tinishbelgilarining gapoxirida qo‘llanishi

PPTX 21 стр. 490,9 КБ Бесплатная загрузка

21 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 490,9 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 21

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (6 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 21

prezentatsiya powerpoint o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “university of economics and pedagogy” notm maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim kafedrasi dotsenti surmaxon ismoilovaning “boshlang‘ich ta’limda imloviy va punktuatsion savodxonlik ” fani 5-mavzu yazasidan tayyorlagan p r e z e n t a s i ya s i andijon mavzu: tinish belgilarining gap oxirida qo‘llanishi (nuqta, so‘roq, undov, ko‘p nuqta). tinish belgilarining gap ichida qo‘llanishi (vergul, nuqtali vergul, tire, ikki nuqta, qavs, qo‘shtirnoq). reja: 1.tinish belgilarining gap oxirida qo‘llanishi (nuqta, so‘roq, undov, ko‘p nuqta). a) nuqta va uning qo’llanilishi b) so‘roq, va uning qo’llanilishi d) undov va uning qo’llanilishi i) ko‘p nuqta va uning qo’llanilishi 2.tinish belgilarining gap ichida qo‘llanishi (vergul, nuqtali vergul, tire, ikki nuqta, qavs, qo‘shtirnoq). yozuv madaniyatini shakllantirish va takomillashtirishda punktuatsiyaning - tinish belgilarining alohida ahamiyati bor. tinish belgilari yozuvning boshqa vositalari (harflar, raqamlar, diakritik belgilar) hamda til birliklari (so'zlar, morfemalar) bilan ko'rsatish mumkin bo'lmagan turlicha fikriy …

2 / 21

atsiya printsipiga asoslaniladi. nuqtaning shartli qisqarmalaridan so`ngqo`llanishi uning qo`shimcha (yordamchi) vazifasidir.qiyoslang: alisher navoiy – ulug` shoir! a.navoiy – ulug` shoir! ikkinchi gapda alisher so`zidan keyin nuqtaning qo`yilishi individual stil, yozuv uslubi bilan bog`liq bo`lib, agar alisher so`zi qisqartilmaganida, ikkinchi gapda ham nuqtani ishlatilishiga ehtiyoj tug`ilmas edi. nuqta, so`roq va undov belgilari ba'zan gap o`rtasida ham ishlatiladi. ular endi asosiy funktsiyani bajarmay, boshqa maqsad, vazifa uchun qo`llaniladi. masalan, yozuvchi m.t.oybek – o`zbek adabiyotining yirik nomoyandasi. gapda nuqta gap o`rtasida kelib, so`zning qisqartirilganini ko`rsatish uchun ishlatilgan. bu erda u sintaktik funktsiya bajarmaydi. agar misoldagi qisqartiligan so`zlar to`liq yozilsa, nuqtani ishlatishga hech qanday ehtiyoj qolmaydi. ko`rinadiki, nuqtaning gap o`rtasida qo`llanishi yordamchi, qo`shima mohiyatga ega bo`lib, uning bunday qo`llanshi yozuv texnikasi, yozuv usuli bilan bog`liq. 1. xix asrning ii yarmida o’rta osiyoning rossiya tomonidan istilo qilinishi o’rta osiyo xalqlari madaniyatining, jumladan, o’zbek xalqi madaniyatining rivojlanishida omil bo’ldi. rossiya va u orqali boshqa yevropa xalqlari …

3 / 21

y asar-lar, grammatik qo’llanmalar paydo bo’ldi. turkologlar tomonidan tahlil qilingan o’zbekcha matnlarda ham tinish belgilari qo’llanila boshlandi. 1.tugallangan darak gaplarning oxiriga nuqta qoʻyiladi: qoʻqon tomon ketyapmiz. hozirgina bizni kuzatib qolgan bu ajoyib inson toʻgʻrisida oʻylayapmiz. uni birinchi marta koʻrishimiz. faqat bir soatgina u bilan hamsuhbat boʻldik. (s.ahmad) 2. darak mazmunidagi gaplar tuzilishi jihatidan qanday boʻlishidan (sodda, qoʻshma, toʻliqsiz, atov, ilova va sh.k.) qatʼi nazar, ularning har qanday tipi oxiriga nuqta qoʻyiladi:har yil bir keladigan bahor sevinchi yana koʻngillarni qitiqlay boshladi. (choʻlpon) dunyoda qanday yaxshilik va xayriyatlik boʻlsa, hammasini shu birgina qizi uchun istar va orzu qilardi. (choʻlpon) qoʻchqor: bolalaring qani? qumri: maktabda. undan chiqib, toʻgʻri shu yoqqa kelishadi. (sh.boshbekov)shavkatning xonasi. karavotda binafsha pishillab uxlab yotibdi. (sh.boshbekov) jalil aka deraza tagida yotardi. toʻshakda. bolishi baland. (sh.xolmirzayev) 3. agar alohida emotsionallikka ega boʻlmasa, buyruq gaplar oxiriga nuqta qoʻyiladi: foyda chiqadigan tomonini koʻzlayvering. (a.qahhor) bolalarga biron narsa olib ber. (a.qahhor) erkalikni begimqulga qiling. …

4 / 21

ʻladi: 1. qaratqich kelishigi ot bilan otni grammatik aloqaga kiritadi: kitobning varagʻi, odamning gavdasi.2. tushum, joʻnalish, oʻrin, chiqish kelishiklari otni feʼl bilan aloqaga kiritadi: kitobni oʻqidi, bozorga bordim, maktabda koʻrdim, institutdan keldim (“hozirgi oʻzbek adabiy tili” darsligi). 1. soʻroq mazmunidagi gaplar oxiriga soʻroq belgisi qoʻyiladi: hay, nima bu hammayoq jimjit boʻlib qoldi? zebinisaxon qanilar? saltanatxon, aylanay, oʻrtoqjoningizni topmaysizmi? (choʻlpon) odamlar koʻngliga sen ham bitta nihol ekdingmi? bahra ololdimi bir zot yuragi? biror qalb gʻuborin yuva oldingmi? sen ham oʻz sheʼrlaring zamiridagi shoʻr suvlarni quva oldingmi? (e.vohidov) 2. soʻroq mazmunidagi gaplar qanday vositalar yordamida shakllangan boʻlishidan (soʻroq olmoshlari, soʻroq-taajjub yuklamalari, soʻroq intonatsiyasi va sh.k.) qatʼi nazar, ularning har qanday koʻrinishi oxiriga soʻroq belgisi qoʻyiladi:sizlar amal talashgan chogʻda kim turgʻizar burchakka sizni? (e.vohidov)janob pakavira, hindistonga qachon kelgansiz? uch yil? uch yildan buyon qayerda istiqomat qilmoqdasiz? (p.qodirov)— xoʻp, binafsha. familiyasi?— a?.. kimni?..— oʻzingizning bolangizmi, axir? (sh.boshbekov)yoʻq, familiyangiz? qurbonov? aha, yaxshi, yaxshi! sogʻliq qalay, …

5 / 21

narsa bormi?! (t.malik) ammo gapda kuchli emotsionallik, his-hayajon mavjud boʻlganda, soʻroq belgisidan keyin undov belgisi ham qoʻyiladi: qachon jilovlab qoʻyiladi bu igʻvogar, gʻalamislar-a?! qachon bartaraf boʻladi bu anonimchilar-a?! (t.murod) oʻtgan bozor kuni yegan anoringni oʻynashing olib kelganmidi?! (a.qahhor) asqarali togʻa, bas endi, shu choyni ichaymi-yoʻqmi?! (t.malik) oʻgʻlingiz ot olmoqchi edi bu pulga, sizda insof degan narsa bormi?! (t.malik). 4. qoʻshma gaplar (bogʻlovchisiz bogʻlangan, bogʻlovchili bogʻlangan, ergashgan) komponentlarining har ikkisida ham soʻroq mazmuni ifodalanishi mumkin, ammo soʻroq belgisi faqat yaxlit qoʻshma gapning oxiriga qoʻyiladi: nega yerda uchrashdilar bu ikki malak, nega suhbat qurmadilar fazolar aro? (e.vohidov). oʻrniga kim ekan — bilsak boʻladimi? (e.aʼzam) biz, rahbarlarga ishonasizmi yo mana shunga oʻxshagan podachiga ishonasizmi? (t.murod) bu oʻzingning fikringmi yo biror koʻrsatma bormi? (t.malik)rang-roʻyingga nima boʻldi, tuzukmisan oʻzi? (e.aʼzam). 5. qoʻshma gaplar (bogʻlovchisiz bogʻlangan, bogʻlovchili bogʻlangan, ergashgan) komponentlarining faqat bittasida soʻroq mazmuni ifodalanishi mumkin, ammo soʻroq mazmunini ifodalagan komponentning oldin yoki keyin turishidan qatʼi …

6 / 21

o gapda kuchli emotsionallik, his-hayajon mavjud boʻlganda, soʻroq belgisidan keyin undov belgisi ham qoʻyiladi: xalqini sevgan qaysi farzand vatanini ozod koʻrishni xohlamaydi?! (e.aʼzam) 1. undov gaplar oxiriga undov belgisi qoʻyiladi: buni qarang, unashtirishni toʻy deb yursa-ya! qoʻying, domlasi, hozir unashtirishdan ham aynidim! vaqt-soati yetganda boʻlar! vaqt-soati yetganda, kuyovni oʻzingiz topasiz! toʻyga oʻzingiz bosh boʻlasiz! (a.qahhor) 2. tarkibida emotsionallikni kuchaytiradigan qanday, qanchalik, qanaqa, naqadar, muncha, bunchalik kabi soʻzlar mavjud boʻlgan gaplar oxiriga undov belgisi qoʻyiladi:yashash qanday yaxshi, tagʻin shunday katta, goʻzal shaharda! (oʻ.umarbekov) qara, u qanday yaxshi yigit! (oʻ.umarbekov) hayot! u naqadar murakkab va naqadar ulugʻ! (oʻ.umarbekov) bu yoʻl naqadar ulugʻ, sehrli va muqaddasdir! (u.hamdam) chand bibi humoyunga tegmasdan oldin qanchalik shoʻx va quvnoq edi! (p.qodirov) muloyim qoʻllarda ivib, suvga aylangandan keyin goʻzal koʻzlarning supasida yonboshlashni muncha yaxshi koʻrar ekan bu koʻkat! (choʻlpon) ohanrabongiz bunchalik zoʻr boʻlmasa! (e.aʼzam) 3. emotsionallik darajasi kuchli boʻlgan ritorik soʻroq gaplar oxiriga baʼzan undov belgisi qoʻyiladi: …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 21 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tinishbelgilarining gapoxirida qo‘llanishi"

prezentatsiya powerpoint o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “university of economics and pedagogy” notm maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim kafedrasi dotsenti surmaxon ismoilovaning “boshlang‘ich ta’limda imloviy va punktuatsion savodxonlik ” fani 5-mavzu yazasidan tayyorlagan p r e z e n t a s i ya s i andijon mavzu: tinish belgilarining gap oxirida qo‘llanishi (nuqta, so‘roq, undov, ko‘p nuqta). tinish belgilarining gap ichida qo‘llanishi (vergul, nuqtali vergul, tire, ikki nuqta, qavs, qo‘shtirnoq). reja: 1.tinish belgilarining gap oxirida qo‘llanishi (nuqta, so‘roq, undov, ko‘p nuqta). a) nuqta va uning qo’llanilishi b) so‘roq, va uning qo’llanilishi d) undov va uning qo’llanilishi i) ko‘p nuqta va uning qo’llanilishi 2.tinish belgilarining gap ichida ...

Этот файл содержит 21 стр. в формате PPTX (490,9 КБ). Чтобы скачать "tinishbelgilarining gapoxirida qo‘llanishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tinishbelgilarining gapoxirida … PPTX 21 стр. Бесплатная загрузка Telegram