kollizion normalar

DOC 31 pages 184.5 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 184.5 KB

File type DOC

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

kollizion normalar reja: kirish 1. kollizion normalarning mohiyati va maqsadi 2. kollizion normalarning tuzilishi. 3. kollizion normalarning turlari va qo‘llanilish sohalari. 4. huquq ijodkorlik muammolari 5. huquq tizimi. huquq tizimi bilan qonunchilik tizimi o‘rtasidagi nisbat. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish kollizion normalar — xalqaro xususiy huquqning asosiy institutlaridan biri boʻlib, bir nechta davlat qonunlari ishtirok etishi mumkin boʻlgan fuqarolik, oilaviy, mehnat va boshqa huquqiy munosabatlarga qaysi davlat qonunlari qoʻllanilishi kerakligini koʻrsatadigan maxsus meʼyorlardir. kollizion normalarning tuzilishi · hajmi: unda huquqiy munosabatning qaysi masalalariga chet el qonunlari qoʻllanilishi koʻrsatiladi. masalan, nikohning haqiqiy ekanligi, shartnomaning shakli yoki merosning boʻlinishi kabi masalalar. · bogʻlanishi: bu qoidaning qaysi davlat huquqi qoʻllanilishini belgilaydigan qismidir. misol uchun: lex patriae – shaxs fuqarosi boʻlgan davlat qonuni. lex loci delicti – huquqbuzarlik sodir etilgan joy qonuni. lex loci contractus – shartnoma tuzilgan joy qonuni. lex rei sitae – mulk joylashgan joy qonuni. kollizion normalar qachon qoʻllaniladi? kollizion normalar biror …

2 / 31

an. bu normativ-huquqiy hujjatlar, xususan, fuqarolik kodeksi, oila kodeksi va xalqaro shartnomalarda koʻrsatib oʻtilgan. misol uchun, agar oʻzbekiston fuqarosi xorijlik bilan nikohdan oʻtayotgan boʻlsa, nikohni qaysi davlat qonunlari asosida rasmiylashtirish masalasi kollizion normalar yordamida hal qilinadi. bu jarayonda har bir davlatning oilaviy munosabatlariga oid qonunlari inobatga olinadi. kollizion normalarning mohiyati va maqsadi. bu yerda kollizion normalarning nima uchun kerakligi, uning xalqaro xususiy huquqdagi o‘rni, turli davlatlar qonunlari o‘rtasidagi ziddiyatni hal qilish vazifasi tushuntiriladi. mavzu bo‘yicha kirish qismi sifatida ham xizmat qiladi. kollizion normalarning tuzilishi. har bir kollizion normasi ikki qismdan: "hajm" (ya'ni, qanday munosabatga taalluqli ekanligi) va "bog‘lanish" (qaysi davlat qonuni qo‘llanishini belgilovchi qism) qismlardan iborat ekanligi tushuntiriladi. misollar keltiriladi (masalan, lex patriae, lex loci contractus). kollizion normalarning turlari va qo‘llanilish sohalari. kollizion normalarning har xil turlari (bir tomonlama, ikki tomonlama, alternativ) hamda ular qo‘llaniladigan turli sohalar (masalan, oilaviy, meros, shartnoma, mulk huquqi) haqida ma’lumot beriladi. kollizion normalarni qo‘llashdagi muammolar …

3 / 31

. v.s.nersesyansning ta’biricha, «pozitiv huquq deganda mazkur jamiyatda harakatda bo‘lgan, konkret-aniq mazmun va shaklga ega bo‘lgan huquq ma’nosida, ya’ni yagona bir davlatga birlashgan insonlar xatti-harakatini tartibga soluvchi vosita sifatida o‘zini namoyon etadigan huquq tushuniladi». huquqning vujudga kelishi va undan foydalanish jarayonida uning mohiyati insonlar tomonidan amaliy zaruriy xatti-harakat qoidalari vujudga kelishi va mustahkamlanishidan ancha keyinroq anglana borgan. huquqning o‘zi hamma tomonidan e’tirof etiladigan va yagona, butun jamiyat uchun umumiy bo‘lgan xatti-harakat qoidalari sifatida namoyon bo‘ladi. huquq insonlarning amaliy faoliyati sohasidagi ichki ishonchlari, baholari va intilishlari asosida vujudga keladi. bundan tashqari u yoki bu ma’rifiy jamiyatda mavjud bo‘lgan huquq haqidagi qarashlar, g‘oyalar va ta’limotlar insonlar xatti-harakatini tartibga soladigan pozitiv huquqga asos bo‘ladi. pozitiv huquq normalari mazmunining tuzilishi tarixan asta-sekin boyib borgan. qadimgi davrlardagi hukmdorlarning alohida «buyruqlari» hamda sudlarning turli masalalardagi «hukmlaridan» tortib fuqarolar, hokimiyat va amaldorlarning xatti-harakatini belgilovchi umumiy qoidalar, prinsiplargacha bo‘lgan tarixiy rivojlanish davrini boshidan kechirgan. tarixiy taraqqiyot jarayonida turli …

4 / 31

«o prave voyni i mira» («urush va tinchlik huquqi xususida») nomli asarida shaklantirilgan. o‘sha paytda insonning tabiiy huquqlariga qonunchilikdan mustaqil bo‘lgan va adolatli davlat uchun majburiy bo‘lgan huquq sifatida qarash ancha keng tarqalgan. bunday fikrlar j.-j.russo, sh.-l.monteskye, volter, t.gobbs, i.kant, a.radihev (xvii-xvii asrlar) asarlarida o‘zining ifodasini topgan. tabiiy huquq davlatning qonunchiligidan farq qilgan holda abadiy va o‘zgarmas, insondan ajralmas huquqlar sifatida e’tirof etilgan. xix- xx asrlardan boshlab yevropa va shimoliy amerikada mulk erkinligiga asoslangan burjua davlatchiligi mustahkamlanayotgan bir sharoitda siyosatchilar va huquqshunoslar o‘z e’tiborlarini nafaqat tabiiy huquqlarga, balki real hayotda mavjud bo‘lgan davlat tomonidan yaratiladigan qonunlar va normativ aktlar, shuningdek, sud pretsedenti va sanksiyalangan odatlarga qaratisha boshlagan. shu tariqa tabiiy huquq nazariyasining obro‘si ma’rifatparvarlik va xviii-xix asrdagi burjua inqiloblari davridagidan kamaya borgan. xix asr va xx asr boshlarida huquq nazariyasidagi bunday rivojlanish liniyasi yurisprudensiyaning qator yangi yo‘nalishlarida o‘zining ifodasini topgan: huquqning tarixiy maktabi (gugo, savini, puxta), pozitiv yo‘nalishning turli variantlari …

5 / 31

rgan. «pozitiv huquq» atamasi angliya, fransiya, avstriya va boshqa hozirgi zamon davlatlari huquqida, garchi ushbu davlatlar shaxsning tabiiy huquq va erkinliklari demokratik tamoyillari bilan aloqani uzishmagan bo‘lishsada, shunga qaramay e’tirof etiladi. «pozitiv huquq» atamasi hozirgi zamon davlatlari turli huquqiy tizimlari huquq shaklini umumiylashtirishga yordam beradi. shu o‘rinda bir holatni ta’kidlash lozimki, yevropa mamlakat-lari huquqlarida garchi «qonunchilik», «qonun» atamalarini «pozitiv huquq» atamasi bilan bir xil tushunish mavjud bo‘lsa-da, angliya, kanada, avstraliya ittifoqi va boshqa anglo-sakson pretsedent huquqini «qonunchilik» deb atash mushkul. diniy va an’anaviy huquq, xitoy va janubiy-sharqiy osiyo mamlakatlari huquqiy tizimidagi «qonunchilik» atamasiga qayd etilayotgan atama unchalik mos kelavermaydi. shu bois «pozitiv huquq» atamasi hozirgi zamon huquqiy tizimlaridagi «amaldagi, harakatdagi huquq» tushunchasini ifodalashda foydalanilsa joiz. shunday qilib, pozitiv huquq bu yuridik harakatda bo‘lgan, davlat va xalqaro hamjamiyat tomonidan muhofaza qilinadigan normalar, huquqning umumiy prinsiplari, shuningdek, huquqiy munosabat ishtirokchilarining ularga asoslangan qonuniy manfaatlari, huquq va majburiyatlaridir. pozitiv huquqning shakllanishining ijtimoiy jarayoni …

6 / 31

ha, ya’ni normativ, ijtimoiy, etik jihatdan tushunish mavjud bo‘lib, ularning har biri o‘ziga xos tarzda asoslantiriladi. huquqni qo‘llash va tadbiq etishda huquqni normalar tizimi sifatida tushunish birinchi darajali ahamiyat kasb etadi. har bir norma o‘zida biron-bir xatti-harakat, xulq-atvor qoidasini, muayyan yurish-turish modelini ifodalaydi, masalan, o‘zbekiston respublikasi konstitutsiyasining 50-moddasiga ko‘ra, fuqarolar atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda bo‘lishga majburdirlar. bu huquqiy norma fuqarolarning tabiatga, tabiiy resurslar, hayvonot va o‘simlik dunyosi, atmosferaga nisbatan qanday xatti-harakat qilishlari to‘g‘risidagi qoidani o‘zida mustahkamlaydi. huquq normasi - bu barcha huquq subyektlari uchun majbu-riy bo‘lgan, davlat tomonidan o‘rnatilgan yoki sanksiyalangan, davlatning majburlov kuchi bilan ta’minlanadigan va qo‘riqlanadigan hamda ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishga yo‘naltirilgan muayyan aniq shakllangan xatti-harakat qoidasi, xulq-atvor namunasi bo‘lib, unda ijtimoiy munosabat qatnashchilarining huquq va majburiyatlari mustahkamlangan bo‘ladi. huquq normasi - bu bajarilishi lozim va kelgusiga qaratilgan me’yoriy qoida, xulq-atvor o‘lchovi bo‘lib, u muayyan tarzda shakllantiriladi, ya’ni qonunchilikda o‘z ifodasini topadi. muayyan masalalar bo‘yicha buyruq, ko‘rsatma, …

7 / 31

iston respublikasi konstitutsiyasining 54-moddasida ko‘rsatilishicha, mulkdor mulkiga o‘z xohishicha egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi. mulkdan foydalanish ekologik muhitga zarar yetkazmasligi, fuqarolar, yuridik shaxslar va davlatning huquqlarini hamda qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini buzmasligi shart. huquq normasining tartibga soluvchi vosita sifatidagi ahamiyati shunda ko‘rinadiki, biron-bir huquq subyekti (masalan, jismoniy shaxs, organ, muassasa) o‘z harakatida huquq normasida mustahkamlangan qoidaga rioya etadi yoki boshqa huquq subyektidan huquq normasida belgilangan tegishli xatti-harakatni sodir etishni talab qiladi, shuningdek, belgilangan qoidaning bajarilmaganligi huquq buzuvchiga nisbatan ta’sir chorasining qo‘llanishiga olib keladi. huquq subyekti huquq normasida belgilangan xatti-harakat namunasiga rioya qilgan holatida huquq normasi xatti-harakat o‘lchovi, me’yori, doirasi, chegarasi sifatida namoyon bo‘ladi. va, aksincha, huquq normasida belgilangan qoida buzilganda esa, u huquq subyektining harakatiga baho berish vositasi sifatida o‘zini ko‘rsatadi. ma’lumki, huquqning tartibga soluvchilik roli katta tarbiyaviy ahamiyatga ega, chunki u bo‘lishi ehtimol tutilgan huquq buzilishi hollarining oldini olishga xizmat qiladi, sababi huquq subyekti tomonidan belgilangan …

8 / 31

ish darajasiga qarab norma qonunchilik iyerarxik tuzilmasida o‘z o‘rnini egallaydi. masalan, eng muhim ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi normalar yuridik jihatdan ko‘proq yuqori ahamiyatli bo‘lgan normativ-huquqiy aktlar -konstitutsiya va qonunlarda beriladi. 2. huquq normasi umumiy xarakterga ega. u ijtimoiy munosabat qatnashchilarining barchasiga, ularning xohish-istagiga bog‘liq bo‘lmagan holda tegishli bo‘ladi, ya’ni u bironta konkret hol va hayotiy vaziyatga mo‘ljallangan bo‘lmay, balki ularning muayyan turiga, ya’ni ijtimoiy munoasbatlarning ma’lum bir kategoryasiga, turkumiga tegishlidir. u hayotiy vaziyatlarning tipik jihatlarini belgilab beradiki, ularda ijtimoiy munosabatlar va xatti-harakati norma bilan tartibga solinuvchi ishtirokchilarning guruhiy belgilari namoyon bo‘ladi; qoidaning o‘zi xulq-atvor modeli (namunasi) sifatida umumiy shaklda ifodalanadi, normalarni bo‘zuvchilarga nisbatan qo‘llaniladigan majburlov choralari ham umumiy shaklda beriladi. huquq normasi ayrim, yakka munosabatga emas, balki munosabatlar turiga taalluqli bo‘ladi, bu bilan u huquqni qo‘llash aktla-ridan, ya’ni davlat organlarining muayyan ishlar bo‘yicha chiqarilgan qarorlaridan, shartnomalardan, individual farmoyishlardan farq-lanadi. ish bo‘yicha qabul qilingan qaror birorta individual vaziyatga va munosabatga nisbatan …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kollizion normalar"

kollizion normalar reja: kirish 1. kollizion normalarning mohiyati va maqsadi 2. kollizion normalarning tuzilishi. 3. kollizion normalarning turlari va qo‘llanilish sohalari. 4. huquq ijodkorlik muammolari 5. huquq tizimi. huquq tizimi bilan qonunchilik tizimi o‘rtasidagi nisbat. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish kollizion normalar — xalqaro xususiy huquqning asosiy institutlaridan biri boʻlib, bir nechta davlat qonunlari ishtirok etishi mumkin boʻlgan fuqarolik, oilaviy, mehnat va boshqa huquqiy munosabatlarga qaysi davlat qonunlari qoʻllanilishi kerakligini koʻrsatadigan maxsus meʼyorlardir. kollizion normalarning tuzilishi · hajmi: unda huquqiy munosabatning qaysi masalalariga chet el qonunlari qoʻllanilishi koʻrsatiladi. masalan, nikohning haqiqiy ekanligi, shartnomaning shakli y...

This file contains 31 pages in DOC format (184.5 KB). To download "kollizion normalar", click the Telegram button on the left.

Tags: kollizion normalar DOC 31 pages Free download Telegram