mantiq ilmi

DOCX 21 pages 182.7 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 182.7 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

6-mavzu. pedagogik amaliyotda mantiqiy fikrlarning ahamiyati vaqt – 2soat reja 1.mantiq ilmining predmeti, asosiy qonunlari. 2. tushunchaning mazmuni va hajmi, ularning turlari 3. mulohaza. xulosa chiqarish. tayanch tushuncha tafakkur – mantiq ilmining organisg ob”ekti. mantiq – tafakkur mantiq, logika, tafakkur, tafakkur shakli, tafakkur qonuni , formal mantiq, matematik mantiq, dialektik mantiq, klassik mantiq, noklassik mantiq, tafakkur qonunlari, ayniyat qonuni, nozidlik qonuni, istisno qonuni, yetarli asos qonuni, tushuncha, belgi, taqqoslash, taxlil (analiz), sintez, abstraktsiyalash, umumlashtirish, termin, tushunchaning mazmuni, tushunchaning turlari , mulohaza, oddiy mulohaza, tasdiq va inkor, yakka va umumiy mulohaza, juziy mulohaza, murakkab mulohaza, birlashtiruvchi (konyuktiv) mulohazalar, ayruvchi (dizyunktiv) mulohazalar, shartli (implikativ) mulohaza, ekvivalentlik mulohazalari, sig’ishadigan va sig’ishmaydigan mulohazalar, xulosa , deduktsiya, induktsiya, anologiya. adabiyotlar mirziyoev sh.m. buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. t.: o’zbekiston, 2017 -484 b. sharipov m., fayzixo’jaeva d., safarboev m. mantiq. o’quv qo’llanma. t.: 2009 sharipov m., fayzixo’jaeva d. mantiq. o’quv qo’llanma. t.: …

2 / 21

logike so’zidan olingan bo’lib, so’z, fikr, tafakkur ma’nolarini bildiradi. mantiq fani inson tafakkurining qonun va shakllarini o’rganadi. mantiq qonunlari fikrlar o’rtasidagi zaruriy, muhim bog’lanishlarni aks ettiradi. mantiq ilmining o’rganish obyektini tafakkur tashkil etadi. «tafakkur» arabcha so’z bo’lib, o’zbek tilidagi «fikrlash», «aqliy bilish» so’zlarining sinonimi sifatida qo’llaniladi. tafakkur bilishning yuqori bosqichidir. uning mohiyatini yaxshiroq tushunish uchun bilish jarayonida tutgan o’rni, bilishning boshqa shakllari bilan bo’lgan munosabatini aniqlab olish zarur. bilish voqelikning, shu jumladan, ong hodisalarining inson miyasida subyektiv, ideal obrazlar shaklida aks etishidan iborat. bilish jarayonining asosini va oxirgi maqsadini amaliyot tashkil etadi. bilish murakkab, ziddiyatli, turli xil darajalarda va shakllarda amalga oshadigan jarayondir. uning dastlabki bosqichini hissiy bilish - insonning sezgi organlari yordamida bilish tashkil etadi. hissiy bilish 3 ta shaklda: sezgi, idrok va tasavvur shaklida amalga oshadi. sezgi predmetning birorta tashqi xususiyatini (masalan, rangini, shaklini, ta’mini) aks ettiruvchi yaqqol obrazdir. idrok predmetning yaxlit yaqqol obrazi bo’lib, u mazkur predmet …

3 / 21

ari va qonunlarini o’rganuvchi fandir. uni, tarixiy kelib chiqishini e’tiborga olgan holda, an’anaviy (klassik) mantiq, ommaviyligi nuqtai nazardan esa umumiy mantiq deb ham yuritiladi. mantiq fani inson tafakkurining eng umumiy shakllari, qonunlari va fikrlash usullarini o’rganadi va o’rgatadi. shuningdek, mantiq tushunchasi obyektiv olam qonuniyatlarini (masalan, “obyektiv mantiq”, “narsalar mantig’i”) yoki tafakkurning mavjud bo’lish shakllari va taraqqiyotini, shu jumladan, fikrlar o’rtasidagi aloqadorlikni ifodalaydigan qonun-qoidalar yig’indisini (masalan, “sub’ktiv mantiq”) ifoda etishda ham ishlatiladi. mantiq ilmiga doir adabiyotlarda mantiq taraqqiyotining asosiy bosqichlari sifatida klassik va noklassik mantiqlar olinadi. shuningdek formal, dialektik va matematik mantiq haqida fikr yuritiladi. simvolik mantiq degan ibora ham mavjud bo’lib, u formal mantiqning xozirgi bosqichini ifoda etish uchun ishlatiladi. formal mantiq fani – fikrlarning konkret mazmunidan mavxumlashgan holda faqat berilgan to’g’ri fikrlardan yangi to’g’ri fikrlarni keltirib chiqarish qonunlarini o’rganadi. formal logikaning asoschisi aristotel bo’lgan (miloddan oldingi iv asr). formal mantiqga to’g’ri tafakkur shakllari va qonunlarini o’rganuvchi falsafiy fan, deb …

4 / 21

indan hamkorlik qiladi hamda ilmiy bilimlar sistemasida o’zining munosib o’rniga ega. ayniqsa, uning bilish metodi sifatidagi ahamiyati katta. matematik mantiq – an’anaviy formal mantiq taraqqiyotining ikkinchi bosqichi bo’lib, tafakkurni simvollar sistemasi yordamida o’rganadi. matematik mantiq o’ziga xos alifboga ega bo’lib, bular yordamida mantiqiy hisoblash ishlarini olib boradi. matematik mantiqning asoschisi xvii asrda yashagan nemis faylasufi g. leybnits bo’lgan. xix asrga kelib, matematik mantiq fan sifatida shakllana boshladi. matematik mantiq ham formal mantiq singari fikrning mazmunidan mavxumlashgan holda berilgan to’g’ri bilimlardan yangi to’g’ri bilimlarni keltirib chiqarish qonunlarini o’rganadi. dialektik mantiq tushunchasini birinchi bo’lib, xix asrning boshlarida gegel kiritgan. dialektik mantiq tafakkur orqali amalga oshirilgan bilimlarning shakllanishi va rivojlanishini, tafakkur genezisini (paydo bo’lishini) o’rganadi. . tafakkur ko’p qirrali jarayon bo’lib, uni turli tomondan, xususan, mazmuni va shakli (strukturasi) bo’yicha, tayyor holida yoki kelib chiqishi va taraqqiyotida olib o’rganish mumkin. bularning barchasi mantiq ilmining vazifasini tashkil etadi, uning turlicha metodlardan foydalanishiga, har xil …

5 / 21

ion – diqqat bilan e’tibor barish, diqqat bilan kuzatish) – hozirgi zamon noklassik mantig’i tarmog’i bo’lib, matematik intuitsiya printsiplaridan kelib chiqadi va h.k.. mantiq fani bilish, to’g’ri fikrlash metodlarini o’rganuvchi fandir... 2. yuqorida ta’kidlaganimizdek, tafakkur keng ma’noda mantiqni tafakkur shakllari va qonunlarini o’rganuvchi fan, deb atash mumkin. tafakkur shakllari haqida so’z yuritishdan avval tafakkurning quyidagi asosiy xususiyatlariga to’xtalmoq joiz: 1) unda voqelik abstraktlashgan va umumlashgan holda in’ikos qilinadi. hissiy bilishdan farqli o’laroq, tafakkur bizga predmetning nomuhim, ikkinchi darajali (bu odatda bilish oldida turgan vazifa bilan belgilanadi) belgilaridan abstraklashgan (fikran chetlashgan, mavhumlashgan) holda, e’tiborimizni uning umumiy, muhim, takrorlanib turuvchi xususiyatlariga va munosabatlariga qaratishimizga imkon beradi. 2) tafakkur borliqni bilvosita aks ettiradi. unda yangi bilimlar tajribaga har safar bevosita murojaat etmasdan, mavjud bilimlarga tayangan holda hosil qilinadi. fikrlash bunda predmet va hodisalar o’rtasidagi aloqadorlikka asoslanadi. masalan, bolaning xulq-atvoriga qarab, uning qanday muhitda tarbiya olganligi haqida fikr yuritish mumkin. tafakkurning mazkur xususiyati, ayniqsa, …

6 / 21

o’zaro fikr almashish vositasiga aylanadi. boshqacha aytganda, til fikrning bevosita voqe bo’lish shaklidir. tafakkur 3 shaklda: tushuncha, hukm (mulohaza) va xulosa chiqarish shakllarida namoyon bo’ladi . tafakkur shakli fikrning mazmunini tashkil etuvchi elementlarning bog’lanish usuli, tuzilishidir. fikrlash elementlari predmetning fikrda ifoda etilgan belgilari haqidagi axborotlardir. tushuncha, hukm va xulosa chiqarish tafakkurning universal mantiqiy shakllari, uning asosiy tarkibiy unsurlari hisoblanadi. chin fikr o’zi ifoda qilayotgan predmetga mos keluvchi fikrdir... fikrni to’g’ri qurishga tafakkur qonunlari talablariga rioya qilingandagina erishish mumkin. tafakkur qonuni muxokama yuritish jarayonida (fikrlash elementlari) o’rtasidagi mavjud zaruriy aloqalardan iborat. fan uchun formal mantiq murakkab muammolarni echish vositasini beradi. bunday vositalar, odatda, ilmiy nazariyaning strukturasini o’rganishda, unda ishlatiladigan formalizmning mohiyatini tushuntirib berishda, formal ziddiyatlar bo’lsa, ularni aniqlashda muhim ahamiyatga ega. uning nazariy ahamiyati shundan iboratki, u fan sifatida to’g’ri fikr yuritishning qanday amalga oshirishi haqida bilim beradi. mantiq to’g’ri fikr yuritishning xususiyatlarini o’rganadi. insoniylik muammosini o’rganish va hal etishda mantik …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq ilmi"

6-mavzu. pedagogik amaliyotda mantiqiy fikrlarning ahamiyati vaqt – 2soat reja 1.mantiq ilmining predmeti, asosiy qonunlari. 2. tushunchaning mazmuni va hajmi, ularning turlari 3. mulohaza. xulosa chiqarish. tayanch tushuncha tafakkur – mantiq ilmining organisg ob”ekti. mantiq – tafakkur mantiq, logika, tafakkur, tafakkur shakli, tafakkur qonuni , formal mantiq, matematik mantiq, dialektik mantiq, klassik mantiq, noklassik mantiq, tafakkur qonunlari, ayniyat qonuni, nozidlik qonuni, istisno qonuni, yetarli asos qonuni, tushuncha, belgi, taqqoslash, taxlil (analiz), sintez, abstraktsiyalash, umumlashtirish, termin, tushunchaning mazmuni, tushunchaning turlari , mulohaza, oddiy mulohaza, tasdiq va inkor, yakka va umumiy mulohaza, juziy mulohaza, murakkab mulohaza, birlashtiruvchi (konyuktiv)...

This file contains 21 pages in DOCX format (182.7 KB). To download "mantiq ilmi", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq ilmi DOCX 21 pages Free download Telegram