bitimlar tushunchasi

DOC 26 pages 115.5 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 115.5 KB

File type DOC

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

bitimlar bitimlar tushunchasi. turlari va shakli. bitimlarning haqiqiy emasligi mundarija kirish 1. bitimlar tushunchasi va turlari 2. bitimlarning muddatlari va shartli bitimlar 3. bitim shakllari 4.birja bitimlari 5.bitimning haqiqiy sanalish shartlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish fuqarolik huquqining eng muhim institutlaridan biri bu — bitimlar (yoki muomalalar) tushunchasidir. chunki insonlar o‘rtasidagi har qanday huquqiy munosabat, asosan, bitim orqali vujudga keladi. kundalik hayotda biz tovar sotib olish, xizmatdan foydalanish, pul o‘tkazish, ijaraga olish, hadya qilish kabi ko‘plab huquqiy harakatlarni amalga oshiramiz. ana shu harakatlarning barchasi aslida bitim deb ataladi. bitimlar yordamida fuqarolar, yuridik shaxslar va davlat o‘z manfaatlarini ifoda etadilar, yangi huquq va majburiyatlar paydo bo‘ladi, mavjudlari o‘zgaradi yoki bekor qilinadi. shu bois bitimlar fuqarolik huquqiy munosabatlarning huquqiy asosi sifatida katta ahamiyatga ega. o‘zbekiston respublikasining fuqarolik kodeksida bitimlarga oid qoidalar aniq belgilangan bo‘lib, unda bitimlarning turlari, shakllari, ularning haqiqiyligi va haqiqiy emasligi bilan bog‘liq masalalar batafsil yoritilgan. bitimning mohiyatini to‘g‘ri anglash fuqarolik …

2 / 26

ilinadi. bu esa fuqarolik muomalasida huquqiy savodxonlikni oshirish, shartnoma tuzishda va huquqiy nizolarni hal etishda muhim nazariy-amaliy asos yaratadi. 1. bitimlar tushunchasi va turlari bitimlar deb fuqarolar va yuridik shaxslarning fuqarolik huquq va burchlarini belgilash, o`zgartirish va bekor qilishga qaratilgan harakatlarga aytiladi (fkning 101-moddasi). har qanday bitim shaxslarning erki-irodasi bilan bog`liq bo`lib, muayyan huquqiy oqibat tug`dirishga qaratiladi. bitimda fuqaro va tashkilotlarning ma'lum moddiy hamda madaniy ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan erklari ifodalanadi. bitim shaxslarning erki bilan bog`liq bo`lgan, ularning irodasidan kelib chiqadigan harakat bo`lganligi tufayli bitimda ifodalangan erk izhor qilinishi, ya'ni boshqa shaxslarga bildirilishi lozim. bitim tuzish natijasida muayyan huquqiy oqibat tug`dirish uchun bitim tuzuvchi shaxslar bitimda o`z erklarini ifodalashdan tashqari muayyan harakatni qilishlari lozim bo`ladi. bu harakat shart qilingan ishni bajarishga, ma'lum mulkni topshirishga yoki ma'lum pulni to`lashga qaratilgan bo`lishi mumkin. fuqarolik huquqlari va majburiyatlarini vujudga keltirish, o`zgartirish yoki bekor qilishga qaratilgan holatlar sifatida yuridik fakt tarkibiga kiradigan bitimlar boshqa yuridik …

3 / 26

erklari ifoda etilishiga qarab bitimlar bir tomonlama, ikki tomonlama yoki ko`p tomonlama bitimlarga bo`linadi. bir tomonlama bitimdan faqat bir tomonninggina erki ifodalanadi, huquq va majburiyat faqat bir tomonning irodasi bo`yichagina vujudga keladi, o`zgaradi yoki bekor bo`ladi. bir tomonlama bitimlarga misol qilib, vasiyat, merosdan voz kechish, ishonch qog`ozi berish, vakolat olmasdan vakillik qilgan shaxsning harakatlarini vakolat beruvchi ma'qullashini ko`rsatsa bo`ladi. bir tomonlama bitim uni tuzgan shaxs uchun majburiyatlar keltirib chiqaradi. ikki tomonlama bitimlar har ikki tomonning erkiga muvofiq tuziladi. bunday bitimlar – shartnomalardir. ikki tomonlama bitimga misol qilib, oldi-sotdi, mulk ijarasi, sug`urta va boshqa shartnomalarni ko`rsatsak bo`ladi. ko`p tomonlama bitimlarda uch va undan ortiq shaxslarning erklari ifodalanib tuziladi. ko`p tomonlama bitimga misol qilib, oddiy shirkat (birgalikdagi faoliyat) shartnomasini ko`rsatsak bo`ladi. ko`p tomonlama bitimlar ham ikki tomonlama bitimlar singari o`zaro kelishuv, ya'ni shartnomadir. xulosa qilib aytganda, har qanday shartnoma bitim hisoblansa ham, har qanday bitim shartnoma bo`la olmaydi. aksariyat bitimlar shartnoma hisoblanishi …

4 / 26

ajburiyatini oladi. bu yerda qarshi (muqobil) ijro yo`q. masalan, hadya, foizsiz qarz, mulkdan tekin foydalanish (ssuda) to`g`risidagi shartnomalarni ko`rsatish mumkin. bitimlar qay paytdan e'tiboran tuzilgan deb hisoblanishiga ko`ra konsensual va real bitimlarga bo`linadi. konsensual bitim deb huquq va majburiyatlarni o`zaro kelishish va bunday kelishuvni lozim tartibda rasmiylashtirish paytda vujudga keltiradigan bitimga aytaladi. mulk ijarasi, mahsulot yetkazib berish, pudrat, kontraktatsiya singari shartnomalar konsensual bitim hisoblanadi. 2. bitimlarning muddatlari va shartli bitimlar huquq subyektlari o`rtasida tuziladigan bitimlar muayyan muddatlarda ijro etiladi va bekor bo`ladi. agar bitimda huquq va majburiyatlarning vujudga kelishi yoki bekor bo`lishi vaqti ko`rsatilgan bo`lsa, bitimlar muddatli hisoblanadi. bitimlarda muddatlar quyidagicha: a) ma'lum kun, oy, yil bilan (masalan, 2005 yil 15 sentabr); b) ma'lum vaqtning o`tishi bilan (masalan, bir yarim yildan keyin o`tishini ko`rsatish); v) ma'lum bir voqea yuz berishi (masalan, daryo orqali yuk tashish – muz erishi bilan) bilan belgilanadi. agar bitimda uning ijro etilish muddati ko`rsatilmagan bo`lsa, bunday …

5 / 26

nidek, agar taraflar huquq va burchlarning kelib chiqishini yuz berishi yoki bermasligi noma'lum bo`lgan holatga bog`liq qilib qo`ysalar, bitim sharti kechiktirish sharti bilan tuzilgan hisoblanadi. aytaylik, uy egasi turar joyni ijaraga berilishini o`g`lining ma'lum vaqtga boshqa shaharga o`qishga ketishi sharti bilan bitim tuzadi, agar o`g`li boshqa shaharga ketmasa, bunda taraflar o`rtasida hech qanday huquq ham, majburiyat ham vujudga kelmaydi. fkning 104-moddasining ikkinchi qismi bekor bo`lish sharti bilan tuzilgan bitimni ta'kidlaydi. unda ko`rsatilishicha, agar tarafning huquq va burchlarning bekor bo`lishini yuz berishi yoki bermasligi noma'lum holatga bog`liq qilib qo`ysalar, bunday bitim bekor bo`lish sharti bilan tuzilgan bitim hisoblanadi. masalan, turar joyni ijaraga beruvchi fuqaro muayyan bir hol sodir bo`lganda, aytaylik o`g`lining harbiy xizmatdan qaytgach, uyni bo`shatib berishni shart qilib, ijara shartnomasi tuzgan bo`lsa, o`g`li qaytishi bilan ijara shartnomasi bekor bo`ladi. shartli ravishda majburiyat olgan shaxs shartga bog`liq bo`lgan huquqni yomonlashtirish yoki yo`q qilishga qaratilgan harakatlarni qilmasligi kerak. agar shartning yuz berishiga, …

6 / 26

ham bunday bitim tuzilgan hisoblanadi. jeton, patta yoki odatda qabul qilingan boshqa belgi berish bilan tasdiqlangan bitim, agar qonun hujjatlarida boshqacha tartib belgilangan bo`lmasa, og`zaki shaklda tuzilgan bitim hisoblanadi. yozma shaklda tuzilgan shartnoma bajarishga qaratilgan bitimlar, agar qonun hujjatlari va shartnomaga zid bo`lmasa, taraflarning kelishuviga muvofiq og`zaki tuzilishi mumkin. 3. bitim shakllari qonunda indamasdan, sukut saqlash orqali ham bitim tuzilishi mumkinligi nazarda tutiladi. bu holda xalqimizning qadimdan mavjud “sukut – rozilik alomati” qoidasi amal qiladi. biroq bunday usulda bitim tuzishga faqat cheklangan hollardagina yo`l qo`yiladi. fkning 105-moddasiga asosan sukut saqlash qonun hujjatlarida yoki taraflarning kelishuvida nazarda tutilgan hollarda bitim tuzishga bo`lgan xohish-irodaning ifodasini hisoblanadi. yuqorida aytilganidek, shaxsning xulq-atvori, xatti-harakatlaridan bitim tuzishga bo`lgan xohish-irodasi bilinib turgan hollarda ham bunday bitim tuzilgan hisobanadi. bu usulda tuzilgan bitimlarning nomi lotincha “konklyudo” so`zidan olingan bo`lib, “tuzaman” degan ma'noni anglatadi. konklyudent harakatlar shunday harakatlarki, ular og`zaki shaklda ham, yozma shaklda ham ifoda etilmagan bo`lsada, shaxsning …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bitimlar tushunchasi"

bitimlar bitimlar tushunchasi. turlari va shakli. bitimlarning haqiqiy emasligi mundarija kirish 1. bitimlar tushunchasi va turlari 2. bitimlarning muddatlari va shartli bitimlar 3. bitim shakllari 4.birja bitimlari 5.bitimning haqiqiy sanalish shartlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish fuqarolik huquqining eng muhim institutlaridan biri bu — bitimlar (yoki muomalalar) tushunchasidir. chunki insonlar o‘rtasidagi har qanday huquqiy munosabat, asosan, bitim orqali vujudga keladi. kundalik hayotda biz tovar sotib olish, xizmatdan foydalanish, pul o‘tkazish, ijaraga olish, hadya qilish kabi ko‘plab huquqiy harakatlarni amalga oshiramiz. ana shu harakatlarning barchasi aslida bitim deb ataladi. bitimlar yordamida fuqarolar, yuridik shaxslar va davlat o‘z manfaatlarini ifoda etadilar, yan...

This file contains 26 pages in DOC format (115.5 KB). To download "bitimlar tushunchasi", click the Telegram button on the left.

Tags: bitimlar tushunchasi DOC 26 pages Free download Telegram