istiklol - baxtim, saodatim...: darslik

PDF 364 pages 11.5 MB Free download

364 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 11.5 MB

File type PDF

Pages 364

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 364

o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat universiteti hakimjon karimov istiqlol davri adabiyoti darslik “uai01ia8ng'g nashriyoti toshkent- 2010 www.ziyouz.com kutubxonasi 83.3(5o')6 k25 otam mavlon o'gli karimning, onam yoqubmirza qizi habibaning porloq xotirasiga bagigilayman. muallif o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirli- gining 2010 yil 17 iyundagi 234-sonli buyrug'iga asosan ushbu kitob magistatraturaning o'zbek adabiyoti mutaxassisligi (5 a 141102) tala- bapari uchun darslik sifatida nashr etishga ruxsat etilgan. takrizchilar: baxtiyor nazarov — akademik, filologiya fanlari doktori, professor. qozoqboy io'ldoshev — pedagogika fanlari dokto-ri, professor; nurboy jabborov filologiya fanlari doktori, professor; mamasolijumaboev—filologiya fanlari nomzodi,tdpu professori. karimov, hakimjon. istiklol - baxtim, saodatim...: darslik / h. karimov; o'zr oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi, nizomiy nomidagi toshk. davlat pedagogika un-ti. — t.: uap1 pazg, 2010. — 364 b. bbk 83.3(5o')6 filologiya fanlari doktori, nnzomiy nomidagi toshkentdavlatpedagogika universitetining professori hakimjon karimovshzng ushbu darsligi “istiqlol davri adabiyoti” kursn uchun tuzilgan …

2 / 364

mov © “uamsn ka8nk” nashriyoti, 2010 yil www.ziyouz.com kutubxonasi kirish hayot va jamiyatdagi barcha o'zgarishlarning asosi inson tafakkuridir. tafakkurda o'zgarish bo'lmas ekan, ijtimoiy hayotda ham o'zgarish bo'lishi dushvor. istiqlol davriping yuzaga kelishi ham shuning mahsuli. ma'lumki, o'z navbati- da har bir jamiyat o'z muammosini yuzaga keltiradi, shunga muvofiq insoniyatning hayotga qarash tarzini ham o'zgartiradi. bu ruhiyat bilan bog'liq masaladir. 70 yil davomida ma'na- viyat, milliy axloq asosi bo'lgan dinidan, o'tmishda o'zini kim bo'lganligini namoyon qilish qudratiga ega bo'lgan tari- xi, milliy qadriyatlaridan mahrum bo'lgan xalq istiqloldap keyin bunga muyassar bo'lgach, unda o'zidan, o'z millatidan g'ururlanish tuygusi yuzaga keldi. chunki u ruhsizlikdan qutuldi, ruhi ozod, hur bo'ldi. ruhi hur odamning yuragi bo- tir bo'ladi. u hamma narsani yorqin ko'radi, mohiyatini to'g'ri anglaydi. bu borada prezidentimiz i. a. karimov shunday deydi: “odamlarda o'zligini anglash, milliy gurur, oriyat, o'tmishdan faxrlanish, porloq kelajakni o'z qo'limizga olga- nimizdan g'ururlanish kabi tuygular kamol topyapti, ularning bugungi …

3 / 364

qachongidan ham ko'ra ehtiyoj sezilyapti. karimov i. a. bizdan ozod va obod vatan kolsni. —t.: o'zbekistom, 1996. 226-6. www.ziyouz.com kutubxonasi hayot haqiqatidan ma'lumki, shoirning falsafiy tafak- kuri, hayotiy mushohadasi lirik qahramon, poetik obrazlar, ramzlar vositasida berilsa, davr ruhining, xalqning orzu- istaklarining, inson kechinmalarining ta'sirchan va yuqimli bo'lishiga imkon yaratiladi. bugungi she'riyatda shunday qilinyapti. shuningdek, bugungi she'riyatda azaliy an'analar- ga bo'ysunmaydigan yangi yo'nalish, yangicha usul yuzaga keldi. bu modern she'riyatidir. ushbu darslikda shu bildirilgan fikr- lar istiqloldan keyin yaratilgan she'rlar tahlilida asosla- nadi. hayotdagi, insoniyat ruhiyatidagi o'zgarishlarni bugungi o'zbek nasri qahramonlari faoliyatida badiiy aks ettirish- ni o'z oldiga vazifa qilib qo'ygan va yorityapti. shuningdek, u imon va e'tiqod, axloq, ma'naviyatga, milliylikka katta e'- tibor beryapti. bugungi kun adabiyoti kechagi adabiyotdan bir qancha xu- susiyati bilan farq qiladi. ya'ni odamning qalb iztirob- lari, quvonchlarining betakror tahlili va ruhiyatining turfa ko'rinishlari inkishofi hamda voqea-hodisalar tas- virining batafsilligi, ularning har biri maqsad sari yo'naltirilganligi, …

4 / 364

n va aniq asarlar misolida nazariy hamda estetik yo'nalishdagi tahlilda inkishof qilingan. 4 www.ziyouz.com kutubxonasi i bob. istiqlol davri she'riyati 1.1. istiqlol mohiyati aks etgan she'riyat reja: 1. bugungi she'riyat o'zgarishida rol o'ynagan omillar. 2. adabiy jarayonga munosabat. 3. bugungi kun she'riyatining o'ziga xos xususiyati. 4. she'riyatda falsafiy g'oya ifodasi. adabiyot: u. normatov. tafakkur yogdusi. - t., 2005. _ sh. turdimov. lirik kechinma va obrazlilik. uzbek tili va adabiyoti, 2000 yil, 5 - 6-sonlar. n. sharopova. hozirgi o'zbek she'riyatida janriy izlanish- lar tamoyili. o'zbek tili va adabiyoti, 1996 yil, 5-son. u. hamdamov. badiiy tafakkur tadriji. - t.: yangi asr av- lodi, 2002. istiqlol tufayli ma'naviy qadriyatlarga, madaniyatga, jumladan, so'z san'atiga nisbatan munosabat tubdan o'zgardi. yangi davr nafaqat adabiyotimiz tarixiga, balki zamonaviy adabiy-badiiy jarayonga ham yangicha g'oyaviy-estetik mezon bi- lan yondashishni taqozo qildi. hozirgi o'zbek she'riyatining ma'naviy miqyosi, badiiy salohiyati sezilarli darajada o'sdi. shu ma'noda hozirgi o'zbek adabiyotida lirika alohida o'ringa …

5 / 364

arning ijodida kuzatish mum- kin. lekin masalaning mohiyatini anglatishda ustoz shoirlar etakchidir. bo'lib o'tgan, erishilgan voqea-hodisani qofiyali tilda qayd qilish bu hali she'riyat emas, uning mohiyatini chukur falsafiy mushohadalilik bilan inkishof qilish she'riyat- dir. samarqandning mashhur qozisi abu tohir umar hayyomga: “ayt-chi, sen odamlar ta'riflagandek dahriymisan?” —degan- da, u shunday javob bergan: “men alloh tomonidan insonga ato qilingan sog'lom fikrni ta'qib qiluvchi taqvodorlardan emasman. ular din va iymonni faqat yaratganga ibodat qilish deb tushunadilar. men yaratganga qanday iymon kel- tiraman, bilasizmi? masalan, men atirgulga yoki yulduzlarga qarab zavqlanaman. yagona allohning yaratuvchanligiga maf- tun bo'laman, u bunyod qilgan dunyoning mukammalligidan, uning eng go'zal mujdasi — odamlardan, ularning bilimga chanqoq miyasi borligidan, muhabbatga chanqoq qalblari, in- tiluvchan yoki qanotli hissiyotlari borligidan zavqlanib, yaratganga iymon keltiraman”1. bu ibodatning mohiyatidir. mustaqillikning ham mana shunday mohiyati ochilganda, ma'- lum maqsadga erishiladi, ya'ni shuurida uni anglash hissi, qalbida esa g'ururlanish tuyg'usi tug'iladi. oqibatda botinida mustaqillikni abadiy …

6 / 364

qlolning bergan imkoniyatidan shukur qiladi. nima uchun shoir o'zining ahvolini bayon qilsa-da, kishi bu- tun xalqining iskanja hayotini ko'z oldiga qeltiradi? chunki shoir haqiqatni tasvirlayapti. haqiqatda esa hamisha tarix va umumlashma mujassamdir. keyingi misrada tasvir yanada aniqlik tus oladi va iztirob tuyg'usi kuchayadi: ko'rib hayratga tushdi bu jahon holi parishonim, bamisli ankubut so'rgan — chibin, pajmurda tan bo'ldim. shoir ohistalik bilan ortiqcha hissiyotlarsiz kechagi kun hayot sahifalarini varaqlay boshlaydi. “muazzam sayxunu, jayxun labida tashna lab qoldim. kiyintirdim jahonni jismi uryon, bekafan bo'ldim”, — deb kechagi kun qay tarzda ekanligini o'kinchli yoritadi. bir chimdim o'tmish tarixiga to'xtab, erksizlik, huquqsizlik fojiasiga urgu beradi: chekibdur bobur furqat vatan hajrida afgonlar, men ersam, vah, ne g'urbatkim, vatanda bevatan bo'ldim. ko'rib o'tganimizdek, erksiz kishi, xalq qanchalik afgor bo'lishini inkor qilib bo'lmaydigan haqiqat bilan asoslagach, mustaqillikdan mamnun, shukronligini quyidagicha izhor qiladi: shukrkim, keldi istiqlol, umidim rost qil, ollohkim, ki shoyad beqafas bulbul kabi sohib chaman bo'ldim. …

7 / 364

r bulbullar, osmonidan zahar yoqqan yurtda netar bulbullar! chamanzorlar shudgor bo'lsa, bulbul qandoq yayrasin, erk qushchasi erk yo'q joyda qandoq qilib sayrasin, — deydi kuyinib. bulbul timsolida isgiqlol amalga oshganini chiroyli ifodalaydi: mana bu kun bog'larimga qaytib keldi bulbullar, hur vatanga hur qo'shiq aytib keldi bulbullar. bu erda bulbuy obrazi o'z tabiiy ma'nosidan tashqari, ram- ziy ma'noga ham ega. mazkur she'rda bulbul - istiqlol, ezgu- lik, go'zallikdir. demak, istiqlol yurtga erkinlik, ezgulik, go'zallik olib keldi. shundan shoir: men ham endi qalamimni she'rlar uchun charxlayin, bu sehrli taronani g'azallarda sharxlayin... - 8 www.ziyouz.com kutubxonasi deydi. va bulbulning zavqqa to'lib sayrashini (demak, istiq- lolning mustahkam bo'lishini istaydi. chunki mustahkam oyoqqa turgan odamning qulochi keng, parvozi yuksak bo'ladi), uning yurtiga qaytmas bo'lib kelganligini chin bo'lishini orzu qiladi: chamanzorda sho'x sayrasin, zavqqa to'lsin bulbullar, qaytmas bo'lib vatanimga kelgan bo'lsin bulbullar. ulug' iste'dodning voqea-hodisani idrok etishi, mohiyatni bera bilishi ham yuksak bo'ladi. abdulla oripov — …

8 / 364

da bir og'iz mustaqillik, istiqlol de-gan so'z yo'q. lekin bunday imkoniyatni istiqlol berganli- gini, undan oldin kishiga gurur bag'ishlaydigan, qaddini tik qiladigan — shoir sanab o'tgan narsalarning birortasiga ega emasligimiz tagmatindan anglashiladi. bundan ko'rinadiki, istiqlolning mohiyatini anglash uchun so'zga takror-takror murojaat qilish shart emas. “turkiston bolalariga” she'- rini o'qir ekansiz, kishi bir falsafiy haqiqatga imon kel- tiradi. bu ham bo'lsa, katta iste'dodlarning fikrlashlari- 9 www.ziyouz.com kutubxonasi da uyg'unlik borligini. istiqloldan avvalida o'zbek qanday qismatga duchorligi haqida a. oripov shunday yozadi: o't ketsin u qora kunga - birovlarga qul bo'ldingiz, sharqu g'arbning o'rtasida oyoq osti — yo'l bo'ldingiz. shunga hamohang fikrni biz erkin vohidov she'rlari- da ham uchratamiz. bu erda sotsialistik dunyo haqida, uning xalqqa keltirgan jafolari haqida haq gapni aytishning o'zi ham mustaqillikning sharofatidir. ma'lumki, istiqloldan oldin tuzumning xalq boshiga solgan kulfatini emas, uni olib kelgan “baxt”ini kuylab, shoirlar o'zi yozganidan o'zlari hijolatda edilar. istiqloldan shukrona aytishda ikki qahramon shoirlarda …

9 / 364

chi shaxsmi, uning dard va armonlari hamisha umumiylik kasb etadi, ya'ni xalqning dard va armonlarini ifodalaydi. “sharof rashi- dov xotirasiga” she'ri bunga yaqqol misol bo'ladi. sirtdan qaraganda, she'r bir kishining xotirasining, ya'ni boshidan o'tganlarining qaydidek tuyuladi. lekin ong mushohadaga yo'llantirilsa, bu xotira zaminida butun xalqning bosib o'tgan yo'li, dard va fojiasi o'z mujassamini topganligi an- glashiladi. shoir yozadi: 10 www.ziyouz.com kutubxonasi o'ychan ko'zingizda ne g'am bor edi, kelajakmidi yo moziyning shoni? o'zbek-ku bir erkka intizor edi, sizni ado qildi ming bir armoni. erksevar ellarning orzusnn yoqlab, xayol dengizida tunlar suzgansiz. istiqlol so'zini yurakda saqlab, siz qafas ichida gullar tuzgansiz. ha, shoir aytgandek, sotsialistik dunyo qafas ichidagi hayot edi. erkin so'zlab, dilidagini erkin izhor qilib bo'lmasdi. bu erda “qafas ichida” tashbehi ikki ma'noni anglatadi. ij- timoiy ma'noda sotsialistik tuzum, falsafiy ma'noda fikr erksizligini ifodalaydi. ya'ni erk, istiqlol haqida fikr aytish. uni orzu qilish dildagina bo'lishi mumkin. dil esa fikr, so'z kafasidir. …

10 / 364

ziyouz.com kutubxonasi deb ajdodlar a'molini yodga soladi. qur'onda “biror qavm o'z ahvolini (yaxshi tomonga) o'zgartirmaguncha, xudo ham o'z ne'- matini o'zgartirmay beradi” deyiladi. ma'lumki, ajdodla- rimiz bu muqaddas oyatga amal qilishib, doimo o'z ahvollarini o'zgartirishga intilishgan va o'zgartirishgan. yaxshi a'mollar hamisha ezgulik asosiga quriladi. ezgulik zamirida esa ziyo nuri yotadi. qadimda turkistonning mukarram ziyoligi - shun- dan. istiqlolga erishish xalqni istiqbolga muyassar qilishdir. ya'ni oldingi hayotidan ruhiy erkin, farovon hayotga erish- tirishdir. bunday hayotga esa istiqlolsiz erishish dushvor. shundan shoir istiqlolga chanqoqlik bilan intiladi va bun- ga alloh ham chorlashini ta'kidlaydi. chunki payg'ambarimiz hadislarida “qashshoqlik kufrga yaqindir... xudodan qashshoqlik va muhtojlikka tushmaslik uchun panoh tilang” deyiladi. istiqlol zamirida erkin harakatxam yotadi. erkin harakatsiz esa kishi hech narsaga erisha olmaydi. shoirning istiqlolga ruju qo'yishi, chorlashi shundan: yolg'iz allohimiz, chorlar istiqlol, muborak siymolar, botirlar chorlar, yolg'iz panohimiz, chorlar istiqlol, jahonga, insonga muhabbat porlar, yolg'iz allohimiz, chorlar istiqlol. hayotiy hodisalar mohiyatini har bir …

Want to read more?

Download all 364 pages for free via Telegram.

Download full file

About "istiklol - baxtim, saodatim...: darslik"

o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat universiteti hakimjon karimov istiqlol davri adabiyoti darslik “uai01ia8ng'g nashriyoti toshkent- 2010 www.ziyouz.com kutubxonasi 83.3(5o')6 k25 otam mavlon o'gli karimning, onam yoqubmirza qizi habibaning porloq xotirasiga bagigilayman. muallif o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirli- gining 2010 yil 17 iyundagi 234-sonli buyrug'iga asosan ushbu kitob magistatraturaning o'zbek adabiyoti mutaxassisligi (5 a 141102) tala- bapari uchun darslik sifatida nashr etishga ruxsat etilgan. takrizchilar: baxtiyor nazarov — akademik, filologiya fanlari doktori, professor. qozoqboy io'ldoshev — pedagogika fanlari dokto-ri, professor; nurboy jabborov filologiya fanlari doktori, professor;...

This file contains 364 pages in PDF format (11.5 MB). To download "istiklol - baxtim, saodatim...: darslik", click the Telegram button on the left.

Tags: istiklol - baxtim, saodatim...:… PDF 364 pages Free download Telegram