fuqarolik huquqlarining obyektlari

DOC 30 pages 116.0 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 116.0 KB

File type DOC

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

moddiy ne’matlar hamda nomoddiy ne’matlar reja: kirish 1.fuqarolik huquqi obyektlari tushunchasi va turlari 2. ashyolar – fuqarolik huquqining obyekti sifatida 3. mol-mulklar – fuqarolik huquqining obyekti sifatida 4. pullar va qimmatli qog`ozlar – fuqarolik huquqining obyekti sifatida 5. nomoddiy ne`matlar tushunchasi va tarkibi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish huquqiy munosabatlarning obyekti huquq subyektlarining harakatlari qaratilgan, huquq va majburiyatlar uning ustida belgilangan narsalardir. o`zbekiston respublikasi fkning 81-moddasiga asosan fuqaro-lik huquqlarining obyektlari jumlasiga: –ashyolar; –mol-mulklar; –pullar va qimmatli qog`ozlar; –ishlar va xizmatlar; –intellektual faoliyat natijalari; –shaxsiy nomulkiy huquqlar kiradi. umumiy holda fuqarolik huquqining obyektlarini ikki turga, ya`ni moddiy va nomoddiy ne`matlarga bo`lish mumkin. boshqacha aytganda, jismoniy va yuridik shaxslar foydala-nishi va tasarruf etishini amalga oshira oladigan, erkin suratda olish, sotish huquqi va odob-axloq normalari bilan cheklanmagan yoki taqiqlanmagan har qanday moddiy narsalar va moddiy qiy-matliklar qadriyatlar boylik hisoblanib, fuqarolik huquqining obyekti bo`la oladi. ashyolar – fuqarolik huquqining obyekti sifatida fuqarolik huquqlarining obyektlaridan biri …

2 / 30

disiga ashyo haqidagi qoida deb aytiladi. ashyolarning jamiyatdagi tayinlanishlariga qarab, ularning har qaysisi uchun turlicha huquqiy qoida, masalan, yerdan foydalanish qoidasi, korxonalardan foydalanish, ularni tasarruf etish kabi qoidalar belgilanadi. fuqarolik huquqida ashyolar o`zlarining iqtisodiy tayinla-nishlariga, shuningdek huquq normalarida aks ettirilgan jismiy va boshqa xususiyatlarga qarab bir necha turga bo`linadi (klassifi-katsiya qilinadi). 1.fuqarolik huquqi obyektlari tushunchasi va turlari ashyolarning muayyan xususiyatlari yuzasidan ham maxsus qoida-lar belgilanishi mumkin. masalan, o`zining xususiyatlari bo`yicha tevarak-atrofdagilar uchun xavf tug`diradigan ashyolar, ya`ni xavfli xossalarga ega ashyolar (portlovchi moddalar, qattiq ta`sir qiluvchi zahar kabilar) to`g`risida alohida qoidalar belgilangan (fk, 883-modda). bunday ashyolarni erkin olish va sotishga yo`l qo`yilmaydi. muomalada bo`lishga yo`l qo`yilmaydigan fuqarolik huquqlari obyektlarining turlari (muomaladan chiqarilgan ob`-yektlar) qonunda to`g`ridan-to`g`ri ko`rsatilgan bo`lishi kerak (masa-lan, o`zbekiston respublikasi “mulkchilik to`g`risida”gi qonunining 19-moddasi 1-bandida ko`rsatilgan va o`zbekiston respublikasining mutlaq mulki hisoblanuvchi obyektlar). shuningdek, bunday turkum-dagi ashyolar o`zbekiston respublikasi oliy majlisining 1995 yil 31 avgustda qabul qilingan “alohida turdagi korxonalar …

3 / 30

kin va h.k.). binobarin, qonun birinchi navbatda ashyolarni muomalada bo`lish xususiyatiga qarab farqlaydi. fuqarolik muomalasidan chiqarilgan ashyolar fuqarolar va tashkilotlar egaligida bo`lishi mumkin emas. yuqorida ko`rsatilganidek yer, yer osti boyliklari, suv va o`rmonlar davlatga xos mulk bo`lganligidan ular faqat foyda-lanishgagina berilishi mumkin. fuqarolik muomalasidan chiqaril-gan ashyolar fuqarolar va boshqa tashkilotlarga sotilishi mumkin emas. bu ashyolar garovga qo`yilmaydi va kreditorlarning talab-larini qondirish uchun ular hisobidan haq undirilmaydi. agar fuqarolik muomalasidan chiqarilgan ashyo qonuniy asos-larga ko`ra fuqarolarning mulki bo`lib qolsa, ya`ni fuqarolarning tasarrufiga o`tsa, u holda fuqaro ushbu fuqarolik muomalasidan chiqarilgan ashyoni o`zidan begonalashtirish choralarini ko`rishi lozim. masalan, general vafotidan so`ng uning o`g`liga, generalga sovg`a qilingan pistolet meros bo`lib o`tadi. bunda o`g`li fuqarolik muomalasidan chiqarilgan ashyoni qonuniy asoslarda qo`lga kiritdi. shundan so`ng u bu ashyo haqda tegishli harbiy bo`limga xabar beradi va vakolatli davlat organi pistoletning bahosini to`lab, uni merosxo`rdan sotib oladi. fuqarolik muomalasidan chiqarilgan ashyolarga nisbatan mulk huquqi har doim davlatga …

4 / 30

gan va shunday valyutaga almashtirish huquqiga ega bo`lgan so`m hisobidagi to`lov hujjatlari (cheklar va boshqalar); har qanday shakl va holatdagi qimmatbaho metallar: oltin, kumush, platina guruhiga kiruvchi metallar (palladiy, iridiy, radiy, ruteniy va osmiy); xom va ishlangan shakldagi qimmatbaho tabiiy toshlar (olmos, gavhar, la`l, zumrad, saprif, marvarid va boshqalar) o`zbekiston respublikasi qonunla-rida belgilangan tartibda va doiralardagina oldi-sotdi predme-ti bo`lishi mumkin. mazkur qimmatbaho metal va toshlardan yasalgan zargarlik va boshqa maishiy buyumlar hamda shunday buyumlarning siniq parchalari bundan mustasnodir. fuqarolik muomalasidan chiqarilmagan ashyolar doirasi nihoyatda keng bo`lib, bular jumlasiga xilma-xil buyumlar kiradi. ular quyidagicha tasniflanadi: iste`mol qilinadigan va iste`mol qilinmaydigan ashyolar (fk, 89-modda): iste`mol qilinadigan ashyolar bir marta foydalanish natijasida butunlay yo`qqa chiqadigan yoki jiddiy ravishda o`zgaradigan narsalar (masalan, oziq-ovqat, xom-ashyo kabilar)dir. iste`mol qilinmaydigan ashyolar birmuncha uzoq vaqt davomi-da o`zining sifatini saqlaydigan narsalardir. bunday ashyolar odatda, qayta-qayta foydalanishga mo`ljallangan bo`ladi. qayta-qayta foydalanish davomida iste`mol qilinmaydigan ashyolarning yemirilishi ham asta-sekin kechadi. iste`mol …

5 / 30

hinur olmosi va shu kabilar. xususiy alomatlari bilan belgilanadigan ashyolar boshqa ashyolar-dan muayyan usulda belgi qo`yish yoki muhr bosish, raqam qo`yish bilan farqlanadi. shu o`rinda pulning qaysi turdagi ashyoga mansubligi xususi-dagi masalaga e`tibor qaratish zarur. zero, ko`pchilik holatlarda pulning xususiy alomatlari bilan belgilanadigan ashyomi yoki turga xos alomatlari bilan belgilanadigan ashyomi degan savol tug`iladi. bir tomondan qaraganda, pullarda muayyan belgi va raqam qo`yilgani uchun uni xususiy alomatlari bilan belgilanadigan ashyo deyish mumkin. ikkinchi tomondan qaraganda, pullar bir turga xos, ya`ni ularning barchasi bitta vazifani – to`lov ekvivalenti vazifasini bajaradi. pulning ashyolarning qaysi turiga (xususiy yoki turga xos alo-matlari bilan belgilanadigan ashyolarga) mansubligi masalasiga javob fkning 87-moddasi 2-qismida ifodalangan. ushbu normaga muvofiq, xususiy alomatlari bilan belgilangan ashyolar boshqasi bilan almashtirib bo`lmaydigan ashyolardir. pullarni esa boshqasi bilan almashtirish mumkin (masalan, yirik pulni mayda pulga va aksincha). turga xos alomatlari bilan belgilanadigan ashyolar, son, o`lchov va og`irlik bilan ko`rsatiladigan narsalar hisoblanadi. masalan, 100 …

6 / 30

p un, bir qop kartoshka, bir bidon paxta yog`i kabi. bo`linmaydigan ashyolar bo`lish natijasida qismlari dastlabki ashyo (butun)ning xossalarini yo`qotadigan, uning xo`jalik (maqsad-li) ahamiyatini o`zgartiradigan ashyo bo`linmaydigan ashyo hisobla-nadi (fk, 88-modda). bo`linmaydigan ashyolarga shkaf, stol, televi-zor kabilar kiradi. fuqarolik huquqida ashyolarning asosiy va mansub ashyolarga bo`linishi ham (fk, 90-modda) huquqiy ahamiyatga egadir. mansub ashyo deb asosiy ashyoga xizmat qilishga tayinlangan va umumiy xo`jalik maqsadi jihatidan u bilan bog`liq bo`lgan narsalarga aytiladi. masalan, asosiy ashyo qulf bo`lsa, unga mansub ashyo kalitdir. mansub ashyo, agar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib belgilab qo`yilmagan bo`lsa, asosiy ashyoning taqdiriga bog`liq bo`ladi. binobarin, asosiy ashyo to`g`risidagi shartlar mansub ashyoga ham doirdir. masalan, birovning egaligiga yoki vaqtincha foydala-nishiga asosiy ashyo o`tsa, mansub ashyo ham u bilan birga o`tadi. ammo qonun yoki shartnomada boshqacha hollar ham belgilanishi mumkin, ya`ni asosiy ashyo birovga o`tkazilganda mansub ashyoning qoldiri-lishi to`g`risida alohida kelishuv ham bo`lishi mumkin. mansub ashyodan uning tarkibiy qismini ajratish …

7 / 30

uf etish to`g`risidagi ishni hal etish masalasi qo`yi-lishi mumkin. ashyoning hosil va daromadlari to`g`risida fuqarolik kodeksining ba`zi moddalarida ko`rsatma beriladi. jumladan, fkning 230-moddasida mulkni birovlarning qonunsiz egallashidan talab qilib olishda daromad va xarajatlarning to`lanishi aytiladi. ashyodan keladigan hosil va daromadlar, agar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib belgilab qo`yilgan bo`lsa, ashyo egasiga tegishlidir (fk, 92-modda). mol-mulklar – fuqarolik huquqining obyekti sifatida fuqarolik-huquqiy munosabatlarning obyekti bo`lib ko`ringan mulk tushunchasi to`g`risida to`xtalib, shuni aytish kerakki, ba`zi hollarda ashyo narsalarni mulk deb atalsa ham mol-mulk atama-sining ma`nosi birmuncha keng bo`lishini bilamiz. mol-mulk deyilganda, ma`lum shaxsga (fuqaro yoki tashkilotga) egalik huquqi bilan tegishli ayrim ashyolar yoki ashyolarning yig`in-disi nazarda tutiladi. mol-mulk tarkibiga majburiyat huquqi, mualliflik va ixtiro-chilikka oid mulkiy huquqlar, oila huquqi bilan bog`liq bo`lgan majburiyatlardan kelib chiqadigan mulkiy talablar, qarz berili-shida olingan tilxatlar ham kiradi. demak, mol-mulk bu munosabatdir. (bu haqda mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlar mavzusida yanada batafsil to`xtaymiz). mol-mulk atamasi cheklangan …

8 / 30

lat ro`yxatidan o`tkazish orqali amalga oshiriladi. fkning 83-moddasi 3-qismida qonunda boshqa mol-mulk ham ko`chmas mol-mulk qatoriga kiritilishi mumkinligi belgilan-gan. shunga binoan, o`zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasi-ning 1995 yil 29 dekabrdagi 478-sonli qarori bilan tasdiqlangan “jismoniy shaxslarning mulki bo`lgan binolar va inshootlarni baholash, qayta baholash to`g`risida”gi nizomda turar joylar, kvartiralar, bog`dorchilik va uzumchilik shirkatlari a`zolarining bog` uychalari, garajlar va boshqa imoratlar hamda inshootlar ham jismoniy shaxslarning mol-mulki hisoblanadi[69]. ko`chmas mulk bilan bog`liq asosiy xususiyat shundaki, u yer bilan bog`liq bo`lib, bir joydan ikkinchi joyga ko`chirish natijasida o`z hususiyatini yo`qotadi. vazifasiga va tayinlanish maqsadiga zarar yetkazmagan holda bir joydan ikkinchi joyga ko`chirilishi mumkin bo`lgan mol-mulk ko`char mulk jumlasiga kiradi. qonunda nazarda tutilgan hollardan tashqari ko`char mulkka bo`lgan huquqlarni davlat ro`yxatidan o`tkazish talab etilmaydi. pullar va qimmatli qog`ozlar – fuqarolik huquqining obyekti sifatida pul ham fuqarolik huquqining obyektidir. pul mamlakatning xo`jalik hayotida, xususan, savdoda katta ahamiyatga ega. pul o`zining uzoq davom etgan tadrijiy rivojlanishida, …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fuqarolik huquqlarining obyektlari"

moddiy ne’matlar hamda nomoddiy ne’matlar reja: kirish 1.fuqarolik huquqi obyektlari tushunchasi va turlari 2. ashyolar – fuqarolik huquqining obyekti sifatida 3. mol-mulklar – fuqarolik huquqining obyekti sifatida 4. pullar va qimmatli qog`ozlar – fuqarolik huquqining obyekti sifatida 5. nomoddiy ne`matlar tushunchasi va tarkibi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish huquqiy munosabatlarning obyekti huquq subyektlarining harakatlari qaratilgan, huquq va majburiyatlar uning ustida belgilangan narsalardir. o`zbekiston respublikasi fkning 81-moddasiga asosan fuqaro-lik huquqlarining obyektlari jumlasiga: –ashyolar; –mol-mulklar; –pullar va qimmatli qog`ozlar; –ishlar va xizmatlar; –intellektual faoliyat natijalari; –shaxsiy nomulkiy huquqlar kiradi. umumiy holda fuqarolik huquqining obyektl...

This file contains 30 pages in DOC format (116.0 KB). To download "fuqarolik huquqlarining obyektlari", click the Telegram button on the left.

Tags: fuqarolik huquqlarining obyektl… DOC 30 pages Free download Telegram