antidepressantlar, trankvilizatorlar, neyroleptiklar

PPTX 32 pages 4.8 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.8 MB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

maxalliy anestetiklar o’zbekiston respublikasi sog’liqni saqlash vazirligi osiyo xalqaro universiteti “klinik fanlar” kafedrasi antidepressantlar, trankvilizatorlar, neyroleptiklar. ma’ruzachi : o’qituvchi axmedov shamshod reja : 1. antidepressantlar guruhi dori vositalari 2. trankvilizatorlar guruhi dori vositalari 3. neyroleptiklar guruhi dori vositalari maqsad: antidepressantlar, trankvilizatorlar, neyroleptiklarni tibbiyotda qoʼllanilishini oʼrganish va amaliyotda tadbiq etish. antidepressantlar shizofreniya, maniakal-depressiv psixozi, reaktiv psixozlarda uchraydigan depressiya sindromini, ya’ni qayg‘u-alam, tushkunlik, g'am-g'ussa, siqilish, psixomotor ezilishda, assotsiativ jarayonlar tormozlanishini yo'qotish uchun qo'llaniladi. moddalar ta’sir mexanizmi bo‘yicha ikki guruhga bo'linadi: 1. monoaminlar ta’sirini oshiruvchi (potensirlovchi) moddalar. 2. monoaminoksidaza fermentining ingibitorlari. monoaminlar ta 'sirini oshiruvchi moddalar — imizin bilan amitriptilin — uch siklli antidepressantlar, timoleptiklar deb ataladi (yunoncha «timos» — ruh, ko'ngil, «leptos»—mayin, nozik, nafis). timoleptiklar markaziy nerv sistemasida mediatorlar noradrenalin,serotoninning qayta so'rilishiga to'sqinlik qiladi, retseptorlarda ularning hajmi, adrenergik, serotoninergik ta’sirlari oshib boradi. mediatorlarning hosil bo'lishiga, ajralishiga hamda parchalanishiga uch siklli antidepressantlar ta’sir ko'rsatmaydi, moddalar qayg‘u, g‘am-g‘ussa, depressiya holatlarini yo'qotish bilan birga tinchlantiruvchi …

2 / 32

iz quriydi, ko'zni akkomodatsiyasi o'zgaradi, yurak urishi tezlashadi, qabziyat paydo bo'ladi, siydik tutiladi, qon bosimi pasayib, ortostatik kollaps yuz berishi mumkin. imizin vasvasa va gallyutsinatsiyalarni qo'zg'atishi va uyqusizlikni paydo qilishi mumkin. uyqusizlikning oldini olish uchun imizin kunning birinchi yarmida qo'llanilishi lozim. imizinning miqdori oshsa, tinchlantiruvchi ta’sir ko'rsatadi yoki aksincha, qo'zg'alish jarayonlarini hayajonlanish, uyqusizlik, gallyutsinatsiyalarni oshirib yuboradi, shu bilan birga bosh og'rig'i, qaltirash, allergik jarayonlar, sarg'ayish hollari ro'y beradi. amitriptilin yuqori darajada depressiyaga qarshi hamda psixosedativ ta’sirga ega, m-xolinolitik, gistaminga qarshi ta’siri imizindan kuchliroq. amitriptilin asosan endogen depressiyalarda, hayajon, qayg'u-hasrat holatlarida qo'llanadi. bu modda vasvasa, gallyutsinatsiyalani imizinga o'xshab zo'raytirmaydi. amitriptilining ta’siri 10-14 kundan keyin boshlanadi. tinchlantirish xususiyati bo'lgani uchun imizinga nisbatan nojo'ya ta’sirlari kamroq bo'ladi, uyquni buzmaydi, shuning uchun uni kun mobaynida, kechqurun yotishdan oldin ham qo'llash mumkin. amitriptilinning salbiy ta’sirlari m - xolinolitik ta’sir bilan bog'liq, bunda og'iz qurishi, qorachiqning kengayishi, akkomodatsiyaning o'zgarishi, siydik to'xtashi kuzatiladi. shu bilan birga uyquchanlik, …

3 / 32

chalanishiga, ularning oksidlanish yo'li bilan dezaminlanishiga to'sqinlik qiladi, miya to‘qimalarida mediatorlarning hajmi oshib boradi, depressiya holatini yo'qotadi. ba’zi tajribalarga ko'ra, bu moddalar gammaaminomoy kislotaning almashinuviga ta’sir ko'rsatishi mumkin. moddalarning depressiyaga qarshi ta’siri 7-14 kun ichida boshlanadi. shu bilan birga bu moddalar ruhiyatni qo‘zg‘atadi, eyforiya, uyqusizlikni keltirib chiqaradi. mao ingibitorlari bilvosita ta’sir etuvchi adrenomimetiklar (fenamin, efedrin, tiraminning qon bosimini ko'taruvchi ta’sirini oshiradi, chunki mao fermenti faolligining ingibitsiyasi tufayli to‘plangan noradrenalin ko‘p miqdorda qonga ajraladi, gipertonik kriz ro‘y berishi mumkin. mao ingibitorlarining jigar kasalliklarida, miyada qon aylanishi buzilganida, ruhiy qo'zg'alish oshib borganda qo'llash man etiladi. nialamid pediatriyada juda kam qo'llaniladi, umuman hamma antidepressantlarni yetti yoshgacha bolalarga hamda homiladorlikda qo'llash man etiladi. yuqorida keltirilgan moddalardan tashqari, hozirgi kunda depressiyani davolash uchun ikkinchi avlod antidepressantlar pirazidol, inkazan qo'llanilmoqda, ular maoning qaytar ingibitorlari hisoblanadi. solvay firmasi chiqaradigan fevorin moddalari ahamiyatga ega. moddalar trisiklik antidepressantlardan farq qiladi, katexolaminlar ta’sirini kuchaytirmaydi, xolinergik, adrenergik, gamk—ergik retseptorlarga ta’sir ko'rsatmaydi, …

4 / 32

erotoninning hajmini kamaytiradi, gippokamp va miyaning boshqa bo'limlaridagi neyronlarning dofaminga nisbatan sezuvchanligini oshiradi. trankvilizatorlar trankvilizatorlar markaziy nerv sistemasiga ruhiyatga o‘ziga xos tinchlantiruvchi-anksiolitik ta’sir ko'rsatadi, qo'rquv, hayajon, bezovtalik, ruhan ezilish, g‘am-tashvish tuyg'ularini kamaytiradi. trankvilizatorlar ataraktik — ruhiyatni tinchlantiradigan, xotiijamlik keltiruvchi moddalar deb ataladi. moddalarning psixozga qarshi ta’siri juda kam. kimyoviy tuzilishi jihatidan trankvilizatorlar asosan benzodiazepin unumlaridan iborat. moddalarning anksiolitik ta’siri limbik sistema bilan bog'liq, shu yerda o'ziga xos benzodiazepin retseptorlarni bog'lab, ularni qo'zg'atadi. benzodiazepin retseptorlari esa gamk retseptorlarining modulyatori hisoblanadi, shu tufayli benzodiazepin retseptorlarining qo'zg'alishi gamk ergik to'qimalari faolligini oshiradi, gamk — mimetik ta’sir ko'rsatadi, neyronlar faolligini susaytiradi. trankvilizatorlar markaziy nerv sistemasining qo'zg'atuvchi hamda harakatlantiruvchi faoliyatini kamaytiradi. anksiolitik, sedativ ta’sir tufayli bu moddalar uyquga ketishni osonlashtiradi, davomli tinch uyqu keltiradi, shuning uchun bu moddalar bolalar va kattalarda uyqu dori sifatida psixonevroz holatlarida, yurak, me’da-ichak nevrozida hamda xirurgiyada premedikatsiya uchun qo'llanadi. benzodiazepinlar polisinaptik spinal reflekslarni tormozlab, mushaklarni bo'shashtiradi, bular markaziy ta’sir etuvchi …

5 / 32

nzodiazepin moddalarning ba’zilari gipoksiyaga qarshi ta’sir etadi. moddalar vegetativ nerv sistemasiga ta’sir ko'rsatmaydi, lekin anksiolitik va sedativ ta’siri tufayli simpato-adrenal sistema faolligini kamaytiradi, shuning uchun bu moddalar gipertoniya kasalligining boshlang'ich bosqichlarida, stenokardiyada, me’da-ichak yarasida va boshqa psixosomatik kasalliklarda qo'llanadi. bolalar amaliyotida duduqlanish, enurez, ekzema, neyrodermit, tomirlar vegetativ distoniyasida, mushaklar tirishganda qo'llanadi. xlordiazepoksid (elenium) birinchi benzodiazepin modda bo'lib, nevroz holatlarida, qo'rquv, hayajonlanishda tavsiya etiladi, psixiatriyada, tutqanoqda; alkogolizmda, narkomaniyada abstinensiya sindromini davolash uchun qo'llanadi. xlordiazepoksid og'riq qoldiruvchi xususiyatga ham ega, xirurgiyada jarrohliklardan keyin bo'lgan og'riqlarda qo'llanadi. jigar, buyrak, og'ir miasteniya kasalliklarida xlordiazepoksidni qo'llash man etiladi. seduksen (sibazon) anksiolitik, mushaklarni bo'shashtirishi jihatidan xlordiazepoksiddan ustunroq, benzodiazepinlar ichida yog'da yaxshi erishi tufayli miya to'qimalarida aniqlanadi. moddaga psixik tobelik paydo bo'lishi mumkin, davolash 2 oydan oshmasligi, takroriy davolashni 3 haftadan keyin boshlash kerak. psixomotor qo'zg‘alishlarda, kuchli qo'rquvda mushaklar orasiga, epileptogen statusda venalarga yuboriladi. fenazepam (nozepam) yuqori darajada anksiolitik ta’sirga ega. anksiolitik va talvasaga qarshi relaksant ta’siri …

6 / 32

iroq. mezapam ham yuqorida keltirilgan trankvilizatorlarga o'xshab ketadi. tinchlantiruvchi ta’siri kamroq, ba’zi hollarda stimullovchi xususiyatga ham ega. shu tufayli mazepam «kunduzgi» trankvilizator deb ataladi, chunki kunduzi qo'llansa ham mehnat qobiliyati o'zgarmaydi. amizil anksiolitik, tinchlantiruvchi xususiyatga ega. markaziy xolinolitik, bosh miyaning retikulyar formatsiyasi xolinoretseptorlarini bog'lashi tufayli tinchlantiruvchi ta’sirga ega. narkoz uchun qo'llanadigan, uxlatuvchi moddalar, narkotik analgetiklar ta’sirini oshiradi, talvasaga qarshi xususiyati bor. amizil yo'tal refleksini ham tinchlantiradi. boshqa trankvilizatorlarga o'xshab psixonevrozlarda qo'llaniladi, markaziy m - xolinolitik bo'lgani uchun parkinson kasalligida, ekstrapiramid o'zgarishlarda, ichki a’zolarning spazm holatlarida qo'llash mumkin. amizilning noxush asoratlari m - xolinolitik (atropinga o'xshash) ta’siri bilan bog'liq. trioksazin o'rtacha anksiolitik xususiyatga ega, kayfiyatni ko'taradi, uxlatuvchi, mushaklarni bo'shashtiruvchi ta’sirlarga ega. sedativ tinchlantiruvchi moddalar moddalarmiya po'stlog'ida tormozlanish jarayonlarini oshirib, ularni jamlab chuqurlashtiradi, markaziy nerv sistemasiga tinchlantiruvchi ta’sir ko'rsatadi, ayniqsa, nerv sistemasi qo'zg'aluvchanligi oshganda sezilarli bo'ladi, tormozlovchi va qo‘zg‘aluvchanlik jarayonlari muvozanati to‘g‘rilanadi. moddalarning ta’siri nerv sitemasining turi hamda faolligiga bog'liq. sedativ moddalar …

7 / 32

, bunda «bromizm» holati ro'y beradi. bromizm holatida organizm tormozlanadi, bo'shashish, xotiraning susayishi, diqqatning kamayishi, tumov, konyunktivit, terida qichishish, toshmalar paydo bo'ladi. valeriana moddalaridan o'simlikning damlamasi, nastoykasi, ekstrakti qo'llanadi, ular valeriana ildizi, o'q ildizidan tayyorlanadi, bu moddalar spazmolitik ta’sir etuvchi borneol va izovalerian kislotaning murakkab efir moyidan iborat. valeriana moddalari ayniqsa, yurak nevrozida samarali ta’sir ko'rsatadi. kombinirlangan suyuqliklar— valoserdin, korvalol, valokordinlar tarkibi asosan valerianadan iborat. arslonquyruq (leonuri) o'tidan tayyorlangan damlama va nastoykalar markaziy nerv sistemasini tinchlantiradi, ta’siri valeriana moddalariga o'xshab ketadi. neyroleptiklar neyroleptiklar psixozga qarshi, markaziy nerv sistemani tinchlantiruvchi (sedativ) hamda vegetativ xususiyatlarga ega. psixozga qarshi ta’sirda moddalarning gallyutsinatsiyalar (yo'q narsalarning ko'zga ko'rinishi, eshitilishi), alahlash, qo'rquv, tajovuzkorona harakatlarni kamaytirishi tushuniladi. neyroleptiklarning psixozga qarshi ta’sir mexanizmi limbik sistemada joylashgan dofaminoretseptorlarni, asosan d2-retseptorlarni falajlashi bilan bog'liq. ruhiy o'zgarishlar neyroleptiklarning tinchlantiruvchi - sedativ ta’siri tufayli ham kamayadi. ularning sedativ ta’sir mexanizmi retikulyar formatsiyada joylashgan noradrenergik retseptorlarni bog'lab, nerv impulslarining chetda (periferiyada) joylashgan o'ziga …

8 / 32

mda serotoninoretseptorlarni bog'lab, chetda joylashgan qon tomirlarini kengaytiradi, issiqlik ajralishini oshiradi, to'qimalarda oksidlanish fermentlari faolligini, issiqlik hosil bo'lishini kamaytiradi, haroratni pasaytiruvchi xususiyatga ega. neyroleptiklar asabni tinchlantiruvchi moddalarni, narkotik analgetiklar, umumiy hamda mahalliy anestetiklar, etanolning ta’sirini oshiradi, ya’oi potensirlovchi ta’sirga ega. sedativ ta’sir bo'yicha neyroleptiklar narkoz yuzaga keltiruvchi hamda uxlatuvchi moddalardan farq qiladi. kimyoviy tuzilishiga ko'ra neyroleptiklar 4 guruhga fenotiazin, butirofenon, tioksanten, dibenzodiazepin unumlariga bo'linadi: 1. fenotiazin unumlari: aminazin, meterazin, triftazin, ftorfenazin 2. butirofenon unumlari: galoperidol, droperidol, trifluperidol 3. tioksanten unumlari: xlorprotiksen 4. dibenzodiazepin unumlari: klozapin aminazin markaziy nerv sistemasiga, vegetiv innervatsiyaga, ijrochi a’zolarga hamda moddalar almashinuviga ta’sir ko'rsatadi. aminazin psixozga qarshi hamda sedativ ta’sirga ega, yuqori miqdori bir qadar uyqu keltiradi, mushaklarni bo'shashtiradi. aminazinning potensirlash xususiyati bor, bu modda og'riq qoldiradi, narkoz holatini paydo qiladigan, uxlatuvchi moddalar ta’sirini va ta’sir muddatini oshiradi. aminazin qusishga, hiqichoqqa qarshi ta’sir ko'rsatadi. aminazin periferik efferent hamda afferent innervatsiyaga ta’sir etadi. aminazinning a - adrenolitik, …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "antidepressantlar, trankvilizatorlar, neyroleptiklar"

maxalliy anestetiklar o’zbekiston respublikasi sog’liqni saqlash vazirligi osiyo xalqaro universiteti “klinik fanlar” kafedrasi antidepressantlar, trankvilizatorlar, neyroleptiklar. ma’ruzachi : o’qituvchi axmedov shamshod reja : 1. antidepressantlar guruhi dori vositalari 2. trankvilizatorlar guruhi dori vositalari 3. neyroleptiklar guruhi dori vositalari maqsad: antidepressantlar, trankvilizatorlar, neyroleptiklarni tibbiyotda qoʼllanilishini oʼrganish va amaliyotda tadbiq etish. antidepressantlar shizofreniya, maniakal-depressiv psixozi, reaktiv psixozlarda uchraydigan depressiya sindromini, ya’ni qayg‘u-alam, tushkunlik, g'am-g'ussa, siqilish, psixomotor ezilishda, assotsiativ jarayonlar tormozlanishini yo'qotish uchun qo'llaniladi. moddalar ta’sir mexanizmi bo‘yicha ikki guruhga bo'li...

This file contains 32 pages in PPTX format (4.8 MB). To download "antidepressantlar, trankvilizatorlar, neyroleptiklar", click the Telegram button on the left.

Tags: antidepressantlar, trankvilizat… PPTX 32 pages Free download Telegram