diqqat

PPTX 59 pages 338.3 KB Free download

59 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 338.3 KB

File type PPTX

Pages 59

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 59

prezentatsiya powerpoint reja: 1.diqqat to'g'risida umumiy tushuncha. 2.diqqat nazariyalari haqida mushohadalar. 3.diqqat turlarining psixologik tavsifi. 4.diqqat regulyator sifatida. 5.diqqat bo'yicha olib borilgan tadqiqotlar.. 1.diqqat to'g'risida umumiy tushuncha. diqqat- inson faoliyatining barcha turlarini muvaffaqiyatligi va samaradorliginin muxim shartlarian biridir. kishi faoliyati qanchalik murakkab, serzaxmat, mas'uliyatli, davomiyligi jixatidan uzoq muddatli bo'lsa, u diqqatga shunchalik yuksak shartlar qo'yadi. diqqat i.p.ivanovich bo'yicha: diqqat deb, ongni bir nuqtaga to'plab, muayyan bir ob'ektga aktiv qaratilishiga aytiladi. inson tomonidan idrok va tasavvur qilinadigan barcha narsalar , ishlar, o'y-fikrlar uning ob'ekti bo'lishi mumkin. diqqat n.f.dobrinin, n.v.kuzmina, i.v.straxov, m.v.gamezo, f.n.gonobolin bo'yicha: diqqatning vujudga kelishida ongning bir nuqtaga to'planishi, ong doirasining torayishi tushuniladi. bunday torayish natijasida ong doirasi yanada yorqinlashadi. ongning eng yorqin nuqtasi diqqatning markazi (fokusi) deb ataladi. diqqat boshqa psixik jarayonlar kabi o'zining mazmuniga, maxsuliga ega emas. shu boisdan diqqat boshqa psixik jarayonlarning samaradorligi, muvaffaqiyatliligi va jo'shqinligini ta'minlaydi. bilish jarayonlarining muhim xususiyati – uning tanlovchvnligi, yo'nalganligidir. diqqatning ob'ektga …

2 / 59

h bo'lib, o'zida ixtiyorsiz diqqatni namoyon qiladi. bilvosita bilvosita qiziqish esa, faoliyat mazmuni, uning maxsuli, natijasini anglagan xolda ixtiyoriy diqqatni namoyon qiladi. diqqat turlari: tashqi diqqat manbai inson ongidan tashqarida (tikuvchi, rassom, ixtirochi) ichki inson ongining o'zida sodir bo'layotgan hissiyotlar, fikrlarni kuzatish a.a.uxtomskiy 12 dominanta lot., hukmronlik diqqatning fiziologik asosi bo'lib, boshqa nerv markazlari tormozlanib, kuchli qo'zg'atuvchanlikkaa ega bo'lgan qo'zg'alish markazi. diqqatning ko'lami bir davrning o'zida diqqat tomonidan qamrab olinishi mumkin bo'lgan ob'ektlarning miqdori. diqqatning ko'chuvchanligi faoliyat jarayonida diqqatning ongli ravishda bir ob'ektdan ikkinchi ob'ektga ko'chirilishi. diqqatning barqarorligi diqqatning o'z ob'ektiga kuchli yo'naltirilishi. parishonlik diqqatni ma'lum bir ob'ektga qarata olmaslik. diqqatni bir ob'ektdan boshqa ob'ektga ixtiyorsiz ko'chib turishi ichki va tashqi omillarga, ob'ektga to'planishining kuchsizlanishi insonda diqqat patologik holatda uchraganda, maxsus usul va uslublardan foydalaniladi diqqatning chalg'ishi diqqat depressiyasi diqqat korrektsiyasi diqqatning ko'lami “taxistoskop” yordamida o'lchanadi. 15 n.f.dobrinin o'tkazilgan tadqiqotlarga asoslanib, bunday tipologiya diqqatning moxiyatini ochishga etarli emas deb xisoblaydi. …

3 / 59

i natijasida ularning ayrim belgi va hususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezgining hosil bo'lishi uchun quyidagilar zarur: sezgi a'zolariga ta'sir etadigan narsa va hodisaning bo'lishi. sezuvchi apparat, ya'ni analizatorning mavjud bo'lishi. sezgilarning nerv fiziologik asosini i.p.pavlov ta'biri bilan aytganda analizator apparati tashkil etadi. aim.uz analizator – tashqi va ichki muhitdan keladigan ta'sirotlarni qabul qilib olib, fiziologik jarayon bo'lgan qo'zg`alishni psihik jarayonga, ya'ni sezgilarga aylantiruvchi nerv mehanizmlari tizimi. analizator apparati 3 qismdan tashkil topgan bo'lib, ular quyidagilardan iborat: analizatorning periferik bo'limining markaziy analizator bilan boqlaydigan yo'llarni ochadigan afferent (markazga intiluvchi) va efferent (markazdan qochuvchi) nervlar; periferik (receptor) – tashqi quvvatni nerv jarayoniga o'tkazadigan mahsus transformator qismi; analizatorning periferik bo'limlaridan keladigan nerv signallarining qayta ishlanishi sodir bo'ladigan qobiq osti va qobiq bo'limlari. aim.uz ingliz olimi ch.sherrington tomonidan retseptorning qaerda joylashganligiga qarab, sezgilarni uch turga bo'ladi: ekstroretseptiv sezgilar tashqi muhitdagi narsa va hodisalarning hususiyatlarini aks ettirishga moslashgan hamda retseptorlari tananing sirtqi qismida joylashgan …

4 / 59

uni “noma'lum hislar” deb atalgan. aim.uz miya po‘stlog‘ining chakka qismi buzilganda, inson yuzini tanish javobgarligi yo‘qoladi va bu kasallik prosopagnoziya deb nomlanadi. unda sezgilari normal, lekin idroki normal emas. unga notanish chexrani ko‘rsatishganda u bunga e’tibor beraydi. unga tanish chexrani ko‘rsatishganda, avtonom nerv sistemasi reaksiyasi shuni ko‘rsatadiki u xavotirlanadi va terlashni boshlaydi, lekin bu inson kimligini aytib bera olmaydi. miyani buzilganligi sababli, u ma’lumotlarni sxema bo‘yicha tepadan pastga qrab ishlolmaydi – to‘plangan bilimlarni sensor ma’lumotlar bilan bog‘lay olmaydi. aim.uz interoretseptiv sezgilarning fiziologik mehanizmlari intero-sepsiya bilan birgalikda k.m.bikov, v.n. chernigovkiylar tomonidan atroflicha o'rganilgan. ularning fikriga ko'ra, bu narsalarning barchasi shartli reflektor faoliyati mehanizmlaridan kelib chiqadi aim.uz proprioseptiv sezgilar gavdaning fazodagi holati to‘g`risida signallar bilan ta'minlab turadi. ular inson harakatining boshqaruvchisi hisoblanib va afferent asosini tashkil qiladi. aim.uz proprioretseptorlar harakatning afferent asosi ekanligini a.orbeli tomonidan, hayvonlarda p.k.anohin, odamlarda esa n.a.bernshteynlar tomonidan o'rganilgan. aim.uz psihologik ma'lumotlarga ko'ra, gavdaning fazodagi holati, sezgirligi statik sezgilarda …

5 / 59

di. ahromatik ranglar odatda oq rang, qora rang, kulrang va ularning turlicha ko'rinishlariga aytiladi. aim.uz kolbachalar yordami bilan hromatik, ya'ni kunduzgi ranglar ko'riladi. tayoqchalar yorug`likni yahshi sezuvchan bo'lib, hira va qorong`u paytlarda o'z funksiyasini bajaradi, ahromatik ranglarni aks ettiradi. aim.uz uch rangli sezgi nazariyasining asosiy qoidalari 1756 yilda m.v.lomonosov tomonidan bayon qilingan bo'lsa, 1856 yildan keyin nemis fizigi g.gelmgols tomonidan uni to'la isbotlab berilgan aim.uz ushbu nazariyaga binoan to'r pardaning kolbachalarida uchta asosiy element mavjuddir, ulardan birining qo'zg`alishi qizil rang sezgisini, ikkinchi qo'zg`alishi yashil rang sezgisi va uchinchi qo'zg`alishi binafsha rang sezgisini hosil qiladi. nazariyaga ko'ra yorug`lik to'lqinlari birdaniga uchta elementni bir hilda qo'zg`atsa, oq rang sezgisi vujudga keladi. lekin yorug`lik to'lqinlari ikki yoki uch elementga ta'sir qilsa-yu, ammo bu bir tekis kechmasa, u holda sezuvchi elementlardan har birining qanchalik qo'zg`aluvchanligiga qarab, har xil rang sezgilari namoyon bo'ladi. aim.uz eshitish sezgilari tovushlarni eshitishdan iborat bo'lib, musiqaviy va shovqinli tovushlarni aks …

6 / 59

orlarning tarkibi va organizmning tashqi shilliq pardalarida joylashganligidadir. tuyish sezgilari ikki xil axborotni qabul qilish imkoniyatiga ega: birinchisi tegish va tarqalishini tuyish sezgilari; ikkinchisi esa silliq yoki g`adir – budurni tuyish bilan tavsiflanadi.. aim.uz psihologiyada tuyish tanachalari va sezuvchi nervning chekka tarmoqlari zichligi ekstiziometr asbobi yordami bilan o'lchanadi. asbob keriladigan ikki oyoqli sirkuldan tashkil topgan, bo'lib, uning o'zagidagi darajalar oyoqlarning uchlari o'rtasidagi masofani o'lchaydi. tuyish sezgilarining markazi bosh miya po'stining orqadagi markaziy nuqtasida joylashgan deb tahmin qilinadi. tuyish sezgilarining tashqi, ya'ni fizik sababi bu biron- bir narsalarning teriga bevosita tegishidir. aim.uz muskul-harakat sezgilari motor sezgilar deb nomlanib, ularga og`irlikni, qarshilikni, organlar harakatini bilish sezgilari kiradi. ularning organlari–gavda muskullari, paylar, bo‘g`imlardan iboratdir. organlarning tarkibida sezuvchi nervlarning chekka tarmoqlari mavjud bo'lib, ularning ta'sirida harakat va statik sezgilar vujudga keladi. aim.uz muskul – harakat sezgilarining fizik sababi muskullarga ta'sir etuvchi narsalarning mehanik tazyiqi va gavda harakatlaridir. statik sezgilar gavdaning fazodagi holatini sezish va …

7 / 59

n sezmay qolamiz b) kuchli qo’zg’atuvchi ta'siridan sezgirlikning susayishi. aim.uz sensibilizatsiya – analizatorlarning o'zaro munosabati va mashq qilish natijasida sezgirlikning kuchayishidir. sensibilizatsiyaning adaptatsiyadan farqi: adaptatsiyada sezgirlik oshadi yoki kamayadi, sensibilizatsiyada esa faqat oshadi; adaptatsiyada sezgirlikning o'zgarishi tashqi chegaralarga bog’liq bo'lsa, sensibilizatsiyada psihologik, fiziologik holatlarga bog’liq bo'ladi. aim.uz sinesteziya qo’zg’atuvchining bir analizatorga ta'siri bilan boshqa analizatorga hos sezgining paydo bo'lishidir. sezgilar kontrasti qarama-qarshi sifatga ega bo'lgan bir vaqtdagi qo'z?g’alish tufayli sezgirlikning o'zgarishidir. aim.uz s.v.kravkov (1893-1951) ma'lumotlariga ko'ra bir sezgi a'zolarining faoliyati ikkinchisining ta'siri tufayli o'zgaradi, tovush asosan ko'rish sezgisi, yorug’lik sezuvchanligini orttiradi, shunga o'hshash turli hidlar hamda yorug’lik va hid bilishga nisbatan sezgirlikni oshirishi yoki kamaytirishi mumkin. bunday o'zaro ta'sir sababli miya ustuni yuqori qismi va ko'rish bo'rtiqlariga tegishli o'simtalarning yaqin joylashganligi tufayli boshqasiga o'tishi osonroq amalga oshadi. aim.uz i.p.pavlov tomonidan analizatorlarning murakkab o'zaro ta'sir shakllari mavjud ekanligi qayd etilgandir. ular bevosita bosh miya po'stida namoyon bo'lib, bir vaqtning o'zida ko'rayotgan …

8 / 59

rcha mazmuni bilan belgilanishidir. idrokning konstantligi deganda, biz idrok qilishdan ongimizda hosil bo‘lgan obrazning real voqelikdagi bizga ta’sir etib turgan narsaning tabiiy holatiga har jihatdan mos bo‘lishini tushunamiz illyuziya – bizga ta’sir qilayotgan narsalarni yanglish idrok qilish demakdir. odatda ikki xil illyuziya farqlanadi: a) ob’ektiv illyuziya; b) sub’ektiv illyuziya. ob’ektiv illyuziya – hamma odamlar uchun umumiy xarakterga ega bo‘lib, uni geometrik illyuziya deb ham yuritiladi. ob’ektiv illyuziya biz idrok qilayotgan narsalarning o‘zaro bir-biriga ta’siri tufayli yuz beradi. illyuziyaning bu turi har xil geometrik shakllarni idrok qilishda juda yaqqol ko‘rinadi. sub’ektiv illyuziyalar odamning ayni chog‘dagi hissiy holati bilan bog‘liq bo‘ladi. boshqacha qilib aytganda, odamning hissiy holatida ro‘y beradigan o‘zgarishlar idrok jarayoniga ta’sir qiladi. go‘yo aylanayotgandek tuyuladi. gallyusinatsiya voqelikdagi narsa va hodisalarning tana a’zolarini qabul qilish analizatorlarga bevosita ta’sir etmasdan inson ongida turli obrazlarning (ovozlarning eshitilishi, sharpalarning sezilishi) xayolan, fikran paydo bo‘lishidan iborat idrokning psixopatalogik (ruhiy xastalik) hodisasiga aytiladi. gallyusinatsiya hodisasi bir …

9 / 59

qiluvchiga munosabati: o‘ngda, chapda, yuqorida, pastda, uzoqda va hokazo. konvergensiya – biror narsaga qaraganda ikkala ko‘z soqqasining qanshar tomon bab-barobar burilishidir. konvergensiya masofani, chuqurligini aniq, to‘liq idrok qilishga imkon beradi. akkomadatsiya -ko‘z gavharlarining va umuman ko‘zning narsalarni eng yaxshi ko‘rish uchun moslashuvini deyiladi. odatda fazodagi narsalarning shakli, hajmi va o‘zaro munosabatlarini ikki ko‘z bilan binokulyar idrok qilinadi. vaqtni idrok qilish inson tomonidan aks ettirilayotgan vaqt birligining ob’ektiv (haqqoniy, xolis) mazmuniga, shaxsning o‘ziga nisbatan munosabatiga bog‘liq bo‘lib, shu mezon orqali uning mahsuldorligi o‘lchanadi. vaqtni idrok qilishda turli analizatorlar qatnashadi, biroq vaqtlar oralig‘inining bir muncha aniq farqini kinestezik va eshitish sezgilari beradi. odam narsalarni harakati haqida ikki yo‘l bilan ma’lumot olishi mumkin. harakatni bevosita idrok qilish; harakat haqida xulosa chiqarish. harakatni bevosita ko‘rish orqali idrok qilish ikki xildir. a) ko‘zni harakatdagi narsa bilan birga yuritish b) ko‘zni bir nuqtaga qaratib turish. ko'rish tuyish eshitish kinestezik hid bilish ta'm bilish aralash materiyaning yashash …

10 / 59

Want to read more?

Download all 59 pages for free via Telegram.

Download full file

About "diqqat"

prezentatsiya powerpoint reja: 1.diqqat to'g'risida umumiy tushuncha. 2.diqqat nazariyalari haqida mushohadalar. 3.diqqat turlarining psixologik tavsifi. 4.diqqat regulyator sifatida. 5.diqqat bo'yicha olib borilgan tadqiqotlar.. 1.diqqat to'g'risida umumiy tushuncha. diqqat- inson faoliyatining barcha turlarini muvaffaqiyatligi va samaradorliginin muxim shartlarian biridir. kishi faoliyati qanchalik murakkab, serzaxmat, mas'uliyatli, davomiyligi jixatidan uzoq muddatli bo'lsa, u diqqatga shunchalik yuksak shartlar qo'yadi. diqqat i.p.ivanovich bo'yicha: diqqat deb, ongni bir nuqtaga to'plab, muayyan bir ob'ektga aktiv qaratilishiga aytiladi. inson tomonidan idrok va tasavvur qilinadigan barcha narsalar , ishlar, o'y-fikrlar uning ob'ekti bo'lishi mumkin. diqqat n.f.dobrinin, n.v.kuzmina, ...

This file contains 59 pages in PPTX format (338.3 KB). To download "diqqat", click the Telegram button on the left.

Tags: diqqat PPTX 59 pages Free download Telegram