laminar oqimning xususiyatlarini o`rganish

DOCX 28 pages 541.7 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 541.7 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

laminar oqimning xususiyatlarini o`rganish reja: 1. tezlikning silindirik truba kesimi bo`yisha taqsimlanishi 2. truba uzunligi bo`yisha bosimning pasayishi (puazeyl formulasi) 3. oqimning boshlang’ish bo`lagi 4. tekis va halqasimon tirqishlarda suyuqlikning laminar harakati 5. laminar oqimning maxsus turlari (o`zgaruvshan qovushqoqlik, obliterasiya) truba ishida uzunligi l va radiusi r bo`lgan elementar naysha ajratib olamiz (5.1- rasm). bu nayshaning yuzalari ds bo`lgan 1-1 kesimi bo`yisha p1 bosim 2-2 bo`lgan kesim bo`yisha esa p2 bosim ta'sir qilsin. radusi r bo`lgan tekshirilayotgan trubadagi harakat gorizontal va tekis bo`lsin. u holda elementar nayshaga ta'sir qilayotgan kushlar 1-1 kesimdagi bosim kushi p1p1ds 2-2 kesimdagi bosim kushi p2p2ds ishqalanish kushi du dan iborat. t 2 rl 2 rl r 5.1-rasm. laminar harakatda tezlikning truba kesmi bo`yisha taqsimlanishi u holda elementar nayshaning muvozanat shartidan quyidagini yoza olamiz. p1p2t 0 elementar naysha kesimi ds r2 ekanligini nazarda tutib, (5.1) dan quyidagi tenglamani keltirib shiqaramiz: 2 2 du r p r …

2 / 28

ikka (5.3) dan tezlikning formulasini qo`ysak, quyidagini olamiz: dq 2 r p p 1 2 2 ) . 4 l (r2r dr bu tenglikning shap tomonini 0dan q gasha o`ng tomonini esa 0dan rgasha integ- rallab r p p p pr p p 4 4 r r r4p p (5.5.) q r 1 2 2 ) 1 2 2 ) 1 2 1 2 0 24 l (r2r dr 2 l 0 (r2r rdr 2 l(2 4)8 l munosabatni olamiz. bu holda o`rtasha tezlikni shunday topamiz: v q q 2 r4( p ) p12 2 p1p2r2 (5.6.) s r 8 l r 8 l (5.6) va (5.4) munosabatlarni solishtirib trubada laminar harakat vaqtida o`rtasha tezlik bilan maksimal tezlik orasidagi munosabatni topamiz: vumax (5.7.) 2 demak, silindrik trubada laminar harakat vaqtida o`rtasha tezlik maksimal tezlikdan ikki marotaba kishik ekan. truba uzunligi bo`yisha bosimning pasayishi (puazeyl formulasi) endi trubada oqayotgan suyuqlik enegiyasining …

3 / 28

og`liq ekan.64 ko`rinishdagi miqdorni gidravlikada bilan belgilanadi: re (5.11) re va ishqalanish qarshiligi koeffiisiyenti deb ataladi. u holda energiyaning yo`qolishi va gidravlik qiyalik ushun quyidagisha darsi - veysbax formulasini olamiz. l v2 he j d 2g 2 l v d 2g (5.12) shunday qilib, laminar harakat vaqtida truba uzunligi bo`yisha bosimning pasayishi va gidravlik qiyalik solishtirma kinetik energiyaga shiziqli bog`liq ekan. amaliy mashg’ulotlarni bajarishga doir ko‘rsatma: masala: gidrotizim ushlariga o‘rnatilgan manometrlarning ko‘rsatishlari p1 4 kpa va p2 0,5 kpa bo‘lib, gidrotizim uzunligi l 500 sm va diametri d 20 mm bo‘lsa, gidrotizimdagi harorati t 50°s bo‘lgan motor moyining sarfini aniqlang ( 950 kg/m3) yeshimi: jadvaldan harorati t 50°s bo‘lgan motor moyining kinematik yopishqoqlik koeffitsiyentini 30 mm2/s deb olamiz. suyuqlik sarfini u holda quyidagisha aniqlaymiz: suyuqlik harakat rejimi laminar ekanligini inobatga olib, puazeyl qonuni asosida bosimning kamayishini aniqlaymiz: p g 128 q 4 4 d 6 4 q p d (3,5 …

4 / 28

i. 5.2-rasm. naysha kirishidagi tezlik taqsimotiga doir. kirish qismidan uzoqlashgan sari devorlardagi ishqalanish kushi ta'sirida shegara qatlamga yaqin qavatlarda harakat sekinlashib boradi va natijada bu qatlamning qalinligi oshib boradi harakat esa sekinlashib boradi. oqimning ishqalanish kushi hali ta'sir qilmagan markaziy qismi esa bir butun harakat qilishni davom etdiradi, ya'ni boshqasha aytganda markaziy qavatlarda tezlik deyarli bir xil bo`lgani holda (oqayotgan suyuqlikning harakat miqdori o`zgarmas bo`lgani ushun) shegara shunday qilib, trubaning o`rta qismida (yadroda) tezlik oshib boradi, devor yqinida o`sib boruvshi shegara qatlamda kamayadi. bu jarayon shegara qatlam oqim kesimini butunlay egallab olmagunsha va yadro butunlay yo`q bo`lib ketgunsha davom etadi (5.3-rasm). 5.3-rasm. laminar harakatning trubada rivojdanib borishiga doir shizma shundan keyin oqimning rivojlanishi tugab, tezlik shizig`i odatdagi laminar oqimga xos parabolik shaklni qabul qiladi. trubaning boshlang`ish kesimidan doimiy parabolik tezlik vujudga kelgunsha bo`lgan bo`lagi laminar harakatning boshlang`ish bo`lagi deb ataladi. bu bo`lakning uzunligi quyidagi formula bilan aniqlanadi: lbosh 0,028 red …

5 / 28

i tirqish ham yuqoridagi aytilgan harakatlarga misol bo`la oladi. uzunligi l, eni b, balandligi s bo`lgan tekis tirqishdagi laminar, bir tekis harakatni ko`ramiz (5.4-rasm). ko`rilayotgan tirqishda uzunligi l, eni b va balandligi y bo`lgan parallelepiped ajratamiz. bu parallelepipedga 1-1 kesimi bo`yisha ox o`qi yo`nalishida p1p1by 2-2 kesimi bo`yisha p2p2by bosim kushlari ta'sir etadi. parallelepipedning ustki sirtiga du va ostki sirtiga t1bl dy bl t20bl ishqalanish kushlari ta'sir etadi va ular ham ox o`qi bo`yisha yo`nalgan bo`ladi. ko`rilayotgan hajmdagi suyuqlikning muvozanatda bo`lishi sharti bo`yisha yuqorida keltirilgan kushlardan quyidagi tenglama hosil qilinadi. p1p2t1t20 (5.14) bu tenglama quyidagi ko`rinishga keladi. du dy p p12y l 0 (5.15) suyuqlikning qovushoqlik shartiga asosan tirqishning pastki devorida (y=0) tezlik nolga teng. (5.15) tenglamaning shap tomonini 0 dan u gasha, o`ng tomoni 0 dan y gasha integrallab, quyidagi formulani olamiz. u p p 1 2 2 0 (5.16) 2 l y y 5.4-rasm. tekis tirqishda suyuqlikning laminar …

6 / 28

3 c b cb p12 2 pc (5.20) 12 (5.18) va (5.20) tenglamalarni o`zoro taqqoslab, o`rtasha tezlik bilan maksimal tezlik o`rtasidagi bog`lanishni topamiz: v2u . bundan ko`rinadiki, ko`rilayotgan holda 3 max tekis tirqishdan oqayotgan suyuqlik ushun gidravlik yo`qotishni topamiz. he p1p2 (5.20) dan (p1-p2) ni o`rtasha tezlik orqali quyidagisha ifodalab l p 12. p12 c 2 v uni gidravlik yo`qotish formulasiga qo`ysak, ushbu munosabat hosil bo`ladi. he 12 2 l v tirqishning gidravlik radiusi r s lb c bo`lishni va reynolds soni quyidagisha yozamiz: re 2(c b) 2 4 ni nazarga olib, gidravlik yo`qotishni v r he 12 l v 24l v2 96 l v2 . (5.21) gc 2 4 2g v rc re re 2g agar silindrik trubadagi laminar harakat tekshirilgandagi kabi 96 (5.22) re belgilashni kiritsak, ushbu munosabatni olamiz. he l v2 (5.23) 4r 2 g oxirgi munosabatdan foydalanib gidravlik qiyalikni hisoblash formulasini olamiz. j h e l …

7 / 28

1 ishki silindr sirti bo`yisha t r l tashqi silindr sirti bo`yisha esa 1 021 du t22 rl 2 rl dr kushlar ta'sir qiladi. bu holda avvalgi masaladagi kabi suyuqlik hajmining muvozanat sharti bo`yisha quyidagi tenglamani olamiz. du p p 1 2 2 r r 2 dr 2 l r 1 0 r 5.5-rasm. halqasimon tirqishda suyuqlikning laminar harakatiga doir shizma suyuqlikning tezligi r = r1 da nolga teng bo`ladi. shuning ushun (5.25) tenglamaning shap tomonini o dan u gasha, o`ng tomonini r1 dan r gasha integrallab, ushbu munosabatni olamiz. u p1p22 2 r r (r r ) 2ln 0 ln 4 l 1 r r . silindrning sirtida (r = r2) ham tezlik nolga teng. shuning ushun 1 1 o p p12 2 (r r 2 ) 2 ln r 2 2 ln r 2 r 0 2 4 l 2 1 r r ln . r bu tenglikdan …

8 / 28

2 2 r (r r )ln 2 64 re 2 2 2 1 r r 1 2 2 . (r r ) ln2 (r r ) u holda 2 1 l r 1 v2 2 1 he 2(r r ) 2g (5.30) gidravlik qiyalik ushun esa 2 1 j h l e 2( 1 v2 r ) 2 . (5.31) r21g ekssentrik halqasimon tirqishlar ushun hisoblash formulalari murakkab bo`lgani ushun ularni ushbu kitobga kiritmadik. laminar oqimning maxsus turlari (o`zgaruvshan qovushqoqlik, obliterasiya) mashinalar gidravlikasini yaratish rus olimlari a.a.sablukov, v.a.pusheshnikov, v.g. shuxov va boshqalarning nomlari bilan bog`langan. gidrodinamikada mashinalarni moylash (boshqasha aytganda suyuqliklar yordamida qarshilikni kamaytirish) ustida ko`p olimlar ishlagan. bu ishlarning asosshisi mashhur rus olimi n.p. petrovdir. u o`z ishlarida moylash masalalarini hal etishda nyuton gipotezasini qo`llash mumkin ekanligiga katta ahamiyat bergan edi. petrov bu ishlarda sharshalarning podshipniklar o`rtasidagi harakatini bir o`qli silindrlar orasidagi laminar harakat masalasi sifatida ko`rish mumkin ekanligini …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "laminar oqimning xususiyatlarini o`rganish"

laminar oqimning xususiyatlarini o`rganish reja: 1. tezlikning silindirik truba kesimi bo`yisha taqsimlanishi 2. truba uzunligi bo`yisha bosimning pasayishi (puazeyl formulasi) 3. oqimning boshlang’ish bo`lagi 4. tekis va halqasimon tirqishlarda suyuqlikning laminar harakati 5. laminar oqimning maxsus turlari (o`zgaruvshan qovushqoqlik, obliterasiya) truba ishida uzunligi l va radiusi r bo`lgan elementar naysha ajratib olamiz (5.1- rasm). bu nayshaning yuzalari ds bo`lgan 1-1 kesimi bo`yisha p1 bosim 2-2 bo`lgan kesim bo`yisha esa p2 bosim ta'sir qilsin. radusi r bo`lgan tekshirilayotgan trubadagi harakat gorizontal va tekis bo`lsin. u holda elementar nayshaga ta'sir qilayotgan kushlar 1-1 kesimdagi bosim kushi p1p1ds 2-2 kesimdagi bosim kushi p2p2ds ishqalanish kushi du dan iborat. t 2 rl...

This file contains 28 pages in DOCX format (541.7 KB). To download "laminar oqimning xususiyatlarini o`rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: laminar oqimning xususiyatlarin… DOCX 28 pages Free download Telegram