jadidchilik harakati: maqsad va tarixiy ahamiyati

DOCX 4 pages 15.1 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 15.1 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

mavzu: jadidchilik harakati: maqsad va tarixiy ahamiyati. sadriddinova dilnoza zokir qizi o'zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi filologiya va tillarni o'qitish yo'nalishi 3 - bosqich talabasi jadidchilik harakati xix asrning oxiri va xx asr boshlarida turkiston va boshqa musulmon xalqlari yashaydigan hududlarda yuzaga kelgan eng muhim islohot harakati bo'lib, milliy uyg'onish davrining asoschisi hisoblanadi. ushbu harakat ta'lim-tarbiya tizimini isloh qilish, ijtimoiy-siyosiy hayotni yangilash va milliy g'oyalarni rivojlantirish maqsadida tashkil topgan. jadidchilik so'zi arabcha "usuli jadid" - yangi usul iborasidan kelib chiqqan bo'lib, asosan ta'lim sohasidagi islohotlarni anglatgan1. jadidlar qadimiy maktabxonalardagi eskirgan ta'lim usullarini tanqid qilib, zamonaviy fanlar, amaliy bilimlar va ona tilida ta'lim berishni yoqlab chiqdilar. xix asrning ikkinchi yarmida rossiya imperiyasi tomonidan turkiston o'lkasi bosib olinganidan keyin mahalliy aholi turli xil ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy o'zgarishlar bilan yuzma-yuz keldi. shu davrda ta'lim-tarbiya tizimidagi turg'unlik, jaholat va milliy ongning pasayib ketishi jadid ziyolilarini chuqur tashvishga soldi. mahmudxo'ja behbudiy, munawwar qori abdurashidxonov, abdulla avloniy, …

2 / 4

ni o'rganishsa, jadid maktablarida bir necha oy ichida savodxonlikka erishildi. bundan tashqari, jadid maktablarida tarix, geografiya, matematika, tabiatshunoslik kabi fanlar ham o'qitila boshlandi. jadidlar ta'limni modernlashtirish orqali milliy ongni uyg'otishni, yoshlar tafakkurini kengaytirishni va xalqni ma'naviy inqirozdan chiqarishni maqsad qilganlar. turkistonda birinchi usuli jadid maktablaridan biri 1901 yilda toshkentda abdulla avloniy tomonidan ochilgan bo'lib, bu o'z navbatida boshqa hududlarda ham bunday maktablarning ochilishiga turtki berdi. jadidchilik harakatining eng muhim jihatlari nafaqat ta'lim, balki matbuot va adabiyot sohasidagi faoliyatda ham namoyon bo'ldi. jadidlar milliy matbuotni rivojlantirish, xalqni ma'rifatli qilish va ijtimoiy muammolarni muhokama qilish uchun gazeta va jurnallar chiqarishdi. 1906 yilda mahmudxo'ja behbudiy "oyina" gazetasini nashr eta boshladi, bu turkistondagi birinchi jadidchilik matbuoti hisoblandi4. gazetada ta'lim-tarbiya, ijtimoiy adolat, ayollar huquqi, milliy istiqlol kabi masalalar ochiq muhokama qilindi. shuningdek, "shuhrat", "samarqand", "turon", "sadoyi turkiston" va boshqa jadid gazetalari ham nashr etildi. jadid adabiyoti ham alohida ahamiyat kasb etdi: mahmudxo'ja behbudiy "padarkush" dramasi …

3 / 4

lar, bu o'sha davr uchun juda ilg'or qadam edi. shuningdek, jadidlar ijtimoiy adolat, tenglik va diniy dogmatizmdan xoli zamonaviy islom talqinini ilgari surdilar. biroq jadidchilik harakati o'z yo'lida jiddiy qiyinchiliklarga duch keldi. birinchidan, qadimparast ulamolar va eski maktab tarafdorlari jadidlarni bid'atchi va dindan chiqqan deb e'lon qildilar. ular usuli jadid maktablariga qarshi fatvolar berdilar va xalqni jadidlarga qarshi qo'zg'atdilar6. ikkinchidan, rossiya hukumati ham jadidchilik harakatini xavfli deb hisobladi va uni cheklashga harakat qildi. jadid gazetalari taqiqlandi, jadid ziyolari ta'qib qilindi va ko'plab jadid maktablari yopildi. uchinchidan, jadidchilik harakati ichida ham mafkuraviy farqlar mavjud edi: ba'zilar liberalizm, boshqalari turonshunoslik, yana boshqalari esa islomiy modernizm g'oyalarini ilgari surdilar. shunga qaramay, jadidlar o'z maqsadlariga sodiq qoldilar va millat manfaati yo'lida kurashni davom ettirdilar. 1917 yil inqilobidan keyin jadidchilik harakati yangi bosqichga o'tdi. jadidlarning bir qismi sovet hokimiyatini qo'llab-quvvatladi va yangi tuzumda milliy madaniyat va ma'rifatni rivojlantirish imkoniyatlarini ko'rdi. boshqa bir qismi esa sovet …

4 / 4

dilar. uchinchidan, jadid matbuoti va adabiyoti milliy adabiyotning rivojlanishiga katta hissa qo'shdi va o'zbek adabiy tilining shakllanishida muhim rol o'ynadi. to'rtinchidan, jadidchilik ayollar huquqlari, ijtimoiy adolat va milliy istiqlol kabi g'oyalarni ilgari surdi, bu keyinchalik milliy-ozodlik harakatlariga asos bo'ldi8. beshinchidan, jadidlar milliy ta'lim va madaniyat asoslarini yaratdilar, bu mustaqillik davrida milliy qadriyatlarni tiklash uchun muhim zamin bo'ldi. hozirgi kunda jadidchilik harakati o'zbekiston tarixining eng yorqin sahifalaridan biri sifatida baholanadi. mustaqillik yillarida jadid ziyolari nomidan ko'chalar, maktablar va madaniy muassasalar nomi qo'yildi, ularning asarlari qayta nashr etildi va ilmiy tadqiqotlar olib borildi. jadidchilik merosi milliy tarixni o'rganish, milliy g'oya va ma'naviyatni mustahkamlash ishlarida muhim manba bo'lib xizmat qilmoqda. jadidlarning ta'lim, ma'rifat va millat taraqqiyoti yo'lidagi g'oyalari bugungi kunda ham dolzarbligini yo'qotmagan. ularning milliy ongni uyg'otish, zamonaviy ta'limni joriy etish va madaniy qadriyatlarni asrash borasidagi sa'y-harakatlari navbatdagi avlodlar uchun namuna bo'lib qolmoqda. jadidchilik harakati o'zbekiston xalqining ma'naviy tarixida alohida o'rin tutadi va …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadidchilik harakati: maqsad va tarixiy ahamiyati"

mavzu: jadidchilik harakati: maqsad va tarixiy ahamiyati. sadriddinova dilnoza zokir qizi o'zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi filologiya va tillarni o'qitish yo'nalishi 3 - bosqich talabasi jadidchilik harakati xix asrning oxiri va xx asr boshlarida turkiston va boshqa musulmon xalqlari yashaydigan hududlarda yuzaga kelgan eng muhim islohot harakati bo'lib, milliy uyg'onish davrining asoschisi hisoblanadi. ushbu harakat ta'lim-tarbiya tizimini isloh qilish, ijtimoiy-siyosiy hayotni yangilash va milliy g'oyalarni rivojlantirish maqsadida tashkil topgan. jadidchilik so'zi arabcha "usuli jadid" - yangi usul iborasidan kelib chiqqan bo'lib, asosan ta'lim sohasidagi islohotlarni anglatgan1. jadidlar qadimiy maktabxonalardagi eskirgan ta'lim usullarini tanqid qilib, zamonaviy fanlar, ...

This file contains 4 pages in DOCX format (15.1 KB). To download "jadidchilik harakati: maqsad va tarixiy ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: jadidchilik harakati: maqsad va… DOCX 4 pages Free download Telegram