axborot va ma’lumottushunchalari

PPTX 31 pages 3.8 MB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.8 MB

File type PPTX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

prezentatsiya powerpoint axborot, uning turlari, xususiyatlari va o‘lchov birliklari reja: 1 2 3 4 5 axborot va ma’lumot tushunchalari axborotlarni taqdim etish shakllari: uzluksiz va diskret axborotlar. axborotlaming xususiyatlari. axborotli jarayonlar. axborotning sintaktik, semantik, pragmatik o‘lchovlari. axborotning o‘lchov birliklari. tayanch tushunchalar axborot, ma’lumot, diskret uzluksiz, semantik axborot va ma’lumot tushunchalari axborot – yaratuvchisi doirasida qolib ketmagan va habarga aylangan, bilimlar noaniqligi, to‘liqsizligi darajasini kamaytiradigan hamda og‘zaki, yozma yoki boshqa usullar (shartli signallar, texnik vositalar, hisoblash vositalari va hokazo) orqali ifodalash mumkin bo‘lgan atrof-muhit (ob’ektlar, voqea-hodisalar) to‘g‘risidagi ma’lumotlardir. mazkur yo‘nalishda quyidagilar muhim sanaladi: axborot – bu har qanday ma’lumot emas, balki u mavjud noaniqliklarni kamaytiruvchi yangi bir ma’lumotdir; axborot uni yaratuvchidan tashqarida mavjud bo‘ladi, u o‘z yaratuvchisidan uzoqlashgan, inson tafakkurida aks etgan bilimdir; axborot xabarga aylanadi, chunki u belgilar ko‘rinishida ma’lum bir tilda ifodalangan; xabar moddiy tashuvchiga yozib qo‘yilishi mumkin bo‘lgan ma’lumot (xabar axborotni uzatish shaklidir). texnik vositalari yordamida qabul qilish, …

2 / 31

dalanuvchiga uzatilishini taminlovchi yo‘llar va jarayonlar axborot kommunikatsiyalari deb yuritiladi. axborotlarni taqdim etish shakllari: uzluksiz va diskret axborotlarga bo`linadi. inson borliqning bir qismi bo‘lgani uchun doimo borliqning ta’sirini sezib turadi. bu ta’sirni turli signallar (tovush, yorug‘lik, elektromagnit, nerv va hokazo) ko‘rinishida qabul qilamiz. insonga uzluksiz ta’sir etib turuvchi axborotlarni analog axborotlar deb ataladi. axborotni taqdim etishning analog va diskret usullari axborotning analogli tasviri bilan miqdorlar cheksiz qiymatlarni qabul qilishi mumkin. axborotning diskret tasviri bilan miqdor keskin o'zgarib, cheklangan qiymatlar to'plamini qabul qilishi mumkin. inson analog axborotlarni qayta ishlashi uchun uning biror qismini ajratib oladi va tahlil qiladi. tahlil qilish jarayonida axborotni qayta ishlash uchun qulay bo‘lgan ko‘rinishga o‘tkazadi. bunda inson turli belgilardan foydalanadi. masalan, sizga ma’lum bo‘lgan alifbo harflari insonga tushunarli bo‘lgan tovushlarni, nota belgilari esa musiqiy tovushlarni ifodalaydi. bu belgilar yordamida insonga eshitilayotgan nutq yoki musiqani qog‘ozga tushirish oson kechadi. demak, inson axborotlarni qayta ishlash uchun uni uzlukli ko‘rinishga …

3 / 31

xborotga misol bo‘ladi. axborotlarning xususiyatlari axborotdan hayot faoliyatida foydalana olish uchun, asosan, quyidagi uchta muhim xususiyatga ega bo‘lish lozim: qimmatli to’liq ishonchli axborotning xususiyatlari axborotdan hayot faoliyatida foydalana olish uchun, asosan, quyidagi uchta muhim xususiyatga ega bo‘lish lozim: axborot ma'lum darajada qimmatli bo'lishi kerak; axborot to'liqlik xususiyatga ega bo'lishi lozim; axborot ishonchli bo'lishi lozim; shuningdek, axborot tushunarli, qisqa yoki batafsil ifoda etilishi zarur. axborotli jarayonlar axborot ustida hosil qilish, to‘plash, izlash, saqlash, uzatish, qabul qilish, o‘lchash, ishlatish, qayta ishlash, nusxalash, his etish, eslab qolish, boshqa ko‘rinishga o‘tkazish, tarqatish, bo‘laklarga ajratish, soddalashtirish, birlashtirish, formallashtirish, kodlash, buzish kabi amallarni bajarish mumkin. axborotlar ustida bajariladigan amallar bilan bog‘liq barcha jarayonlar axborotli jarayonlar deb ataladi. axborotning sintaktik, semantik, pragmatik oʻlchovlari foydalanuvchi uchun axborotning muhim xarakteristikalaridan biri - uning adekvatligi hisoblanadi. axborotning adekvatligi - olingan axborot yordamida yaratilgan obraz (qiyofa)ning real ob’yekt, jarayon, hodisa va shunga o‘xshashlarga moslilik darajasidir. hayotda axborotning to‘la ravishda adekvat bo‘lishiga …

4 / 31

i shakllantirishga, ma’nosini, mazmunini aniqlashga, umumlashtirishga xizmat qiladi. masalan, axborotni kodlar orqali ifodalashni ko‘rsatish mumkin. sintaktik adekvatlik – axborotning mazmuniga tegmagan xolda, uning rasmiy-strukturaviy xarakteristikalarini ifodalaydi. sintaktik darajada axborotni ifodalash usulida axborot eltuvchi turi, uzatish va qayta ishlash tezligi, ifodalash kodining o‘lchamlari, bu kodlarni o‘zgartirish aniqligini va ishonchliligi hisobga olinadi. axborotning mazmuniga ahamiyat berilmaganligi sababli, bunday axborot ma’lumot deb ataladi. pragmatik (foydalanuvchanlik) adekvatlik - axborot bilan foydalanuvchining munosabatlarini aks ettiradi, axborotni uning asosida amalga oshiriladigan boshqarish tizimi maqsadiga muvofiqligini ifodalaydi. axborotning pragmatik xususiyatlari faqat axborot (ob’yekt), foydalanuvchi va boshqarish maqsadlarining umumiyligida namoyon bo‘ladi. adekvatlikning ushbu shakli axborotdan amaliy foydalanish bilan bevosita bog‘langan, shuning uchun ham foydalanuvchanlik xususiyatlari tahlil etiladi. axborotning o‘lchov birliklari umumiy holatda axborotni mazmuni, usuli va miqdori bilan tavsiflash mumkin. axborot miqdori tushunchasi o‘tgan asrning 30-yilarida yuzaga kelgan va 50-yillarda asosan aloqa texnikasi maqsadlari uchun shakllangan. 1948 yili k.e.shennon axborot miqdorini aniqlash uchun shunday klassik formulani berdi: bunda …

5 / 31

otlar hajmi vm=8 bit. o‘nli sanoq tizimida olti xonalik 247532 sonining mos ma’lumotlar hajmi vm=6 dir. sintaktik bosqichda axborot miqdorini tizim holatining noaniqligi (tizim entropiyasi) tushunchasini ko‘rmasdan aniqlab bo‘lmaydi. aytaylik axborot olinishgacha foydalanuvchi α tizimi xususida qandaydir dastlabki (aprior) ma’lumotga ega bo‘lsin. uning tizimdan voqif emaslik o‘lchovi h(α) funksiya bo‘lib, bu funksiya o‘z navbatida tizim holatining noaniqlik darajasi va o‘lchovi hisoblanadi. qandaydir β ma’lumot qabul qilingandan so‘ng qabul qiluvchi qandaydir qo‘shimcha iβ(α) axborotga ega bo‘ladi va uning aprior voqif emasligi kamayadi, natijada tizim holatining aposterior (β-ma’lumot qabul qilingandan so‘nggi) noaniqligi nβ(α) ga teng bo‘ladi. agar so‘nggi noaniqlik hβ(α) nolga aylansa, dastlabki to‘liq bo‘lmagan bilim to‘liq bilim bilan almashtiriladi va axborot miqdori iβ(α)=n(α) bo‘ladi. boshqacha aytganda, tizim entropiyasi n(α) etishmaydigan axborot o‘lchovi sifatida ko‘rilishi mumkin. mumkin bo‘lgan n holatlarga ega bo‘lgan tizim entropiyasi h(α) shennon formulasiga binoan quyidagicha aniqlanadi: bu erda ri - tizimning i-holatda bo‘lishligi ehtimolligi. tizimning barcha holatlari teng …

6 / 31

t talab qilinadi (256=28). hatto kattaroq olingan ma’lumotlar birliklari ham keng qo‘llaniladi: 1 bayt = 8bit; 1 kilobayt (kb) = 1024 bayt = 210 bayt; 1 megabayt (mb) = 1024 kb = 220 bayt; 1 gigabayt (gb) = 1024 mb = 230 bayt; 1 terabayt (tb) = 1024 gb = 240 bayt; 1 petabayt (pb) = 1024 tb = 250 bayt; 1 eksabayt (ebayt) = 1024 pb = 260 bayt; 1 zettabayt (zbayt) = 1024 pb = 270 bayt; 1 yottabayt (ybayt) = 1024 pb = 280 bayt. axborotning semantik o‘lchovi. axborotning ma’noli mazmunini, ya’ni uning semantik bosqichidagi miqdorini o‘lchashda tezaurusli o‘lchov keng tarqalgan. bu o‘lchov axborotning semantik xususiyatlarini xabar qilinishidagi foydalanuvchining qobiliyati bilan bog‘laydi. buning uchun foydalanuvchining tezaurusi tushunchasi ishlatiladi. tezaurus - foydalanuvchi yoki tizim ixtiyoridagi ma’lumotlar majmuidir. foydachanuvchi qabul qiladigan semantik axborot miqdori bilan uning tezaurusi orasidagi bog‘liqlik is = f(sp). semantik axborot miqdorining nisbiy o‘lchovi sifatida semantik …

7 / 31

ligi, ma’lumotlarni uzatish tezligi va h. k. axborotni ishlash va qaror qabul qilish vaqti. xartli formulasi amerika injeneri ralf xartli (ralf vinton lyon xartli(1888-1970) - amerikalik elektronika olimi. u xartli generatorini, xartli transformatsiyasini taklif qildi va axborot nazariyasiga oʻz hissasini qoʻshdi) 1928 yili axborotlarni baholash uchun ilmiy usulni taklif qilgan, hamda quyidagi formulani qo‘llashni tavsiya qilgan: bu yerda k-teng extimolli xodisalar soni, i – sodir bo‘lgan ixtoyoriy k hodisadagi bitlar soni. u holda bazan xartli formulasi quyidagicha ham yoziladi: bundan yoki ligi ko‘rinib turibdi. masala: a, b va c yashiklardan birida sharik joylashgan. sharikni b yashikda joylashganligini bildiruvchi ma’lumot qancha bit axborot ekanligini aniqlang. yechish: bit axborot nazorat savollar. 1. axborot qaysi so‘zdan olingan? 2. axborot deganda nimani tushunazis? 3. axborot haqidagi qaysi olimlar qanday fikrlar bildirgan? 4. axborotning qanday turlari bor? 5. analog axborot qanday axborot? 6. diskret axborot qanday axborot? 7. axborotlarning xususiyatlari deganda nimani tushunasiz? 8. axborot …

8 / 31

axborot va ma’lumottushunchalari - Page 8

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "axborot va ma’lumottushunchalari"

prezentatsiya powerpoint axborot, uning turlari, xususiyatlari va o‘lchov birliklari reja: 1 2 3 4 5 axborot va ma’lumot tushunchalari axborotlarni taqdim etish shakllari: uzluksiz va diskret axborotlar. axborotlaming xususiyatlari. axborotli jarayonlar. axborotning sintaktik, semantik, pragmatik o‘lchovlari. axborotning o‘lchov birliklari. tayanch tushunchalar axborot, ma’lumot, diskret uzluksiz, semantik axborot va ma’lumot tushunchalari axborot – yaratuvchisi doirasida qolib ketmagan va habarga aylangan, bilimlar noaniqligi, to‘liqsizligi darajasini kamaytiradigan hamda og‘zaki, yozma yoki boshqa usullar (shartli signallar, texnik vositalar, hisoblash vositalari va hokazo) orqali ifodalash mumkin bo‘lgan atrof-muhit (ob’ektlar, voqea-hodisalar) to‘g‘risidagi ma’lumotlardir. mazkur yo‘na...

This file contains 31 pages in PPTX format (3.8 MB). To download "axborot va ma’lumottushunchalari", click the Telegram button on the left.

Tags: axborot va ma’lumottushunchalari PPTX 31 pages Free download Telegram