nalish kelishigi shakli -ga, -ka, -qa yozilishida fonetik va morfologik tamoyillar mos keladi. o`zbek tili punktuatsiyasi. pungtuatsiya yozma fikrni aniq va ravon, tushunarli va ifodali bayon qilishda muhim ahamiyatga egadir. yozma nutqning ayrim leksik-garamatik vositakar bilan ifoda qilish mumkin bo’lmagan tomonlarini ifoda qilishda pungtuatsiyaning ahamiyati yanada ortadi. pungtuatsiya tilshunoslikda uch ma’noda qo’llanadi: tinish belgilari sistemasi va ularninq qo’llanish qoidalari …

4 / 10

il qiladi. bu o’zbek tili pungtuatsiyasining negizidir. o’zbek tili pungtuatsiyasining ikkinchi asosi rus tilining pungtuatsion sistemasidir. bu- o’zbek tilidagi ko’pchilik tinish belgilarining rus tilidan o’zlashganligi, rus tilida pungtuatsiyasining ilmiy va nazariy jihatdan chuqur ishlanganligi, bilan bog’liq. pungtuatsiya prinspi –tinish belgilarining qaysi usul va tartibda qo’llanilishi demakdir. o’zbek tili pungtuatsiyasining prinsplsri quyidagilardir. 1. logikgrammatik tamoyil. bu prinsipda tinish belgilarining qo’llanishi nutqning mazmuni, tuzilishi, intonatsiyasi bilan bog’liq. 2. stilistik tamoyil. bu prinspda tinish belgilarining qo’llanishi nutq stili bilan aloqador bo’ladi. 3. differentsiya tamoyil. bu prinspda tinish belgilarining qo’llanishi yozuv texnikasi (formasi) ni aniqlash (differentsiya qilish) bilan bog’liq. tinish belgilarining qo’sh qo’llanish sistemasi (masalan boshida yoki oxirida ikki qo’shtirnoqning barobar qo’llanishi) ham shu prinspga a’loqador. foydalanilgan adabiyotlar o’zbek tili (universitet va pedagogika institutlari uchun) qayta ishlangan 2-nashr t. “o’zbekiston” 1992 y. a.nurmatov va boshqalar. o’zbek tilining nazariy sintaksisi t. r.rasulov. so’z valentligi va sintaktik a’loqa “o’zbek tili va adabiyoti” jurnali № 5-6 1992 …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o'zbek orfografiyasining tamoyillari"

orfografiya va punktuatsiya slayd ishorat qoidalari (punktuatsiya). o'zbek orfografiyasining tamoyillari tamoyil (prinsip) – lotincha boshlanish demakdir. imloviy tamoyillar yozuvning poydevoridir. orfografiyaning uchta asosiy tamoyili bor: 1) fonetik tamoyil; 2) morfologik tamoyil; 3) tarixiy-an'anaviy tamoyil. bulardan tashqari, 4) differensial tamoyil va 5) grafik yoki etimologik tamoyillar ham mavjud. lekin keyingi ikkalasi asosiy rol o'ynamaydi. o'zbek orfografiyasidagi mazkur tamoyillar o'zaro bog'liq holda ish ko'radi. yozuvda xilma-xillikka yo'l qo'ymaslik uchun bularga qat'iy rioya qilinadi. fonetik tamoyil so'z tarkibidagi nutq tovushlarining aytilishi va eshitilishiga ko'ra yozilishi fonetik tamoyilga xos. bunga ko'ra so'zlar adabiy talaffuzda qanday aytilsa, shunday yoziladi. m...

Этот файл содержит 10 стр. в формате PPTX (767,8 КБ). Чтобы скачать "o'zbek orfografiyasining tamoyillari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o'zbek orfografiyasining tamoyi… PPTX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram