orol dengizi havzasida suv resurlarining shakllanishi

PPTX 2.1 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1686380262.pptx /docprops/thumbnail.jpeg orol dengizi havzasida suv resurlarining shakllanishi mavzusi: orol dengizi havzasida suv resurlarining shakllanishi. r e j a : 1.orol dengizi muammosining tarixi. 2.orolni saqlab qolish mumkin bulgan chora tadbirlar. orol dengizi muammosining tarixi, orolning qurish sabablari va uning hozirgi holati. orol dengizi markaziy osiyoning yopiq suv havzalaridan biridir. uning chor atrofi bepoyon cho‘l zonasi bilan o‘ralgan. orol dengizini suv bilan to‘ldirib turadigan manba bu amudaryo va sirdaryolardir. bu daryolar har yili orol dengiziga 56 km kub suv qo‘yadilar. mahalliy yog‘inlar hisobida esa 5 km kub suv orol dengiziga qo‘shilib turadi. bu ikki daryo (qadimda oqsuv va yaksart deb atalgan) tyanshan va pomir tog‘laridan boshlanib oqib orol dengiziga qo‘yiladilar. tog‘dan boshlangan joylarida bu daryolarda 100 km kub an ortiq suv bo‘lib, to orol dengiziga qo‘yilganga qadar 2500 km masofani cho‘l zonasi bo‘ylab o‘tganda suvning yarmidan ko‘prog‘i bug‘lanib va boshqa sabablar natijasida orolga yetib bormaydi. bu ikki buyuk daryolarning suvlari …

qo‘shimcha 2,6 mln gektar yerga suv chiqarildi va suvni ishlatish bir yilda 105 km kub yetdi. shundan 60 km3 amudaryo va 45 km kun sirdaryo hisobiga to‘g‘ri kelar edi. shunday holat bu daryolar suv oqimining orol dengiziga qo‘yilishini keskin qisqartirib yubordi. masalan, agar 1960 yilda orol dengizi suvining darajasi 53-54 metrni tashkil etgan bo‘lsa, keyingi yillarda u keskin pasayib borib, suv darajasi 1990 yilda 1960 yilga nisabatan 14 metr pasga tushgan. bu degan so‘z orol dengizining - 40% qurigan va suv hajmi 60% gacha qisqargan demakdir. keyingi yillarda ham orolning qurishi to‘xtagani yo‘q va kuzatishlarga ko‘ra o‘z vaqtida chora-tadbirlar ko‘rilmasa uning qurishi kelgusida ham davom etaveradi. shunday holat davom etaversa orol dengizi kichrayib, qurib umumiy maydoni 4 - 5 ming km kvadrat keladigan sho‘r ko‘lga aylanish ehtimoli bor. orol dengizi suvining sho‘rligi 22 - 23% ko‘tarildi. dengizning sayoz sharqiy janubiy va shimoliy qirg‘oqlaridan dengiz suvi 60-120 km chekinib, sho‘rhok yerlarga …

otalarini ham tarqatmoqda. natijada atrofdagi obikor yerlarga zarar keltirilmoqda. ma’lumotlarga ko‘ra qo‘yi amudaryodagi yerlarning har gektariga 0,8 – 1,0 t tuz kelib tushmoqda. bu esa yerlarni sho‘rlatib, meliorativ holatini yomonlashtirib paxta va boshqa ekinlar hosildorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. dengiz suv sathining pasayishi tufayli amudaryo va sirdaryo deltalaridagi to‘qayzorlar, yaylovlar, o‘tloqlar qurib qayta cho‘llashmoqda. dengiz atrofidagi tumanlarda yer osti suv sathi pasayib chorvachilik uchun oziqa bo‘ladigan o‘simliklar qurib, ko‘chma qumlar maydoni ko‘payib bormoqda. orol dengizi qurigunga qadar 200 km atrofidagi hududning iqlimi yaxshi holatda saqlanib turgan. qishda sovuqni yozda o‘ta issiqni kamaytirib turgan. 1980 yilga kelib, yanvar oyi bilan iyul oylarining o‘rtacha oylik harorat farqi 2° ga ko‘paygan. orol dengizini saqlash to‘g‘risida qabul qilingan asosiy hujjatlar orol dengizi bo‘yi hududlarini rivojlantirish strategiyasi hali ittifoq tarqalmagan paytlarda ishlab chiqilgan bo‘lib, u uncha murakkab emas edi. bunga asosan orol bo‘yi hududlarida ko‘p tarmoqli iqtisodiyotni shakllantirish, foydali qazilmalardan foydalanish, keng sanoat korxonalarini tashkil etish …

sanoat korxonalari va yangi shaharlar paydo bo‘ldi. natijada bu hududlarda qishloq xo‘jaligiga ko‘zlangan suvlar miqdori qisqarib shahar va sanoat korxonalariga ko‘proq berila boshladi. buning ustiga kerakmi, kerak emasmi, tejamlimi, tejamsizmi buni e’tiborga olmasdan bir qancha kanallar qazildi. ana shunday kanallardan biri bosh qoraqum kanalidir. bu eng katta qurilish inshoati bo‘lib afg‘oniston chegarasidan tortib, turkmanistonning cho‘llari ustidan ashgabat tomonga 1400 km masofaga cho‘zilgan. sovet ittifoqi tarqalmasdan oldin suv resurslarini taqsimlashni markaziy hukumat bajarar edi. xozirchi? orolni saqlab qolish mumkin bo‘lgan chora - tadbirlar ochiq kanallarni betonlashtirish, suvni meyorida taqsimlash, yangi (tomchilatib, yomg‘irlatib) sug‘orish usullarini joriy qilish sel suvlaridan oqilona foydalanish. bu tadbirlar orol suvini ko‘paytirish bilan birga, uning havzasidagi tabiiy, ijtimoiy – iqtisodiy jarayonlarni yaxshilaydi. orolning asosiy manbai hisoblangan amudaryo va sirdaryo havzalarini qattiq nazorat qilib iloji boricha ikki daryo suvini ko‘paytirib orolga tashlash lozim. amudaryo havzasidagi sarez ko‘li suvininig bir qismini rangun, norak, janubiy surxon, tolimarjon, qo‘yimozor, zand, tuyamo‘yin, dautko‘l …

xsh bilan qo‘shilgandan boshlab amudaryo deb ataladi.o‘rta qismida amudaryoga uchta yirik o‘ng irmoqlar (kofirnigon, surxandaryo va sherobod) va bitta chap irmoqga quyiladi. shundan boshlab to orol dengizigacha amudaryo birorta ham irmoqqa ega emas. daryo to‘yinishi, asosan, qor va muzlarning erigan suvlari hisobiga bo‘lib, shunga ko‘ra eng ko‘p suv sarfi yilning yoz oylari, eng kichik suv sarfi esa yanvar-fevral oylariga to‘g‘ri keladi. oqimning yil davomida bunday taqsimlanishi daryo suvidan sug‘orish maqsadlari uchun juda katta qulaylik yaratadi. amudaryo kerkidan nukusgacha tekislik bo‘ylab oqib o‘tar ekan, o‘z oqimining katta qismini bug‘lanish, shimilish (filtratsiya) va sug‘orishga sarf qiladi. loyqaligi bo‘yicha amudaryo markaziy osiyoda birinchi, dunyoda esa oldingi o‘rinlardan birida turadi. amudaryoning asosiy oqimi tojikiston hududida shakllanadi, so‘ngra afg‘oniston bilan o‘zbekistonning chegarasi bo‘ylab oqadi, turkmanistonni kesib o‘tadi va o‘zbekiston hududida orol dengiziga quyiladi. sirdaryo – markaziy osiyoda sersuvligi bo‘yicha ikkinchi va uzunligi bo‘yicha birinchi o‘rinda turadigan daryo hisoblanadi. uning boshlanish qismi (manbayi) norindan boshlab umumiy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "orol dengizi havzasida suv resurlarining shakllanishi"

1686380262.pptx /docprops/thumbnail.jpeg orol dengizi havzasida suv resurlarining shakllanishi mavzusi: orol dengizi havzasida suv resurlarining shakllanishi. r e j a : 1.orol dengizi muammosining tarixi. 2.orolni saqlab qolish mumkin bulgan chora tadbirlar. orol dengizi muammosining tarixi, orolning qurish sabablari va uning hozirgi holati. orol dengizi markaziy osiyoning yopiq suv havzalaridan biridir. uning chor atrofi bepoyon cho‘l zonasi bilan o‘ralgan. orol dengizini suv bilan to‘ldirib turadigan manba bu amudaryo va sirdaryolardir. bu daryolar har yili orol dengiziga 56 km kub suv qo‘yadilar. mahalliy yog‘inlar hisobida esa 5 km kub suv orol dengiziga qo‘shilib turadi. bu ikki daryo (qadimda oqsuv va yaksart deb atalgan) tyanshan va pomir tog‘laridan boshlanib oqib orol dengiziga qo...

PPTX format, 2.1 MB. To download "orol dengizi havzasida suv resurlarining shakllanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: orol dengizi havzasida suv resu… PPTX Free download Telegram