mahmudxo‘ja behbudiy (1875-1919)

DOCX 17 pages 226.4 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 226.4 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

begali qosimov. mahmudxo‘ja behbudiy (1875-1919) behbudiy portreti. «unutilmas siymolar» (1999) to‘plamidan olindi hayot yo‘li mahmudxo‘ja behbudiy turkiston jadidchilik harakatining boniisidir. uning hayoti va ijodiy faoliyati haqida 20-yillarda mahalliy matbuotda sadriddin ayniy, hoji muin ibn shukrullo, laziz azizzoda kabi zamondoshlari tomonidan bir qator maqola, xotiralar e’lon qilingan. keyingi yillarda, xususan, mustaqillikka erishilgandan so‘ng jadidlar faoliyatini o‘rganishga qiziqish kuchayishi bilan behbudiy ham qayta kashf etila boshlandi. behbudiy tarjimai holini yoritishda hoji muinning 1922-23 yillarda o‘zi muharrirlik qilgan «mehnatkashlar tovushi» (1922), «zarafshon» (1923) gazetalarida chop etgan maqolalari muhim ahamiyatga ega. behbudiy haqida 70-yillardan bugungi kungacha e’lon qilinib kelayotgan solih qosimov, ahmad aliyev, naim karimov, sirojiddin ahmedov, sherali turdiyev va bugungi yosh tadqiqotchilar halim sayyid, normurod avazov, zebo ahrorova ishlarining barchasida mana shu hoji muin ma’lumotlari asos qilib olinadi. uning keltirishicha, mahmudxo‘ja behbudiy 1875 yilning 19 yanvarida (hijriy 1291—10-zulhijja) samarqand yaqinidagi baxshitepa qishlog‘ida ruhoniy oilasida dunyoga kelgan. otasi behbudxo‘ja solihxo‘ja o‘g‘li turkistonlik, ahmad yassaviyning …

2 / 17

a tahsilini alohida tilga olgani ma’lum. xullas, an’anaviy tahsil, so‘ng esa o‘z ustida qunt va sabot bilan ishlash orqali u shariatning yuksak maqomlari – qozi, mufti darajasigacha ko‘tariladi. 1899—1900 yillarda behbudiy buxorolik do‘sti hoji baqo bilan haj safariga chiqadi. «1318 sanai hijriyasi tavofi baytullog‘a kavkaz yo‘li ila istanbul va misr al-kohira vositasila borib edim. muddati safarim sakkiz oydan ziyoda cho‘zilub edi», — yozadi behbudiy bu haqda. dunyo ko‘rishi izsiz ketmaydi. safar yangi maktab haqidagi qarashlarini mustahkamlaydi. uning tashabbusi va g‘ayrati bilan 1903 yilda samarqand atrofidagi halvoyi (s.siddiqiy), rajabamin (a.shakuriy) qishloqlarida yangi maktablar tashkil topadi. adib ushbu maktablar uchun darsliklar tuzishga kirishadi. ketma-ket uning «risolai asbobi savod» (1904), «risolai jug‘rofiyai umroniy» (1905), «risolai jug‘rofiyai rusiy» (1905), «kitobat-ul atfol» (1908), «amaliyoti islom» (1908), «tarixi islom» (1909) kabi kitoblari paydo bo‘ladi. mahmudxo‘ja 1903— 1904 yillarda moskva, peterburgga boradi, 1906 yilda qozon, ufa, nijniy novgorodda bo‘ladi. bular sayohat emas, xizmat safari edi. masalan, nijniy …

3 / 17

ham ko‘ra olsin. mana shu ehtiyoj va zarurat behbudiyni teatr va matbuot sari boshladi. «padarkush» shu tariqa maydonga keldi. biroq uning dunyo ko‘rishi oson kechmadi. bunga sabab: birinchidan, chor huku-mati mustamlaka turkistonining ma’rifat yo‘liga kirib, o‘z huquqini tanishidan manfaatdor emas edi; 1916 yildagi turkiston general gubernatori n.r.kuropatkinning o‘z kundaligida yozgan va bugun juda mashhur bo‘lib ketgan «biz tubjoy xalqni taraqqiyotdan, maktabdan, rus hayotidan 50 yil chetda tutdik», degan so‘zlarini eslash kifoya. ikkinchidan, turg‘unlik va tutqunlik tufayli avj olgan jaholat, mutaassiblik. «kimiki sahnada ko‘rsang oni jasorati bu», deb yozgan edi shoir tavallo. bu bejiz emas. xullas, 1911 yilda yozilgan «padarkush» dramasi 1913 yildagina bosilib chiqadi. kitob jildidagi «borodino jangi va rusiyaning frantsuzlar bosqinidan xalos bo‘lishining yubiley sanasiga bag‘ishlanadi» degan yozuv va uning tiflis tsenzurasining ruxsati bilan chop etilishi shuni ko‘rsatadiki, ish oson ko‘chmagan. pesa bosilib chiqqandan keyin ham uni sahnaga qo‘yish uchun yaqin bir yil vaqt ketdi. muallif bu haqdagi xatlarga …

4 / 17

qoladi. boyni o‘ldirib, pulini olib ketadilar. xulosa: jaholat va nodonlik otaning ham, bolaning ham boshiga yetadi. agar butun millat shu ahvolga tushsachi?!. «padarkush» dastlab samarqandda 1914 yilning 15 yanvarida sahnaga qo‘yildi. «xalq nihoyat ko‘p kelib, belat yetmagani va joyni yo‘qligi uchun uch-to‘rt yuz kishi qaytib ketdi», deb yozadi mahalliy matbuot. yana o‘sha yerda o‘qiymiz: «belatlar bir-ikki kun avval yoshlarni g‘ayrati ilan sotilib tamom bo‘lub edi. ba’zi kishilar belatlarini ikki bahog‘a foidasi ilan boshqag‘a sotdilar. soat yettidan minglab xalq ibratxonag‘a hujum qilgan. ammo belat yo‘q. uch so‘m berib, tikka turmoqg‘a ham rozi, yana yer yo‘q…» spektakl o‘z maishatiga o‘ralib dunyoni unutgan millatdoshlarga chaqmoqdek ta’sir etdi. unda boy rolini abdusalom abdurahim o‘g‘li o‘ynagan edi. «boyni hamboza (xurrak) va uyqusi hamda harakatidan aholi ixtiyorsiz va fosilasiz kulardi», yozadi taqrizchi. «domla (mardonqul shomahmud o‘g‘li) va ziyoli (mirza no‘mon mulla fozil mufti o‘g‘li)ni nasihati xaloyiqni ko‘nglig‘a ta’sir etardi, hatto va’zu pandga yig‘laganlar bor edi», – …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mahmudxo‘ja behbudiy (1875-1919)"

begali qosimov. mahmudxo‘ja behbudiy (1875-1919) behbudiy portreti. «unutilmas siymolar» (1999) to‘plamidan olindi hayot yo‘li mahmudxo‘ja behbudiy turkiston jadidchilik harakatining boniisidir. uning hayoti va ijodiy faoliyati haqida 20-yillarda mahalliy matbuotda sadriddin ayniy, hoji muin ibn shukrullo, laziz azizzoda kabi zamondoshlari tomonidan bir qator maqola, xotiralar e’lon qilingan. keyingi yillarda, xususan, mustaqillikka erishilgandan so‘ng jadidlar faoliyatini o‘rganishga qiziqish kuchayishi bilan behbudiy ham qayta kashf etila boshlandi. behbudiy tarjimai holini yoritishda hoji muinning 1922-23 yillarda o‘zi muharrirlik qilgan «mehnatkashlar tovushi» (1922), «zarafshon» (1923) gazetalarida chop etgan maqolalari muhim ahamiyatga ega. behbudiy haqida 70-yillardan bugungi kungac...

This file contains 17 pages in DOCX format (226.4 KB). To download "mahmudxo‘ja behbudiy (1875-1919)", click the Telegram button on the left.

Tags: mahmudxo‘ja behbudiy (1875-1919) DOCX 17 pages Free download Telegram