amir temur davlatida zarb etilgan tangalar

DOCX 1 page 68.7 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 68.7 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

amir temur davlatida moliya-pul siyosati o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi “amir temur davlatida zarb etilgan tangalar” mavzusida yozilgan kurs ishi “himoyaga tavsiya etildi” fakultet dekani _____ “__”_______ mundarija kirish…………………………………………………………………………3-4 i-bob. amir temur olib borgan moliya-pul siyosati va zarb qildirgan tangalari. 1.1. amir temurni hokimiyat tepasiga kelishi va olib borgan moliya-pul siyosati................................................................................................................5-12 1.2. amir temurni zarb qildirgan tangalari......................................................13-24 ii-bob. temuriylar davrida zarb etilgan tangalar. 2.1. xv asrning 50 yillarigacha bo’lgan davrda temuriylar tomonidan zarb ettirilgan tangalar..............................................................................................25- 37 2.2. ulug’bek mirzodan keyingi davrlarda temuriy larni turon va xurosonda zarb ettirgan tangalar..................................................................................................37-42 xulosa…………………………………………………………...................43-44 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati ……………. ….........45 kirish mavzuning dolzarbligi. o’z o’tmishini chuqur o’rganmagan, uni qadrlamagan xalqning kelajagi bo’lmaydi. buyk ajdodlarimiz qoldirgan boy merosimizni asrab- avaylab kelgusi avlodlarga etkazish eng muqaddas vazifa hisoblanadi. bugun zahmatkash va fidoyi olimu tadqiqotchilarimizning mashaqqatli va samarali mehnati evaziga jahon jamoatchiligi bebaho merosimiz va ajdodlarimiz erishgan ulkan yutuqlardan voqif bo’lmoqda. prezidentimiz shavkat mirziyoyev ta’kidlaganlaridek …

2 / 1

oteref:1] [1: mirziyoyev sh. milliy taraqqiyot yo`limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko`taramiz. t; “o’zbekiston” 2017. -b. 29.] amir temur buyuk davlat arbobi, ulug’ hukumdor, diplomat, iqtisodchi, islohotchi, olijanob shaxs, fan va madaniyat homiysi sifatida xiv asr oxiri va xv asr boshlaridayoq sharqu g’rbda mashhur edi. amir temur va uning sulolasi tomonidan zarb qilingan turli qiymatdagi tangalar pul sifatida nafaqat ushbu mamlakat hududida, balki boshqa qo’shni davlatlarda ham to’lov va muomala vositasi bo’lib xizmat qilgani, o’sha davrda pul chiqarish va uning muomalasini tartibga solish bilan bog’liq joriy etilgan qoidalar, xizmatlar mohiyatini imkon qadar ochib berish mavzuni dolzab jihati hisoblanadi. ishning maqsad va vazifalari mazkur ishning maqsadi amir temur davlatida moliya-pul siyosati tarixini o’rganish va tahlil qilishdan iborat. asosiy maqsaddan kelib chiqib, mazkur ishda quyidagi vazifalar asosiy vazifalar tarzida belgilab olindi: - amir temurni hokimiyat tepasiga kelishi va olib borgan moliya-pul siyosatini yoritib berish; - amir temurni zarb qildirgan tangalar …

3 / 1

jli buyumlarni sotib olish vositasi bo’lgan oulning paydo bo’lganligiga esa hali uch ming yil ham bo’lgan emas. juda qadim davrlarda birinchi ijtimoiy mehnat taqsimoti yuzaga kelib, chorvachilik, dehqonchilik, qo’l hunarmandchiligi va kulolchilik paydo bo’lishi bilan qabila-yu jamoalar o’rtasida o’zlari ishlab chiqargan mahsulotlarni boshqa qabila va jamoalar ishlab chiqargan buyumlar bilan ayirboshlashning rivojlanishi natijasida natural (tabiiy) ayirboshlash kelib chiqdi. masalan, kulollar o’z mahsulotlari-kosa, lagan, ko’za, xum kabilarni bozorga olib borib, bug’doyga almashtirishgan, kimga qanday idish kerak bo’lsa (kosami, xummi) o’shani bug’doyga to’ldirib to’kkan, don kulolniki, idish esa dehqonniki bo’lgan. yoki tarozining bir pallasiga guruch ikkinchi pallasiga esa bug’doy solib almashtirilgan. rus olimi akademik a.e. fersmanning yozishicha, afrika qit’asining tuz tansiq joylarida bir hovuch tuzga bir hovuch tilla almashtirish mumkin bo’lgan. bir vaqtlarda arab sahrolarida ko’chmanchilar uchun ayirboshlash vazifasini xurmo mevasi o’tagan bo’lsa, mo’g’ulistonda bir taxta xitoy choyiga bitta qo’y yoki echki, yoxud 2 ta mol terisi yo sayohatnomasida yozib qoldirgan. buyuk …

4 / 1

onzod-olmaxon-”tiyin”deb atalgan. uning terisi natural ayirboshlashda muhim rol o’ynaganligi uchun “tiyin” so’zi pul qimmat birligini ko’rsatadigan atama bo’lib qolgan. hozirgi o’zbek tilidagi “tanga” so’zi qadimgi turk tilidagi “tamg’a” so’zidan kelib chiqqan bo’lib, qadimda har bir hukmron hokimlar turli metall, oltin, kumush, mislarga o’z tamg’asini bosib muomalaga chiqarganlar va bu pullar “tamg’a” pul deb yuritilgan, keyinroq borib bu “tanga” so’ziga aylanib qolgan. rus tilidagi “dengi” so’zi ham “tanga” so’zidan olingan. demak, tanga pullar qadimiy davrlarda, ya’ni ijtimoiy mehnat taqsimoti tug’ilib, ishlab chiqarish ancha rivojlangan, mahsulotlar o’z ehtiyojidan ortib qolgan va uni boshqa, masalan, qishloq xo’jalik yoki (qo’l) hunarmandchilik mahsulotlari bilan almashtirish zaruriyati paydo bo’lgan bir davrda tovarlarning almashtirish ekvivalenti (muqobil qiymatli o’lchov) sifatida paydo bo’ladi. mahsulot ishlab chiqarish va ayirboshlash jarayonining tobora rivojlanib borishi turli qabila, xalq va mamlakatlar o’rtasida savdo-sotiqning, tovar ayirboshlashning zaruriyatini yuzaga keltirdi. turli xalq va mamlakatlarda turli tovarlar umumiy ekvivalent hisoblanganligi bu jarayonning taraqqiy etishiga to’sqinlik qildi. …

5 / 1

jlangan davlatlardan biri bo’lganligi uchun bu hududda siyosiy, iqtisodiy ustaqillik ramzi bo’lgan tanga pullar bundan taxminan 2500 yillar muqaddam zarb qilingan. tarixchilarning tadqiqotlariga ko’ra, miloddan avvalgi v-iv asrlarda ahmoniylar imperiyasida zarb qilingan oltin dakidlar! amir temur bin tarag’ay 736 hijriy yili (milodiy 1336 yil 9 aprelda) shahrisabz shahriga yaqin xo’ja ilg’or qishlog’ida tug’ilgan. hozir bu qishloq yakkabog’ tumaniga qarashlidir. otasi tarag’ay barlos urug’ining nufuzli beklaridan bo’lganligi uchun ham har yili bir marta ili daryosi bo’yidagi olmaliq shahriga xon tomondan chaqiriladigan qurultoyga taklif qilinar edi. u xudojo’y kishi sifatida shayxlar bilan yaqin munosabatda bo’lar, ayniqsa piri shayx shamsiddin kulol amir temurning ham piri bo’ldi. tarag’ay 1360 yili vafot etgan va kesh shahriga dafn etilgan. amir temurning onasi tegina xotun mushtipar ayollardan edi. ”amir temur ojiz kishilaru raiyatlarni, savdogar, dehqonlarni muhofaza etishda qonunlarga rioya qilib, adolat rasmini bajo keltirdi. asrlar mobaynida hali biror talabgorning aqdu nikohiga kirmagan ikki bo’yi yetgan go’zaldek bo’lmish …

6 / 1

oimiy urush-janjal azobida qolgan xalqlarni o’z himoyasiga olish, u yerda tinchlik va osoyishtalik o’rnatish bo’lgan edi. amir temur jahondagi 27 mamlakatni bosqichma-bosqich o’z davlati tarkibiga kiritib, yagona davlat sifatida birlashtirdi va ularning iqtisodiyoti va moliya tizimini takomillashtirdi. davlatning boshida bosh hukmdor-amir temur turgan bo’lsa, undan keyingi ikkinchi bo’lib moliya devoni turar edi. moliya devonining asosiy vazifalari-davlat soliq ishlarini yuritish, qishloq xo’jalik ishlarini boshqarish, davlat xazinasiga turli daromad tushumlarini keltirish, tangalar zarb qilish va soliqlar bilan bog’liq qonunbuzarlik hamda boshqa iqtisodiy muammolar bilan shug’ullanar edi. har bir shahar, viloyat va o’lka shu shahar va yoki viloyat hokimi-dorug’asi tomonidan boshqarilgan, ular ma’muriy, huquqiy, mahkama ishlaridan tashqari, zarur topilganda askar va soliqlarni yig’ishga ham yuborilar edi. dorug’alarni tayinlash va vazifasidan olish ishlarini molya devoni hal qilar edi. davlat xazinasi samarqanddagi ko’ksaroy va hirotdagi ixtiyoriddin qal’asida, shuningdek, davlatning yillik umumiy daromadi va uning kirim-chiqimlari haqida aniq bir ma’lumotlarga ega emasmiz, lekin davlat daromadlari bilan …

7 / 1

mazkur davlatning tepasida sohibqironning o‘zi bosh bo‘libyu turgan bo‘lsa, undan keyingi ikkinchi o‘rinda moliya devoni turgan edi. bu devonni bitta devonbegi va uning kotibiyati boshqarardi. mazkur devonning asosiy vazifalari davlat soliq ishlarini yuritish, qishloq xo‘jalik ishlarini boshqarish, davlat xazinasiga turli daromadni tushirish, tangalar zarb qilish va soliqlar bilan bog‘liq qonunbuzarlik hamda boshqa iqtisodiy muammolar bilan shug‘ullangan. mamlakatdagi har bir shahar, viloyat va o‘lka shu shahar yoki viloyat hokimi – dorug‘asi tomonidan boshqarilgan, ular mamuriy, xuquqiy, mahkama ishlaridan tashqari, zarur topilganda askar va soliqlarni yig‘ishga ham yuborilar edi. dorug‘alarni tayinlash va vazifasidan olish ishlari uchun moliya devoni masul edi. davlat xazinasi samarqanddagi ko‘ksaroy va xirotdagi ixtiyoriddin qalasida saqlangan. biroq, bu xazinaning shakli va miqdori to‘g‘risida, shuningdek, davlatning yillik umumiy daromadi va uning kirim-chiqimlari haqida aniq malumotlar mavjud emas, ammo davlat daromadlari bilan uning chiqimlari har yili belgilangan bo‘lib, bular davlat tomonidan qatiy nazorat ostida bo‘lganligini turli manbalar tasdiqlaydi[footnoteref:2]. [2: ibn arabshoh. …

8 / 1

ib, ajoyib tarzda bajaradi”[footnoteref:3]. [3: temur tuzuklari. t., 2013.b. 107.] yana “tuzuklar”da takidlanganki: “qaysi vazir soflik, to‘g‘rilik bilan vazirlik ishiga kirishib, davlatning moliya-mulk ishlarini diyonat, savob bilan, nafsi buzuqlik qilmay, omonatga xiyonat etmay bajarar ekan, unday vazirni eng oliy martabalarga yetkazsinlar. qaysi vazir buzuqlik qilib, yomonlik yo‘li bilan mamlakat ishlarini yurgizar ekan, ko‘p o‘tmay unday saltanatdan xayru barakot ko‘tariladi”. amir temur davlatining mustaqil moliya siyosatini takomillashtirishi uchun o‘z davlati tarkibiga kirgan barcha mamlakatlar moliyasini bir tizimga birlashtirgan va ularni mamuriy boshqarish talablari asosida idora qilish usullarini joriy etgan. agar yevropada birinchi byudjet tizimini angliya va fransiyada xvii asrda paydo bo‘lgan bo‘lsa, amir temur o‘z davlatida undan uch asr burun mamlakatni idora etishda byudjetning dastlabki kurtaklarini ishlab chiqilib, joriy qilingan, edi. o‘zbek davlatchiligining amir temurgacha bo‘lgan tarixida xazinani idora qilishda saljuqiylar sulolasining mashhur vaziri nizomumulkning “siyosatnoma”sida tushuntirib berilgan tartibot saqlanar edi. davlat ixtiyoridagi xazina ikki jamg‘armadan tarkib topgan. birinchisi – asosiy …

9 / 1

tanatning kuchsizlanishiga olib boradi”[footnoteref:4]. [4: temur tuzuklari. t., 2013.b. 143. ] bu davrdagi asosiy milliy daromad qishloq xo‘jaligidan kelar edi. “yana buyruq berdimki, - deb yozadi u “tuzuklar”da, -har mamlakat fath etilsa yoki jang dahshatlarisiz eminu omonlik tilasa, uning hosil va daromadlarini hisobga olsinlar. agar yerlik fuqaro azaldan berib kelgan xiroj miqdoriga rozi bo‘lsa, ularning roziligi bilan ish ko‘rsinlar, aks holda (xirojni) tuzukka muvofiq yig‘sinlar. yana amr qildimki, xirojni ekindan olingan hosilga va yerning unumdorligiga qarab yig‘sinlar. agar raiyat ro‘yxatga olingan yerlardan beriladigan soliqni naqd aqcha bilan to‘lashga rozi bo‘lsa, naqd aqcha miqdorini sarkorning hissasi hisoblangan g‘allaning mazkur davrdagi narxiga muvofiq belgilasinlar”. amir temurning o‘zi tuzgan saltanatida yuritgan iqtisodiy siyosati ayniqsa, pul-moliya tizimini rivojlantirishi mamlakatning iqtisodiy yuksalishiga kuchli tasir qilar edi. shuning uchun bu davlat ishlab chiqarish kuchlarining taraqqiyotiga, ichki bozor hamda tashqi dunyo bilan savdo-sotiqning o‘sishiga ham kuchli tasir ko‘rsatgan eng asosiy omillardan biriga aylangandi. pulning jamiyat iqtisodiyotida o‘ynagan …

10 / 1

xona sho‘mordan (har bir xonadondan olinidigan soliq) xalqni ozod qilgan. “tuzuklar”da yozilganidek: “saltanat ishlarini yurituvchi vazir. u butun saltanat idoralarining kirim-chiqimlari, xazinadan sarf qilingan tamom xarajatlar, (hatto) otxona va (saroydagi) boshqa jonzotlarga qilingan boshqa xarajatlargacha ogoh bo‘lish lozim. saltanatning har bir idorasida bo‘ladigan kirim-chiqimlarni, kundalik xarajatlarini yozib borish uchun bir kotib tayinlansin”[footnoteref:5]. [5: temur tuzuklari. t., 2013.b. 123.] amir temur davriga kelib, byudjetda nafaqat tushumlar va chiqimlar qayd etilibgina qolmay, balki keyingi moliya yili uchun mo‘ljallangan chiqimlaru kirimlar miqdorlari ham rejalashtirilgan. davlatning markaziy va mahalliy bo‘g‘inlaridagi xarajatlarni asosan, mamuriy idora va saroyning umumiy sarflari, harbiy yurishlarga sarf qilinadigan xarajatlar, mamlakat obodonchiligi va yurt farovonligini oshirishga qaratilgan xarajatlar, ilm-fan, madaniy va diniy tadbirlar bilan bog‘liq xarajatlar, ijtimoiy himoya xarajatlari va boshqa muhim ahamiyatga ega bo‘lgan ishlarga ajratish mumkin edi. davlat byudjetidagi xodimlarga oylik maosh berishda pul va yani moddiy (natura) normalarida to‘lash tizimi qo‘llanilgan. “amr qildimki, - deyiladi “tuzuklar”da – amirlar …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "amir temur davlatida zarb etilgan tangalar"

amir temur davlatida moliya-pul siyosati o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi “amir temur davlatida zarb etilgan tangalar” mavzusida yozilgan kurs ishi “himoyaga tavsiya etildi” fakultet dekani _____ “__”_______ mundarija kirish…………………………………………………………………………3-4 i-bob. amir temur olib borgan moliya-pul siyosati va zarb qildirgan tangalari. 1.1. amir temurni hokimiyat tepasiga kelishi va olib borgan moliya-pul siyosati................................................................................................................5-12 1.2. amir temurni zarb qildirgan tangalari......................................................13-24 ii-bob. temuriylar davrida zarb etilgan tangalar. 2.1. xv asrning 50 yillarigacha bo’lgan davrda temuriylar tomonidan zarb ettirilgan tan...

This file contains 1 page in DOCX format (68.7 KB). To download "amir temur davlatida zarb etilgan tangalar", click the Telegram button on the left.

Tags: amir temur davlatida zarb etilg… DOCX 1 page Free download Telegram