xalqaro tinchlik va barqarorlik

DOCX 31 pages 89.5 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 89.5 KB

File type DOCX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

o'zbekistonning markaziy osiyoda tinchlik va barqarorlikni ta'minlashdagi o'rni. reja: kirish 1. markaziy osiyo mintaqasida xavfsizlik muammolarining ijtimoiy-siyosiy xususiyatlari. 2. mintaqaviy barqarorlikni ta’minlashda o’zbekistonning bmt bilan hamkorligi. 3. o’zbekistonning markaziy osiyo mintaqa xavfsizligini ta’minlashdagi xalqaro tashkilotlar doirasidagi o’rni va roli. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar. kirish tinchlik, xalqaro tinchlik — xalqlar va davlatlar oʻrtasida zoʻrlik ishlatmasdan tashki siyosat olib borishga, oʻz zimmasiga olgan majburiyatlarni bajarishga va odatda, xalqaro shartnomalarda mustahkamlab qoʻyilgan majburiyatlarga rioya etishga asoslanadigan munosabatlar: davlatlar oʼrtasida uyushtirilgan qurolli kurash (yaʼni urush)ning yoʼqligi. dunyo, jamiyat rivojlanib borgan sari xalqaro munosabatlarning subʼyektlari urtasida vujudga keladi gan mojarolar, nizolar, kelishmovchiliklarni hal qilishning zamonaviy yullari, usullari ishlab chiqilib, amalga oshirilmoqda. bunda quyidagi holatlar hisobga olinmoqda: 21-asr boshlarida mojarolarning sabablari va manbalari; mojarolarning ishtirokchilari; mojarolarning xarakteri va mazmuni; bu mojarolarni hal etuvchi xalqaro tashkilotlar faoliyati oʻzgarayotganligi. t.ni saklash uchun mojarolarning oldini olish, ularni tugatishda diplomatik metodlarning roli maʼlum darajada kamayib, iqtisodiy va moliyaviy vositalarning kuchayib borishi …

2 / 31

osabatlarda tinchlik atamasi ostida urush yoʻqligi tushuniladi. tinchlik davlatlar orasidagi noharbiy tashqi siyosatga asoslanadi, tinchlik zamirida xalqaro bitim, kelishuv va boshqa hujjatlar yotadi. tinchlik ijtimoiy xavfsizlikni taʼminlaydi. 1.1. markaziy osiyo mintaqasida xavfsizlik muammolarining ijtimoiy-siyosiy xususiyatlari o’tmishda turonzamin – movaraunnahr – turkiston – o’rta osiyo va qozog’iston, xozirda esa markaziy osiyo deb nom olgan bu ulkan xududda 5 mustaqil davlat mavjud bo’lib, ular o’zbekiston, qozog’iston, qirg’iziston, tojikiston va turkmaniston davlatlaridir. ularning xududi 4,4 mln kv. km aholisi 55 mln dan ortiqdir.1 bu davlatlarda yuzdan ortiq millat va elat vakillari istiqomat qilmoqda. ularning dini, tili, dili, suvi, havosi bir va yeri tutash, madaniyati, urf-odatlari, an’analari bir-biriga yaqin. ular nafaqat qo’shni balki qon qardosh bo’lib ketgan. markaziy osiyo kuchli iqtisodiy potensialga ega bo’lgan mintaqa. katta miqdorda ishchi kuchi, suv-energetika, transport-kommunikatsiyasi va yer resurslariga, tabiiy boylikka ega bo’lgan, sharq bilan g’arbni bog’lovchi “buyuk ipak yo’li” ustida joylashgan va geostrategik jihatdan katta qulaylikka ega bo’lgan …

3 / 31

rga qo’shilmaslik, yadro quroliga ega bo’lmaslik kabi tamoyillarga asoslanadi. shu tufayli ham o’zbekiston jaxon hamjamiyatida o’zining munosib o’rnini egallab, xalqaro maydonda katta obro’-e’tiborga ega bo’lmoqda. bugungi kunda markaziy osiyoda joylashgan mamlakatlarni, demokratik, huquqiy, dunyoviy taraqqiyot yo’lidan qaytarishga urinayotgan turli xil ekstremistik kuchlar va markazlar bu yerdagi havfsizlikka raxna solmoqda. bu yovuz kuchlar diniy ekstremizm va xalqaro terrorchilikni mintaqamizga yoyishga urinmoqda. giyoxvand moddalar va qurol-yarog’larni noqonuniy yo’llar bilan olib o’tish va sotish nafaqat markaziy osiyo balki butun dunyo havfsizligiga jiddiy taxdid solmoqda. xx asrning oxiri – xxi asr boshida jahon siyosiy xaritasida yuz bergan tub o’zgarishlar markaziy osiyoda ham keskin o’zgarishlarga olib keldi. markaziy osiyo respublikalari mustaqilikka erishgandan so’ng mintaqa xavfsizligi va barqarorligiga tahdidlar ana shu geosiyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy o’zgarishlar bilan uzviy bog’liq. bu tahdidlar bir qancha omillar zanjiridan iborat. tojikistondagi birodarkushlik urushi, afg’onistondagi nizolar, terrorizm, diniy ekstremizm va fundamentalizm shular jumlasidandir. mustaqillikka erishgan markaziy osiyo davlatlarida turli siyosiy, iqtisodiy, harbiy va …

4 / 31

aqasi xavfsizligi va barqarorligiga tahdid soluvchi eng muhim omillardan biriga aylandi. shu sababga ko’ra markaziy osiyo mamlakatlari tinch yo’l bilan afg’onistonda tinchlikni o’rnatishdan va shu orqali mintaqada xavfsizlikni ta’minlashdan va uzoq muddatli barqarorlikka erishishdan manfaatdorlar. afg’onistonda birodarkushlik urushlari 23 yildan ortiq davom etdi. bu mamlakat xalqaro terrorizm va diniy ekstremizm markaziga aylangan edi. bundan tashqari insoniyat uchun katta havf bo’lgan giyohvand moddalar yetishtirilardi. dunyoda yetishtirilgan giyohvand moddaning 70 foizi afg’onistonda yetishtiriladi. bu zaxarli moddani o’rta osiyo orqali dunyoga tarqatishga harakat qilinilgan. o’zbekiston bunga qarshi keskin kurash olib borayapti. markaziy osiyoda tinchlik va barqarorlikni qaror toptirish havfsizlikni ta’minlash o’zbekiston tashqi siyosatining asosiy yo’nalishi hisoblanadi. tadqiqot tahlili shuni ko’rsatadiki, mintaqada mavjud muammolardan yana biri bu hududda yadro va yalpi qirg’in qurollarini saqlamaslik, sinovdan o’tkazmaslik bilan bog’liq masalalar hisoblanadi. bu sohadagi yutuq va kashfiyotlarni sinab ko’rish davom etayotganligi mintaqa davlatlari mustaqilligi va barqarorligiga xavf solmoqda. mintaqada mavjud bo’lgan muammolardan yana biri turli mafkuraviy …

5 / 31

biri narkobiznes hisoblanadi. tadqiqot jarayonida olingan ma’lumotlarga ko’ra 2000 yilda rossiya qora bozoridagi narkotik moddalarning 60 % ini, yevropa qora bozoridagi narkotik moddalarning 80 % ga yaqinini, aqsh qora bozoridagi narkotik moddalarning 35 % ni, jahon qora bozoridagi narkotik moddalarning 75 % ni afg’on zaminidagi yetishtirilgan narkotik moddalar tashkil qilgan. afg’onistonda 1998 yilda 300 ming tonna, 1999 yilda 450 ming tonna, 2000 yilda 700 ming tonna opium yetishtirilgan, va ma’lumotlarga ko’ra shu yillarda yetishtirilgan opiumdan 30 ming tonna geroin tayyorlash mumkin ekan1. o’zbekiston respublikasi mustaqillik yillarida strategik manfaatlarini takomillashtirib borib, dunyoda va ayniqsa, markaziy osiyo mintaqasida barqarorlikni mustahkamlash sohasida xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar bilan faol hamkorlikni yo’lga qo’ydi. afg’oniston muammosini hal etish yo’lida o’zbekiston mustaqillikni dastlabki kunlaridan boshlab o’z tashqi siyosatida faol ish olib borganligi ko’rsatib o’tilgan. jumladan, 1992 yil 13 oktyabrda toshkentda o’zbekiston respublikasi birinchi prezidentii i.a.karimov va afg’oniston islom davlati rahbari burhoniddin rabboniy tomonidan ikki qo’shni davlat o’rtasida …

6 / 31

rga, 1999 yil 19-20 iyul kunlari o’zbekiston hukumati tashabbusi bilan afg’oniston masalasi bo’yicha “6+2” guruhi uchrashuvining toshkent shahrida bo’lib o’tganligiga va uning ahamiyatga ega tomonlariga alohida e’tibor berilgan5. ko’p yillar davomida cho’zilib ketgan afg’on muammosining hal bo’layotganligi dunyodagi yetakchi davlatlar va xalqaro tashkilotlarning sa’y-harakatlari natijasi deb qarash lozim. bu harakatda o’zbekiston ham faol ishtirok qildi. o’zbekiston afg’on muammosini hal qilish uchun xalqaro maydonda va mintaqada o’ziga bog’liq bo’lgan barcha chora-tadbirlarni amalga oshirdi va oshirmoqda. 1997 yilda o’zbekistonning tashabbusi bilan, afg’oniston muammosini hal qilish bo’yicha 6+2 guruhi tuzilgan edi. bu afg’oniston bilan chegaradosh 6 ta davlat (eron, pokiston, xitoy, o’zbekiston, tojikiston, turkmaniston) hamda rossiya va aqsh. bu davlatlarning 3 tasi bmt havfsizlik kengashining doimiy a’zosidir (xitoy, rossiya, aqsh). sssr qulaganiga 30 yildan oshiq vaqt o‘tgan bo‘lsa-da, markaziy osiyo mintaqasida chegaraviy muammolar hal etilmay kelyapti. so‘nggi yillarda davlat chegaralarini huquqiy rasmiylashtirish hamda chegaradagi bahsli hududlar muammosini uzil-kesil hal etish borasida bir qancha …

7 / 31

oyda bir to‘xtamga kelinishini aytgandi. shundan so‘ng, qirg‘iziston tomoni 26 martda bahsli hududlar bo‘yicha 100 foiz kelishuvga erishilganini ma'lum qildi. ammo qirg‘izistonning qorasuv tumanidagi savay qishloq okrugi aholisining namoyishlaridan so‘ng qirg‘iziston milliy xavfsizlik davlat qo‘mitasi rahbari qamchibek tashiyev namoyishchilar bilan uchrashuvda o‘zbek tomoni bilan kelishuv shartlarini o‘zgartirish to‘g‘risida va'da berdi. bundan tashqari, aprel oyi oxirida qirg‘iziston-tojikiston chegarasidagi vaziyat yana keskinlashdi va ikki tomondan jami 50ga yaqin odamlar nobud bo‘ldi. bir necha yildan beri mintaqa davlatlari chegaradagi nizoli masalalarni hal qilishga urinayotgan bo‘lsa-da, bu holat og‘riqli nuqtaligicha qolmoqda. so‘nggi qirg‘iz-tojik chegarasidagi keskinlikda nimaga e'tibor qaratish kerak? birinchidan, oxirgi keskinlikning dushanbeda kollektiv xavfsizlik shartnomasi tashkilotining mudofaa vazirlari kengashi yig‘ilishi bo‘lib o‘tgan kunga to‘g‘ri kelganiga qaramay, qurolli to‘qnashuvga aylanib ketgani va qirg‘iziston milliy xavfsizlik davlat qo‘mitasi rahbari qamchibek tashiyevning o‘zbekiston va tojikiston bilan chegaralar masalalari bo‘yicha oxirgi oylarda o‘tkazgan muzokaralari fonida sodir bo‘layotgani amaldagi qirg‘iz hukumatining chegaraviy muammolarini hal qilishda olib borayotgan siyosatiga …

8 / 31

nizolarda harbiy harakatlar o‘sib borayotgani. bu bir tomondan xitoy va rossiya kabi tashqi faktorlarning ikki tamonlama munosabatlarini tartibga solishda faollashuviga olib kelsa, boshqa tomondan mintaqa davlatlari o‘rtasidagi hamkorlik jarayonlariga jiddiy ta'sir o‘tkazadi. ikki davlat ham xxi asrning 21-yilida harbiy harakatlar yordamida hududiy muammolarni to‘la-to‘kis hal qila olmasligini tushunishi va anglashi kerak. to‘rtinchidan, chegaradagi hal qilinmagan muammolar nafaqat ikki alohida mamlakatni, balki butun mintaqani zaiflashtiradi. qashshoqlik, etnik millatchilik va avtokratiyalar mintaqaviy hamkorlik uchun to‘siq bo‘luvchi asosiy omillardir. shuningdek, bu tashqi kuchlarning har qanday vaqtda bosim o‘tkazishiga imkoniyat beruvchi quroli ham hisoblanadi. ayni paytda ikki qo‘shni respublika o‘rtasidagi mojaro potensiali dolzarbligicha qolmoqda. hozirgi paytdagi davlat rasmiylari o‘rtasidagi kelishuv muammoga to‘laligicha barham bermaydi. tojikiston va qirg‘iziston o‘rtasidagi umumiy chegara uzunligi 972 kilometrni tashkil etadi, shuning 451 kilometri demarkatsiya qilinmagan holda qolmoqda. bu 70dan ortiq bahsli hududlar deganidir. to‘liq integratsiyalashmagan markaziy osiyo davlatlari markaziy osiyo mamlakatlari o‘rtasidagi kelishmovchiliklarning asl sababi – oldindan suvdan va …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xalqaro tinchlik va barqarorlik"

o'zbekistonning markaziy osiyoda tinchlik va barqarorlikni ta'minlashdagi o'rni. reja: kirish 1. markaziy osiyo mintaqasida xavfsizlik muammolarining ijtimoiy-siyosiy xususiyatlari. 2. mintaqaviy barqarorlikni ta’minlashda o’zbekistonning bmt bilan hamkorligi. 3. o’zbekistonning markaziy osiyo mintaqa xavfsizligini ta’minlashdagi xalqaro tashkilotlar doirasidagi o’rni va roli. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar. kirish tinchlik, xalqaro tinchlik — xalqlar va davlatlar oʻrtasida zoʻrlik ishlatmasdan tashki siyosat olib borishga, oʻz zimmasiga olgan majburiyatlarni bajarishga va odatda, xalqaro shartnomalarda mustahkamlab qoʻyilgan majburiyatlarga rioya etishga asoslanadigan munosabatlar: davlatlar oʼrtasida uyushtirilgan qurolli kurash (yaʼni urush)ning yoʼqligi. dunyo, jamiyat rivojlanib bo...

This file contains 31 pages in DOCX format (89.5 KB). To download "xalqaro tinchlik va barqarorlik", click the Telegram button on the left.

Tags: xalqaro tinchlik va barqarorlik DOCX 31 pages Free download Telegram