klassik iqtisodiy maktabning vujudga kelishi

DOC 20 pages 102.5 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 102.5 KB

File type DOC

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

klassik iqtisodiy maktabning vujudga kelishi reja: 1. u. pettining iqtisodiy ta’limoti 2. p. buagilberning iqtisodiy ta’limoti 3. fiziokratlar a. tyurgoning iqtisodiy ta’limoti 4. fizokratizmning ahamiyati va uning tarixiy taqdiri merkantilizmning yemirilishi va klassik siyosiy iqtisod maktabining paydo bo`lishi (angliyada) xvii asrga to`g`ri keladi. xvi asrning o`rtalarida boshlangan manufaktura davri xvii asrga kelib sanoatning ayrim tarmoqlarining rivojlanishiga olib keldi. ayni paytda, qishloq xo`jaligida ham kapitalizm rivojlana boshladi. buyuk britaniya iqtisodiyoti dunyoda eng rivojlangan mamlakatga aylandi. xviii asrga kelib bu yerda kapitalistik ishlab chiqarish munosabatlari faqat savdoda emas, balki sanoat va qishloq xo`jaligida ham g`alaba qozondi. bu jarayon mamlakatning sotsial - iqtisodiy taraqqiyotiga yo`l ochib berdi. ijtimoiy ishlab chiqarishning rivojlanishiga imkoniyat, tadbirkorlar tashabbusiga erkinlik berishga harakat qilgan kapitalistik tuzumning afzalliklarini nazariy jihatdan asoslab beradigan iqtisodiy ta’limotlar endi taqozo etila boshladi. demak, bu davrga kelib iqtisodiy ta’limotlarni rivojlantirish uchun, ya’ni iqtisodiyotni ob’ektiv tahlil qilish uchun qulay sharoit yaratildi. mana shu sharoitda yashab, ijod …

2 / 20

do j.b. sey, t. maltus tomonidan rivojlantirildi va j.s. mill, k. marks tomonidan yakunlandi. ularni biz keyingi mavzularda ko`rib chiqamiz. u. pettining iqtisodiy ta’limoti uilyam petti (1623-1687) - angliya klassik siyosiy iqtisodining asoschisidir. k. marks so`zi bilan aytganda u. petti «siyosiy iqtisodning otasi... buyuk tadqiqotchi -iqtisodchi». u. petti har tomonlama yuksak bilimli odam bo`lgan. u angliyaning janubidagi romsi shahrida xunarmand-matochi oilasida tug`ildi. o`n to`rt yoshida ota kasbini egallashdan voz kechgan u. petti uydan chiqib ketadi va kemada yollanma moryak (yunga) bo`lib xizmat qiladi. oradan bir yil o`tgach taqdir taqozosi bilan oyog`i lat egan u. petti frantsiya hududidagi bir qirg`oqqa qoldirib ketiladi. bu notanish chet o`lkalarda lotin tilini bilganligi tufayli, u kan kollejiga qabul qilindi va tinglovchi sifatida moddiy jihatdan ta’minlandi. kollej unga frantsuz va grek tillarini, matematika, astronomiyani o`rganishga imkoniyat yaratib berdi. 1640 yili kollejni bitirib, u. petti londonga qaytib keldi. keyinchalik oksford universitetida tibbiyot sohasida taxsil oldi. 1650 yili …

3 / 20

i metall va toshlar hamda pul boylik hisoblanadi, balki mamlakatning yeri, uylar, kemalar, tovarlar va xatto uy jihozlari ham boylikni tashkil etadi. bu masala bo`yicha o`z fikrini rivojlantirib bizning davrda keng tarqalgan «mehnat boylikning otasi, yer esa uning onasi» degan iborani ishlatdi. mamlakat boyligini ko`paytirish uchun u. petti qamoq jazosi o`rniga pul jarimasini joriy etish zarurligini, pul to`lashga «qurbi etmagan o`g`rilarni» esa «qullikka» mahkum etishni, ishlashga majbur qilishni tavsiya etadi. bu merkantilistlarga qarama-qarshi tarzda, boylik, eng avvalo, mehnat bilan yaratilishini bildiradi, ya’ni xo`jalik hayotidagi pulning «asosiy» rolini inkor etadi. u. petti bu fikrni rivojlantirib chetga pul chiqarishni ta’qiqlash bema’ni narsa ekanligini ko`rsatib o`tadi. davlatning bunday hatti-harakati, uning fikri buyicha, mamlakatga chetdan tovar keltirishni man etish bilan bir narsadir. u. petti bu fikrlari bilan o`zini pulning miqdoriy nazariyasi tarafdori ekanligini ko`rsatdi va muomala uchun zarur bo`lgan pul miqdori to`g`risidagi qonuniyatni tushunganligini namoyish etdi. ammo shu bilan birga uning iqtisodiyotdagi pulning rolini …

4 / 20

ti savdogarlarni davlatning «qonini» taqsimlash bilan shug`ullanuvchi «o`yinchilar»ga o`xshatadi. u «qon» deganda qishloq xo`jaligi va sanoat mahsulotlarni nazarda tutadi. qiymat nazariyasi u. pettining merkantilistlar g`oyasiga bo`lgan salbiy ko`z qarashi nafaqat boylikning mohiyatini va uni ko`paytirish yo`llarini tahlil qilishda, balki tovarlar qiymatining yaratilish tabiatini va bozorda ularning qimmati darajasiga ta’sir etuvchi omillarni aniqlashda ham o`z ta’sirini ko`rsatdi. bu boradagi uning tadqiqotlari keyinchalik uni qiymatning mehnat nazariyasining birinchi muallifi deb tan olinishiga sabab bo`ldi. umuman olganda, qiymatning mehnat nazariyasi klassik iqtisodiy maktabning asosiy belgilaridan biri hisoblanadi. u. petti nazariyalarining birida aytilishicha, tovar qiymati kumush qazib oluvchi mehnat bilan yaratiladi va uning «tabiiy bahosi» hisoblanadi; kumush qiymatiga tenglashtiriligan tovarlar qiymati esa ularning «haqiqiy bozor bahosi» hisoblanadi. ikkinchi bir joyda qayd qilinishicha, tovar qiymati mehnat va yer ishtirokida yaratiladi. ya’ni u. pettining o`zi aytganidek «kemaning yoki kamzul (syurtuk)ning qiymati qandaydir yer miqdori va qandaydir mehnat miqdori qiymatiga teng, chunki har ikkalasi - kema ham, …

5 / 20

ar ko`p haq to`lansa u chog`da, ishchi ikki marta kamroq ishlaydi, bu esa jamiyat uchun shuncha miqdordagi mehnat boy berilganini bildiradi. u. pettining ish haqi to`g`risidagi mazkur qoidasi «klassik maktabning» ko`pchilik vakillari nazariy tadqiqotlarining asosini tashkil etdi. masalan, u. pettidan keyin, d. rikardo va t. maltus ish haqini ishchi mehnatining bahosi sifatida tavsiflab, uni ishchining va uning oilasining yashashi uchun zarur bo`lgan vositalar minimumi bilan bog`lab tushuntirganlar. u. petti dehqonchilikda yaratilgan mahsulot qiymati bilan uni ishlab chiqarishga ketgan xarajatlar o`rtasidagi farqni renta deb atagan. uning fikri bo`yicha renta qishloq xo`jaligida tuproq unumdorligining har xilligidan va yer uchaskasining bozorga uzoq-yaqin joylashishidan kelib chiqadi. bundan biz u. pettining birinchilardan bo`lib differentsial renta tushunchasini ilgari so`rganligini ko`ramiz. u. petti yer bahosi muammosini juda qiziq va noyob tarzda hal etishga o`ringan. lekin u bu muammoni to`g`ri echa olmadi. uning fikricha yerni sotib oluvchi har yili renta olish huquqini qo`lga kirituvchi shaxsdir. shuning uchun yerning …

6 / 20

g`liqlik g`oyasi iqtisodiy fikrlarning rivojlanishida ijobiy rol o`ynadi. buni keyinchalik k. marks qayd qilib o`tadi. ma’lum ma’noda xuddi shunday fikr y. shumpetrning iqtisodiy qarashlarida ham uchraydi. uningcha, birorta kapitalist yer uchastkasini ushbu uchastkadan olinishi mumkin bo`lgan rentaga teng foiz keltirishi mumkin bo`lgan pul summasidan yuqori ham, past ham baholashi mumkin emas. bironta yer egasi o`z uchastkasini undan olinadigan rentaga teng foiz keltiruvchi pul summasidan kamiga sotmaydi. ammo u o`sha summadan ko`pini ham ololmaydi, negaki bunday summani to`lashga rozi bo`lgan kapitalistga birdaniga juda ko`p yer uchastkalari taklif qilinadi. u. petti birinchilardan bo`lib raqamlarni, hisob-kitoblarni, statistik ma’lumotlarni va statistik tahlil uslublarini (iqtisodiy statistikani u «siyosiy arifmetika» deb atagan) keng qo`lladi. uning asarlarida milliy boylik va milliy daromad statistikasiga, aholi sonini va uning tuzilishini hisoblashga, mehnat resurslarining qimmatini aniqlashga katta e’tibor beriladi. unda o`z davri uchun ancha aniq bo`lgan mamlakat milliy boyligining hisoblari mavjud edi. bu yerda u. petti boylik tarkibiga ishchi kuchini …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "klassik iqtisodiy maktabning vujudga kelishi"

klassik iqtisodiy maktabning vujudga kelishi reja: 1. u. pettining iqtisodiy ta’limoti 2. p. buagilberning iqtisodiy ta’limoti 3. fiziokratlar a. tyurgoning iqtisodiy ta’limoti 4. fizokratizmning ahamiyati va uning tarixiy taqdiri merkantilizmning yemirilishi va klassik siyosiy iqtisod maktabining paydo bo`lishi (angliyada) xvii asrga to`g`ri keladi. xvi asrning o`rtalarida boshlangan manufaktura davri xvii asrga kelib sanoatning ayrim tarmoqlarining rivojlanishiga olib keldi. ayni paytda, qishloq xo`jaligida ham kapitalizm rivojlana boshladi. buyuk britaniya iqtisodiyoti dunyoda eng rivojlangan mamlakatga aylandi. xviii asrga kelib bu yerda kapitalistik ishlab chiqarish munosabatlari faqat savdoda emas, balki sanoat va qishloq xo`jaligida ham g`alaba qozondi. bu jarayon mamlakatning sotsi...

This file contains 20 pages in DOC format (102.5 KB). To download "klassik iqtisodiy maktabning vujudga kelishi", click the Telegram button on the left.

Tags: klassik iqtisodiy maktabning vu… DOC 20 pages Free download Telegram