termodinamika jarayonlar

PPTX 27 pages 413.1 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 413.1 KB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

5-mavzu:termodinamik jarayonlar. izobar, izoxor va izobar jarayonlar adiabat jarayon. politrop jarayon va uning taxlili. 5-mavzu:termodinamik jarayonlar. izobar, izoxor va izobar jarayonlar adiabat jarayon. politrop jarayon va uning taxlili. reja: 1.termodinamik jarayonlar 2.izobar, izoxor va izobar jarayonlar 3.adiabat jarayon. politrop jarayon va uning taxlili. termodinamik jarayonlarni o‘rganish yo‘llari termodinamikaning birinchi qonuni issiqlik miqdori, ichki energiyaning o‘zgarishi va tashqi kuchlarga qarshi bajarilgan foydali ish o‘rtasidagi munosabatni belgilaydi. jismga uzatilayotgan yoki undan olib ketilayotgan issiqlik miqdori jarayonning turiga bog‘liq bo‘ladi. asosiy termodinamik jarayonlar quyidagilardan iborat: o‘zgarmas hajmda kechadigan izoxorik jarayon. o‘zgarmas bosimda kechadigan izobarik jarayon. o‘zgarmas temperaturada kechadigan izotermik jarayon. tashqi muhit bilan issiqlik almashmagan holda kechadigan adiabatik jarayon. yuqoridagi termodinamik jarayonlarni umumlashtirgan politrop jarayon. politrop jarayonda tizimning issiqlik sig‘imi o‘zgarmas bo‘ladi. barcha jarayonlarni o‘rganishda umumiy uslub qo‘llanilib, uning mohiyati quyidagidan iborat: jarayonning pѵ va ts diagrammadagi egri chiziq tenglamasi keltirib chiqariladi; ishchi jismning holat parametrlari orasidagi bog‘lanish aniqlanadi. quyidagi formulalar orqali ichki …

2 / 27

g pѵ - va ts- diagrammalari tasvirlangan. ideal gazning holat tenglamasi: pѵ =rt dan v=const uchun p/t = r/ѵ =f(ѵ)=const izoxorik jarayonda bosimlar nisbati absolyut temperaturalar nisbatlariga teng bo‘ladi, ya’ni bosim o‘zgarishi bu jarayondagi absolyut temperatura o‘zgarishiga to‘g‘ri proportsionaldir. p1/p2=t1/t2 (5.9) izoxorik jarayonda gaz hajmining o‘zgarishi d =v2-v1=0, bo‘lganligidan ya’ni, izoxorik jarayonda gaz ish bajarmaydi. termodinamikaning birinchi qonunini dℓ =0. hol uchun yozamiz: sig‘im o‘zgarmas bo‘lganda: demak, tizimga berilgan dq issiqlik miqdori shu tizim ichki energiyasining o‘zgarishiga sarflanar ekan. sig‘im o‘zgaruvchan bo‘lganda: izobarik jarayon o‘zgarmas bosim ostida kechadigan termodinamik jarayonlarga izobarik jarayon (p=const) deyiladi. jarayonnng grafigi 5.2-rasmda tasvirlangan. jarayon egri chizig‘i izobara deb aytiladi. har ikkala holat uchun jarayonning holat tenglamalarini yozamiz: p1v1=rt1; p2v2=rt2 p=const uchun v1/v2=t1/t2 (5.14) bundan shu narsa kelib chiqadiki, gaz temperaturasi qanchalik yuqori bo‘lsa, uning solishtirma hajmi shunchalik katta bo‘ladi (ya’ni zichligi shunchalik kichik bo‘ladi). izobarik jarayonda tizimning kengayish ishi quyidagi tarzda aniqlanadi: oxirgi tenglamadan ko‘rinib …

3 / 27

sodir bo‘ladigan termodinamik jarayon izotermik jarayon deyiladi. boyl-mariott qonuniga asosan t=const. izotermik jarayonning pv koordinatalari diagrammasi giperboladan, ts –koordinatadagi diagrammasi obtsissa o‘qiga parallel chiziqdan iborat (5.3-rasm). tizim xolatlarining tenglamalarini quyidagicha yozish mumkin. p1v1=rt1; p2 2=rt2. t=const bo‘lganligi uchun t1=t2. boyl-mariott qonunining ifodasi tizim holat tenglamalarining nisbatidan topiladi. p1/p2=v2/v1 yoki p1v1=p2v2…pnvn=const (5.20) demak, o‘zgarmas temperaturadagi berilgan gaz massasi bosimining hajmiga ko‘paytmasi o‘zgarmas kattalikdir. jarayonning ishini gazning kengayish ishi: orqali aniqlash mumkin. gazning holat tenglamasidan p=rt/. 5.3-rasm. gaz holatini izotermik jarayonda o‘zgarishining pv - va ts - diagrammalari termodinamik tizimga uzatilgan issiqlik miqdorini termodinamikaning birinchi qonunini yozib, uning tahlilidan aniqlaymiz. dqt=cvdt+pdv izotermik jarayonda t= const bo‘lganligi uchun dt=0. shu sababli du=cvdt ekanligidan, izotermik jarayonda ichki energiyaning o‘zgarishi nolga teng, ya’ni du=0 (5.22) demak, tizimga uzatilgan issiqlik miqdori tashqi ta’sir kuchiga qarshi mexanik ish bajarishga sarflanadi. dqt=dℓ (5.23) issiqlik miqdori ts-diagrammada balandligi t va asosi st ga teng to‘rtburchak yuziga teng, ya’ni qt=ts. …

4 / 27

i uchun, shu tizim entropiyasining o‘zgarishi ds=dqa/t=0 bo‘ladi. demak, tizimda kechadigan jarayon adiabatik bo‘lsa, bunday termodinamik tizimning entropiyasi o‘zgarmasdir, ya’ni s=const. adiabata tenglamasini keltirib chiqaraylik. termodinamikaning birinchi qonuni tenglamasidan dq=0 bo‘lganda: cpdt-vdp=0 va cvdt+pdv=0. birinchi tenglamani ikkinchisiga bo‘lib, quyidagini hosil qilamiz: oxirgi tenglamani k=const (cp=const va cv=const) deb hisoblab integrallaymiz: yuqoridagi tenglamani potentsirlasak: (v2/v1)k=p1/p2 yoki p1v1k=p2v2k hosil bo‘ladi. politrop jarayon tizim (ideal gaz) ning solishtirma issiqlik sig‘imi (c=const) o‘zgarmas bo‘lgan termodinamik jarayon politrop jarayon deyiladi. jarayon egri chizig‘i politropa deyiladi (5.5-rasm). termodinamik jarayon ta’rifidan ko‘rinib turibdiki, asosiy termodinamik jarayonlar: izotermik, izoxorik, izotermik va adiabatik jarayonlar o‘zgarmas sig‘imda kechsa, ular politrop jarayonning xususiy holi bo‘ladi. politrop jarayonning issiqlik miqdori jarayon issiqlik sig‘imi c va boshlang‘ich hamda oxirgi holat temperaturalari farqi t1-t2 ko‘paytmasi orqali ifodalanishi mumkin. q=c(t2 – t1) va dq=cdt (5.26) politrop jarayonning tenglamasini termodinamikaning birinchi qonuni tenglamasidan keltirib chiqarish mumkin: dq=cdt= cpdt –vdp va dq=cdt=cvdt+pdv shu tenglamalardan: (c-cp) / (c-cv)= …

5 / 27

arayon tenglamasidan faqatgina n ning qiymati bilan farqlanishi tufayli, parametrlar orasidagi bog‘lanish adiabat jarayon kabi bo‘ladi: politrop jarayonning issiqlik sig‘imini (5.28) formuladan aniqlaymiz: (5.29) tenglama n ning har qanday qiymati uchun jarayon isiqlik sig‘imini aniqlash imkonini beradi. (5.29) tenglamaga yuqorida ko‘rib chiqilgan jarayonlar uchun n ning qiymatini qo‘ysak, u holda shu jarayonlarning issiqlik sig‘imlarini aniqlash mumkin: izoxorik jarayonda n=+, c=cv ; izobarik jarayonda n=0, c=kcv=cp ; izotermik jarayonda n=1, c=+ ; adiabatik jarayonda n=k, c=0 ; e’tiboringiz uchun rahmat image2.emf image3.emf image4.emf image5.emf image6.emf image7.emf image8.emf image9.emf image10.emf image11.emf image12.emf image13.emf image14.emf image15.emf image16.emf image17.emf image18.emf image19.emf image20.png image21.emf image22.png image23.emf image24.emf image25.wmf oleobject1.bin image26.png image27.emf image28.emf image29.emf 1 1 2 2 1 2 0 0 2 1 t t c t t c dt c u u u vm vm t t v           ( 5.1 ) ) ( 1 …

6 / 27

q pm pm p        ( 5.19 ) pdv v v   2 1  u holda 2 1 1 2 ln ln p p rt v v rt t    ( 5.21 ) 2 1 1 2 ln ln p p r v v r s t    ( 5.24 ) u holda 2 1 1 2 ln ln p p rt v v rt s t q t t      ( 5.25 ) pdv vdp dt c dt c v p   yoki p dp v dv k   p dp p p v dv v v k / / 1 2 1 2     va 2 1 1 2 / ln / ln p p v v k  siiilish kengayish siiilish kengayish h osil b o‘ …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termodinamika jarayonlar"

5-mavzu:termodinamik jarayonlar. izobar, izoxor va izobar jarayonlar adiabat jarayon. politrop jarayon va uning taxlili. 5-mavzu:termodinamik jarayonlar. izobar, izoxor va izobar jarayonlar adiabat jarayon. politrop jarayon va uning taxlili. reja: 1.termodinamik jarayonlar 2.izobar, izoxor va izobar jarayonlar 3.adiabat jarayon. politrop jarayon va uning taxlili. termodinamik jarayonlarni o‘rganish yo‘llari termodinamikaning birinchi qonuni issiqlik miqdori, ichki energiyaning o‘zgarishi va tashqi kuchlarga qarshi bajarilgan foydali ish o‘rtasidagi munosabatni belgilaydi. jismga uzatilayotgan yoki undan olib ketilayotgan issiqlik miqdori jarayonning turiga bog‘liq bo‘ladi. asosiy termodinamik jarayonlar quyidagilardan iborat: o‘zgarmas hajmda kechadigan izoxorik jarayon. o‘zgarmas bosimda ...

This file contains 27 pages in PPTX format (413.1 KB). To download "termodinamika jarayonlar", click the Telegram button on the left.

Tags: termodinamika jarayonlar PPTX 27 pages Free download Telegram